De spellingsoorlog

Spellingschroot. I. Blz. 72, v. 3.

God dank! gy moet niet meer by 't staeplen der vokalen, Vier Aën achtereen (wat mondopsparring!) malen.

Van deze grammatikale afschuwelykheid, welke in Holland op 't einde der voorgaende eeuw, bloeide, vindt men een woordeken gewaegd in Vader Adam, ene scone sproke, een werkje door my onlangs uitgegeven, en waervan wy hier iets mede deelen:

Als Adam sich niet, sonder vaec, Meer lei in 't groen te slapen, Maer tot sijn innig sielsvermaec Het Vroukin was gescapen....

Toen clonc al onse moedertael Door Paradise-dreven, En had voor d'aenval van geen Wael Oft Franscelaer te beven....

Hi noemde in 't suver Vlaemsch alleen De dieren pasgeboren, En riep: De leeuw, de beer comm' heen! De nachtegael sing' voren!

Den nachtegael tart in het bosch De vogel, die wil orgelen. Vergeefs! de nachtegael breect los, En dooft hun aller gorgelen.

Men siet, hi lette op De seer scerp In onz' Nominativus, Tot stempelinc van 't onderwerp: Die slimme Vocativus!...

Hi sag noch geen pedantendrom, Geen Spellingscasuisten, In Neêrlants letterheiligdom Om lettervormen twisten,

Die aen de Taelscors, immersiec Van Spraeccunst-jeukte, hangen, En noynt den crinc van 't Grammatiec, Den taelscat noynt omvangen.

Hi kende noch geen iota van Al die schoolvosserien, En sloech geen scriver in den ban Om Yen of om Ien....

Geen consonant die onlust boot, Geen cnoiing met vocalen. Hi sach met teekens cleen en groot Noch geene woorden pralen.

En hier met crommen dolc en daer Met dertieneeuwsche cappen, Gelie een Turc- of Monnicscaer, Ten lettervelde stappen.

Hi dacht aen 't Fiat lux! noch niet In Wagen of in Wegen, Updat geen vreemde in 't Taelgebiet Uut domheit sitt' verlegen.

Hi dacht niet dat een scolecnaep 't So ver oynt soude driven Van, als B......., Naaaap Stoutwech in 't dietsch te scriven.....

Neen, niets verstoorde sijn geluc: Het Vlaemsch bespotte quellinc, Noch onbekent met B..schen druc, En met B.......s spellinc.

Het stukje, zoo men ziet, is in vader Maerlants Spelling; en, gelyk ik in deszelfs Voorwoord zeide, kan ten bewyze strekken, hoe weinig de hedendaegsche echtnederduitsche Spelling van die der ouden verschilt, of verschillen kan.

Blz. 73, v. 4.

Volg Tuinmans Fakkel die al de andre kan verdooven.

‘'t Is op het spoor van den dommen Tuinman dat B. durft verzekeren dat het spellen met aa gemeen was by de Ouden’ enz. Willems, Bydragen voor Letteren, III, 22.

Blz. 73, v. 4, v.o.

Die ook Antonides te regte spitsen noemde. (De accenten.)

Men kent de regels van dezen Dichter, in het lykdicht op zyn kunstvader Vondel:

Hy hoeft zyn letters met geen spitsen te verweren: Zy zyn gehart: niets kan zyn regementen deren,

Ziende op den zondvloed der accenten, waer mede 't Genootschap Nîl volentibus arduum de spelling overstroomde. In de Dichtkunst van hunnen hoofdman Pels (want die rymelaer schreef ook eene Dichtkunst naer Horatius) vindt men dezen regel, die van zyn dubbel distiuguismus getuigt:

Maar bot op zôt, én vol op ból rymt ganschlyk niet.

Blz. 74, v. 10.

.... Zoo ge............... De slotsom nog niet kent van uw Taelinquisitie.

‘In stede van, naer het voorbeeld van alle goede schryvers, eerst te onderzoeken, dan te stellen, en vervolgens zyn werk te doen drukken, zoo begint hy maer glad weg te doen drukken, niet wetende waer hy naer toe gaet. Men zy dan niet verwonderd, zegt hy, blz. iv van zyn Voorberigt, indien men hier en daer bemerkt, dat onze spelling met de taelregels onzer verhandeling niet volkomentlyk overeenstemt: want daer wy in den aenvang niet altyd voorzien konden tot welkdaenige gevolgen het onderzoek en de ontvouwing der taelgronden ons gingen brengen: zoo konden wy onze spelwyze naer die gevolgen ook niet altoos inschikken.’ (Willems, in de beroepen Bydragen, ib.)

Blz. 75, v. 11.

Of schoon 't een Willems tell'... voor 't Vlaemsch verbannen.

Zie de Voorrede van den Reinaert, door Willems omgewerkt. Eecloo, 1834.

II. De Dichtkunst van den beer Van Loo, waervan 't Prospectus eerst in 1829 verschenen was, is eindelyk onder 't drukken van den Spellingsoorlog, in 't licht gedaegd. 't Is hier de plaets niet van dit rhetorikael meesterstuk te beoordeelen, dat met eene aenroeping tot Apollo aenvangt, en met een Acrostichon sluit; genoeg zy het aen te merken, dat die Brugsche Dichtkunst in Desroches spelling, min de accenten, gedrukt is, en wel, zoo het schynt, op 't spoor van den heer Behaegel, die nu te Brussel met en te Brugge zonder accenten schryft. Wat de woorden van ‘mossel, noch visch’ op de Belgen toegepast, betreft, deze komen voor in den protestatiebrief des heeren V.. L.., die, helaes! alleen in 't Fransch voor de onsterfelykheid bewaerd is in de (premières) Lettres pour servir de matériaux à l' Histoire des deux introductions du systême linguis-tique neérlandais en Belgique. Bruxelles, Rampelberg, 1840, (pag. 89-92). Hy behelst de volgende zinsnede: Pauvres Flamands! nous ne sommes ni moule, ni poisson; de l'un côté nous sommes inondés par le Français et de l'autre on veut nous prôner le Hollandais; si nous n'avons pas de langue légitime (?), nous ressemblerons à un animal androgine (animal hybridum), qui ne peut produire rien de bon. Men ziet, dat de vrienden, die den heer V.. L.. hier in een Fransch gewaed gestoken hebben, hem en zichzelven een slechten dienst hebben gedaen.

III. De heer X.F. Vaderlander (zoo dit geen laffe pseudoniem is) heeft tegen dit, vroeger reeds uitgegeven stukje, een brief geschreven in de Petites Affiches van Brussel (!), welke opgenomen is geweest in de deuxième Suite aux Lettres pour servir de matériaux, etc. Brux. 1841, p. 52. De man heeft my daerin met deze rymkens, die hy zelf straetverzen noemt, vereerd:

Bravo, dichtbaes, zóó is 't Dat m' op zyn Hollandsch spitst.

Zeker vindt men de grootste improvisatoren van Nederland, by welke, zoo de heer V.. L.., zou zeggen, Willem de Clerck mossel noch visch is, onder de Vlaemsche Maetschappy Amour de la Patrie, op 't Brusselsch stadhuis de Spelling grootendeels in het Fransch regelend. Die hybridische improvisators hebben my twee puntdichtjes toegeschoten. Over myn dichtstukje Petitie voor de Moedertael, van 7 february 1840, dat aldus begon:

Heft, Belgen, heft de schilden op, Het vaderlandschen harteklop, Gelyk een enkle man! Het geldt de waerde moedertael: Haer treffe boei, noch ban Van Gallobelg, noch Frank, noch Wael,

Schreven zy voor de beschaefde lieden, die Fransch kunnen: Dans une réunion d'amis du Flamand moderne belge, un d'entre eux nous fit lecture de ces vers.... Un des auditeurs, inspiré par le mal.... que fit à l'union ce même Neérlandais, que dominait nos deux idionationaux (sic), improvisa la strophe suivante:

Niet agteruyt, om vremde te gelyken, Maer voórwaerts, verbeterd, gaet onz' moedertael. Men meynd', met boie en ban onz' talen te doen wyken Maer niet kwam dit van Vlaeming, noch van Wael. Gy schynt een schim voór weézenheyd te neémen, Want Frank, Gallo- of Nederlando-Belg, Verliezend' een gezag, nu voor altyd verdweénen, Heeft geen overwigt meer by d'egte Vryheyds telg.

Wat verder leest men op het vers, waerin aenvankelyk zóó, voor den nadruk, geteekend was:

Dat gy my brandmerkt met accenten zóó geschreven.

‘Le lecteur partit d'un éclat de rire à la vue de l'arme du limaçon placé sur le zóó, genre Neérlandais. S'étant remis de son hilarité, il reçut d'un des convives la riposte improvisée cidessous, que nous vous prions d'enregistrer dans le No prochain de votre feuille hebdomadaire.’ Ten einde al den tyd te hebben, om deze improvisatie zaem te stellen, verscheen zy later met de aenteekening der groote redaktie van de Petites Affiches: Cette insertion a été retardée, à cause de l'abondance des articles reçus précédemment sur le même sujet, en luidde als volgt:

Straetversjes in antwoórd aen hoogdraevende door d'heer V.. D.....

Van Duysende in 't land, uyt liefde of uyt haet, Wat letterzetter, ooyt, heéft zien (wilt dit bemerken) Den vlaemschen klankwyzer by een' dichtbaes versmaed, Op twee van dry letters door hem zelf zoo brandmerken?

Wat dunkt u van die, na eenige weken uitgebroeide, improvisatie, lezer? Ook in het français moderne belge kniedicht munten die tweehandige mannen uit. Zie hier ten bewyze twee proeven, waervan 't eerste over 't nadrukkelyke zoo loopt.

Eh! ne me marquez pas pour des raisons futiles; Jetez vos traits ailleurs, ils y s'ront plus utiles: Marquez en koól, sur kool n'en mettez pas; Et pour ne point confondre ours et verrats, Ami, sur le premier mettez une mansarde. Du Néerlandais vous vous écarterez; Mais vous améliorerez Du soi-disant flamand l'ortographe batarde.

Het volgende komt voor in hetzelfde werkje (bl. 69), onder den titel: Couplets inspirés par la Brabançonne.

Qu'ils écrivent comme leurs pères: Vivat, vivat onze vryheyd. Ne vous en inquiétez guères. Ils font fi de votre fraaiheid.

Wy vinden eene byzondere fraeiheid in dit font fi: fa, fe, fl, fo, fu; dat riekt naer de school of schoól.

VII. Blz. 82, v. 2, v.o.

De Paus? van wat geslacht zal elken wyzen vraegen.

De goede priester Henckel, die mede eene Spraekkonst omtrent 1815 zamenknoeide, schreef aldaer, blz. 135: ‘Dat de leerling dan den Paus stelle in den noemer des enkelvouds, niet de Paus, gelyk de Hollanders willen; want men zou den Paus een oneigen geslacht toekennen, en den leerling leeren doolen.’ Men zegt echter niet de Paus Joanna, maer de pauzin, hebben wy 't wel. De titel van de laetstverschenen Romance van Ledeganck heeft eene groote opschudding, vooral onder de contra-De-isten te wege gebragt. De Zinnelooze!.. is 't man of vrouw? riepen al de Desrochique boekhandelaren? Een Siegenbeker ant-woordde aen eenen dezer: ‘Neem en lees! Eertyds dienden de titels tot opheldering van 't onderwerp der schriften, thans kan men de titels van vele fransche boeken niet verklaren, zelfs na die boeken gelezen te hebben: aen dit euvel gaet de romance de Zinnelooze niet mank: neem en lees!’ De boekhandelaer zette hierop een zeer strak gezicht, en: Mynheer, ik ben boekverkooper: ik lees niet, zeide hy. Dit doet aen een woord des patroons van Millevoye, toen hy den boekhandel leerde, herinneren. De afgodisten van Des Roches, waervan eenigen nog zyne Spraekkonst, die eene zeldzaemheid geworden is, vruchteloos opsporen, zullen zich wel wachten dit onbeduidend werksken van een geboren Hollander te doen herdrukken, met of zonder levensschets van den grooten man. Trouwens men leest er op blz. 33 het volgende: ‘De zuyverste schryvers der Nederduytsche tael hebben altyd tusschen den Nominativus en Accusativus van deéze declinatie verschil gemaekt, schryvende in Nominativo de man, de vyand, de vader, en in accusativo den man, den vyand, den vader. Onder andere blykt dit in dit vers van Vondel:

Gy zyt de dag, of voert den dag in uw gezigt.

De Hoogduytsche tael, daer de onze haere declinatien van heéft ontleent (?), onderhoud dit ook, want zy in Nominativo der vatter en in Accusativo den vatter zegt. Ons dunkt dat deéze manier van schryven, op zulke goede gronden steunende, niet geheel verworpen dient.’

IX. Janus Secundus, nemini alter, klaegt over de Grammaticasters. van zynen tyd in de Elegia XVI ad Hier. Suritam poëtam, en schryft:

Quam multa interea subeunt jucunda relatu; Hora mihi tecum quot parit una jocos! Seu varios hominum mores videmus et artes, Seu Complutensis Grammatici cerebrum. Di mihi dent tecum, juvenis lectissime, longum Degere, et insulsos ludere grammaticos.

Dat is nagenoeg:

Hoe lustig zal ons 't uertje, op vlugge wiek, ontglippen; Hoe menig gulle lach zal dwalen om onz' lippen; 't Zy wy der menschen zede en kunsten gadeslaen, Of geeslen een pedant, vol dommigheid en waen.

Die muggezifters zyn mede aen den arendsblik van Erasmus niet ontsnapt. In dit werk waerin hy de Wysheid met narrenbellen opschikt, zegt hy: ‘Toen de zuiverheid der gouden eeuw allengskens begon te vervallen, zyn de kunsten eerst door de booze geesten uitgevonden, maer slechts weinige, ook werden zy door weinigen aengenomen. Sedert heeft de bygeloovigheid der Chaldeërs en ligtvaerdige ledigheid der Grieken er nog honderden bygedaen, loutere pynbanken des verstands, zoo dat zelfs de Taelziftery alleen stof genoeg oplevert tot eene levenslange kwelling.’

XII. Deze zamenspraek moet op den 23 october 1841 plaets gegrepen hebben, dag van de vergadering, die men met den naem van Taelcongres heeft bestempeld, dat van een vlaemsch Taelfeest is opgevolgd geweest, tot bevestiging van den versregel (blz. 16):

Geen Vlaemsch besluit staet vast, waer Vlaendrens bier aen faelt;

Die, in dit geval, de variante ondergaen heeft:

Geen Vlaemsch besluit houdt stand, waer Frankryks wyn aen faelt.

Zelfs faelden er de verzen van den recensent van Kerckhoven niet aen, waeronder deze:

........ met een dwazen lach Zag hy op 's vaedren moed, die alle keetnen braken Voor vryheid en voor tael. .......:......... U is de toekomst schoon; uw naem zal eeuwig klinken, Gegrift in gulden glans op de yzren storieblaên. ................ Doch, neen, geen wrake, neen, voor wie onz' broederen waren.

De berymer van den Antigonus, die een goed geheugen heeft, zelfs van 't opgesnedene in dergelyke gelegenheden, zinspeelde denkelyk hierop, in zyne aenroeping tot Apollo:

Maek, dat ik nimmer storie schryf, Als 't moet historie wezen.

XIV. Een dergelyk, doch langer, pleit voor la vieille Ortographe, waerin de schryver der Nemesis onder een poëtischen vorm een niet geheel en al onwaerschynlyk schriftstelsel voordraegt, komt voor in Poémes nouveaux et Poésies diverses, par Barthelemy et Mery. Paris, 1840.

XV. Gellert (Fabelen) gaf een stukje in den geest van dit. Wy spreken er in van Titons bruid, de jonge ouwerwetsche Aurora: dit zal den heer V.. L.. veel plezier doen, die haer eenen nieuwen bruidegom bezorgd beeft:

Is 't niet de blonde Auroor, Lithonus jonge bruid, Met roozen vingren, die ons d'Oosterpoort ontsluit?

Zegt de man in zyne Brugsche Dichtkunst, sedert elf jaren aengekondigd en dezer dagen verschenen. Die Lithonus staet nog op den burgerlyken staet der Godenleer onbekend.

XVI. Het tydschrift ‘den waeren Belg of verzameling (sic) van stukken uytgegeéven door de Brusselsche Maetschappy Vader-landsliefde, alias:’ Het verklaeringsschrift der Maetschappy Vaderlandsliefde zitting houdende op het stadhuys te Brussel’ heeft slechts zyn tweede nommer bereikt. Het bewees, of zou, by langer leven, bewezen hebben: ‘Dat de onvaderlandsche pooging der zoogenoemde koninklyke Taelcommissie en van andere overdreévene voórstanders van het hollandsch strekken, om de nationaliteyt der Vlaemingen te vernietigen; en dat de Vlaemingen hunne tael onverbasterd moeten bewaeren, indien zy laeter uyt den rang der volkeren niet willen geschrabd worden.’ De Spellingsoorlog is dus by uitnemendheid nationael: ook aerzelde de heer Behaegel niet, om de leden der zoogenoemde koninklyke Commissie van hollandschgezindheid te betigten.

Tant de fiel entre-t-il dans l'ame des pédans?

Men ziet, dat wy de beroepene plaetsen, uit de pen der Behaegelisten gevloeid, letterlyk weêrgeven; al mogt het de heer Behaegel, die van een ander gevoelen is, afkeuren.

XIX. In een, overal kosteloos toegezonden, schrift, getiteld: Littérature flamande: Lettre à la Société, Amour de la Patrie. Brux., 1842, 2e édition, en waervan de tweede druk voor den eersten is getrokken geweest, leest men, blz. 11: ‘Nous accordons même à la langue française une certaine préférence à cause de son usage dans la bonne société.’ Deze averegtsche verdediger van 't Vlaemsch en van le grand, l'immortel grammairien Desroches, beweert, even als zyne confraters, dat nu het Orangismus geheel en al verschuilt onder de Spellingsconventionnelen: dezen droomen de herstelling van 't partikel de en van 't Hollandsch bestuer: ‘Tel est le vaeu secret, zegt hy, de ces hommes superbes aussi perfides que vains: oui, un seul fil semble nous lier encore au précédent régime, le fil de la langue: ne négligeons aucun effort pour le couper. Men voelt, dat by deze Capucynenpreêk, ook de Godsdienst in 't spel moest gebragt worden: On cherche à immoler cette langue, zegt de man, van le Flamand moderne belge sprekende, sur l'autel druidique que les ennemis de notre nationalité s'efforcent d'élever; ils se présentent en sacrificateurs, mais ils ne sont que bourreaux. L'autel de l'erreur n'est point celui de la foi de nos pères. Zyn oogslag op de Hollandsche natie is even schrander als degene door hem op de Hollandsche of Nederduitsche tael geworpen: Il peut être vrai, qu'afin de conserver leur langue pour eux seuls, les Hollandais ont, depuis de longues années, cherché à la rendre extrêmement difficile et, pour ainsi dire, impraticable par les étrangers. Rien ne doit nous étonner de l'égoïsme de ce peuple, poussé à l'excès.’ Hoe lief in 1842! Zie hier de slotsom digne de l'exorde: Suivons la conduite que nous a tracé l'immortelle Marie-Thérèse, et profitons de la bonne leçon que nous offre la vie de son serviteur, le grand Desroches.

XXI. ‘Behaegel sprekende van de koninglyke Commissie weet (in zyne Verhandeling over de Vlaemsche Spelkunst)’ van persoonen, in staet van zulke zaeken wel te kennen, dat men het vertrouwen van den Minister bedrogen heeft, en dat die zaek (hy bedoelt de Commissie) niets anders is dan eene cotery (lees coterie, want van koteren non agitur) om het Vlaemsch en het Hollandsch te doen smelten (hy wil zeggen te doen samensmelten) en aldus onze nationaliteyt ten aenzien der taele, uyt Belgien te doen verdwynen. (Willems, Bydragen voor Letteren en Kunsten, III. 21.)

XXIII. Wy zyn zeer verheugd dat de Spellingsprotestanten en conventionnelen beide koolen stellen, in de beteekenis van choux. Indien ons boekje in de handen van een warmen Behaegelist mogt vallen, zal hy toch welligt in die opgewarmde koolen, eene groote duisterheid vinden. Want onze Spelling is ‘voor ongeleerde menschen zeer duister op vele plaetsen.’ Professor Borremans teekende reeds aen, in 't bekende Verslag (blz. 66), dat de heer Van Loo, om in kool de eet- met de brandstof niet te verwarren, het eerste tot kouwel ‘gelyk men te Brugge spreekt’ wenschte herschapen te zien, opdat hem aldus in 't vervolg de koolen, of kouwels, niet meer in 't vuer en de koólen, of brandstof, niet meer in den pot, mogten gestoken worden.’ Dî talem avertite... Van dit oorspronkelyk gedacht is ook zeker schoolonderwyzer, wiens merkwaerdig processtuk, Taelkunde getiteld, te vinden is in 't zelfde Verslag (blz. 45-47 in note), en ingezonden werd ter inlichting der Commissie, als een mémoire à consulter: ‘Laet ons, zegt hy, den tweeklank ei behouden: hy is ons zoo noodig als boter in de sausse: dan zullen de kinderen in de schoól my niet meer verwyten, dat ik met den tweeklank ee alle klanken spelle. ‘Twee lezers laezen in een nieuwsblad, dat eenen beer een kind verslonden had: den eenen zeyde dat het eenen beir (ursus) geweest had, den anderen dat het eenen verkens beer (verres) had geweest. Den drukker had zyne teekens verwaarloost en dit konde niet gejugeert worden. God gave! dat wy den tweeklank ei konden behouden, dan zouden onze Vlaemingen van die dwaeling verlost worden. Men heeft stoffe om aen deze taelverbeteraers deze belachelyke vraege te doen, als zy het woórd peird met eê schryven waerom zy veulen ook zoo niet schryven, en met een krulleken teekenen? Zy konnen dan en ook verbannen, als ee zoo geriefelyk is, en allen klank kan geven, enz.’ Waerlyk indien men niet wist, dat inderdaed die fraeiheden, waervan sommigen font fi, uit de pen van een schoolvos gekomen waren, zou men sterk genegen zyn die aen eenigen spotzieken Luciaen toe te schryven. Het nec plus ultra der opgewarmde koolen komt voor in de (premières) lettres pour servir de materiaux, etc., blz. 27. Voici, zegt de schryver des Petites Affiches, quatre phrases françaises toutes de sens différens: Voulez-vous troquer chou contre chou, charbon contre charbon, chou contre charbon, charbon contre chou? En flamand moderne belge: Willen wy ruylen kool tegen kool - koól tegen koól - kool tegen koól - koól tegen kool? En Neérlandais ou vieux Flamand: Willen wij ruilen kool tegen kool? Ici l'orthographe du Flamand des tems très-anciens, et celle du stationnaire Hollandais d'aujourd'hui n'ont qu'une seule phrase.

XXIX. ‘De heer Behaegel ontvangt thans uit 's lands schatkist eene jaerwedde van 2,500 franken, onder beding dat hy zyne verblyfplaets te Brugge vestigen en boeken voor de jeugd en het onderwys schryven zal.’ (Kunst- en Letterblad, 1841. 56 en 64.)

XXX. Kiliaen, van Duffel geboortig, was een groot Nederduitsch taelkundige, maer een zeer gewoon latynsch verzenmaker: Zyne Klagt der latynsche Spelkunst komt voor in zyn onwaerdeerbaer Woordenboek; Van Hasselt heeft goedgevonden dezelve in de door hem bezorgde uitgave achter te laten. Wy bieden eene vrye navolging van dit stukje, waervan de toepassing niet moeijelyk zal vallen.

XXXV. Dit vroeger verschenen stukje is, min de vokaelverdubbeling, in de Bilderdijksche spelling opgesteld, even als 't volgende (Epistel aen de letter Y), in 't welke het Bilderdijksch onderscheid tusschen ij en y echter achtergelaten is. Toen ik ze schreef, was ik een Bilderdijker ter goeder trouw. Met my aen de latere beslissing van het Taelcongres te onderwerpen, al vinde ik deszelfs spelwyze van knoeIJIng niet schoon, bewys ik, dat ik aen de Siegenbekers niet wederstond, enkel om te wederstaen.

XXXIX. Het 9e en 10e vers zien op de bekende morasilatie van Pythagoras, van welke Ausonius gewaegde:

Littera Pythagorae, discrimine secta bicorni, Humanae vitae speciem proferre videtur.

Het onderscheid tusschen y en ij, dat de y bestendig als slotletter eene lettergreep aenwendt, behoort tot het stelsel van Huidecoper en zyn uitgever Lelyveld. Bilderdyk nam het ook waer, al bekende hy in een brief aen Siegenbeek, opge-nomen in 's mans briefwisseling, dat hy van dit erfdeel gaerne zou afgekeken hebben. Ik twyfel, of myn kunstvriend Blommaert het heden nog volge. Op de verzen:

Met Romes tabbert zaegt ge uw schouder laet omhangen, En 't voller Dsephourous door Zephyrus vervangen;

passen de woorden van Mar. Vict.: ‘Literae peregrinae sunt I et Y; quae peregrinas propter graeca quaedam assumpta sunt, ut hylas, Zephyrus; quae si non essent houlas et Dsephourus diceremus.’

Ten slotte vergunne men my nog eenige aenmerkingen: Over een twintigtal jaren merkte de regtsgeleerde Kemper aen, dat Europa op 't punt was om een slagtoffer der woorden te worden; in hoe verre die staetkundige profecy vervuld weze na te gaen, behoort tot ons bestek niet; maer wy zullen vragen, of de Nederduitsche Letterkunde het slagtoffer van eenige letteren zal worden? Het beste antwoord op die vraeg ligt in andere vragen opgesloten. De eerste is: Wie zyn die oproeringen, of, wil men, die opstandelingen in 't ryk der Spelling, dat men, met luttel onderscheid der grondwet, in Belgie als in Holland tot eene enkele monarchy wil inrigten? Menschen, wien het te doen is, om eene zoogezeide duidelykheid in te voeren, welke, volgens den aerd der zaek, geheel en al stoffelyk is en blyft - menschen, wier afgod het oude syllogistische Distinguo is. Van daer dat zy, met hand en tand, aen de accenten en hunnen den hechten, beide schoone uitvindingen tydens Maria-Theresia, zaliger gedachtenis, in de wereld geschopt, en die wat meer eerbiedwaerdig zouden toeschynen, waren er destyds Vlaemsche schryvers opgestaen, die zich, even als die Vorstin, onsterfelyk hadden gemaekt. De tweede vraeg is: Wie stelt de Spelling by eene natie vast? Gedeeltelyk de geleerden, en grootendeels de schryvers. Zy toch, die dezen naem waerdig zyn; zy, die een hoogklinkenden mond bezitten, aenschouwen de tael als het levendige water, waerin zy hunne ziel uitstorten: zy geven ze zuiver weêr, met Maerlant, kneden ze met Hooft, verryken ze met Vondel, en scheppen ze om met Bilderdijk. Ja, de tael, die ingeschapen tolk der gedachten, die onstoffelyke verstoffelyking des gevoels, ontgloeit de Bilderdyken en de Vander Palmen; en, uit hunne borst gevloeid, met de klanken hunner lier of den stroom huns adems bezield, neemt zy den vorm aen, dien zy, scheppers, er aen schenken, gelyk eenig vocht den vorm aenneemt der vaze, waerin het gegoten wordt. De schryvers stellen dus vooral de tael en de Spelling vast, die er het conventionneel omkleedsel van is. Ga eens den ingewyde eener transpositieve tael, als de onze, zeggen dat hy de volgende regels naer den grammaticaster Desroches, die uitvond en toch stierf, te veranderen hebbe:

Den dwingland, die den stervling haet Uit vryheids schoot geboren - Den dwingland, die het menschdom nederslaet, Haet ook de dichter, tot een wraekstem uitverkoren.

In deze mooije rymkens:

Den dichter, tot een wraekstem uitverkoren, Haet iederen tyran, die d'eedlen stervling haet Uit vryheids schoot geboren - Haet iederen tyran, die 't menschdom nederslaet.

En zie wat antwoord er uit den verontwaerdigden blik van den Nederduitschen Tyrteus u zal tegengloeijen! Zie daer punten van dood of leven, punten waerover geen verdrag mogelyk is, tusschen het licht en de duisternis; en over dit artikel, even als over de accenten, hebben de schryvers beslist. De voorstaenders dier spietsen en zwarte kaproenen, met de vaen der Duidelykheid in de hand, bekennen zelven, dat hunne wapens ten dienste van zwakken en invalieden, d.i. van kinderen en vreemden zyn: dezelve staen dus alleen ten gebruik der onkunde. Zy moge er vry gebruik van maken: voor ons, wy hebben geen lust in dien draf. 't Is waer, dat deze vrienden der duidelykheid tot nog toe onder de hunnen vele courantiers, en zelfs somtyds eenigen vastenmandement-maker tellen: dan men weet het, de meesten dezer bladeren zyn als sommige insekten, die maer eenen dag leven, en de styl der vastenbullen valt hoe zwellend van aenhalingen, veeltyds zeer mager. Als men de bron van die Spellingtwistjes nagaet, is het niet moeijelyk die naer waerde te schatten. Welke zyn degenen die aen 't Desrochismus hechten? Zyn het mannen, die zich door hunne ziel- en levenvolle gedachten, door hunnen bekoorlyken styl, met een woord door hunne taelkundige scheppingskracht een naem verworven hebben? Of zyn het mannen, die de tael veelal tot het bloote doelwit hunner bespiegelingen genomen hebben; haer, als een Catechismus of de Prosodia des heeren V.. L.., naer het begrip des leerlings willen inkleeden, die haer wel duidelykheid, ten minste op het papier kan byzetten, maer ze nog met geene aenvalligheid weet op te schikken, met geen sieraed te omhangen, vooral met geene stoutheid zenuwen en spieren by te zetten? Weg met alle die regelen, door die angstvalligen gesmeed, by wien Tael- en Spraekkunst uit het brein opkomt, en niet uit de geheele ziel opwelt. Tael en Spelling zyn aenverwanten: de taelkundigen alleen stellen op den duer de Spelling eener tael vast. Het doet er in den grond der zeek weinig toe, wat letteren men gebruike, om de klanken der woorden aen 't oog voor te stellen; ten minste hangt dit, in verscheidene punten, van de overeenkomst der schryvers af. Men passe dit toe op de schryfwyzen van regt of recht, vleijen, vleyen en vleien, even als op degene van draeyen (Desroches), draeien of draeiën (Bild.), drayen (Commissie); draeijen (Siegenbeek en Taelcongres): schryfwyzen, welke misschien alle te verdedigen zyn. Men passe dit mede toe op de in later tyden tusschengeschoven j en g, b.v. in broeien, broeiing tot broeijen, broeijing; lichaem tot ligchaem gemaekt. Het voornaemste in de Spelling, en daerop wil ik nadrukken, is, dat men geene taelverwoesting aenregte door verkeerde declinatien in te voeren, die styfheid en, ja, onduidelykheid te wege brengen, dan juist als men voor duidelykheid schynt te schermen. Hy, die de tael kent, en zulk eenen lezer heeft de schryver in 't oog, kent het geslacht der naemwoorden, en niet den gebruikten naemval, alleen door de plaets die de zelve bekleedt, zoo de tael transpositief is. Ik aerzel ook niet de nuttelooze verlenging der geklemtoonde vokael, welke men byna nevens de voorgaende taelverderving mag stellen, te verwerpen: hier geldt de regel, mede op de accenten toepasselyk: Overtolligheid in Letteren en Letterkunde is gebrek. Quod abundat, vitiat. ‘In alle talen streeft men naer regelmatigheid van Spelling. In weinige, misschien in geene, heeft men het nog zoo verre weten te brengen, van het op alle punten daeromtrent eens te zyn. Het Nederduitsch is wel het ergste, althans sinds een paer eeuwen, mishandeld geweest. Honderde stelsels zyn elkander komen aenvallen, om elk op zyne beurt onder en boven te liggen. Het is een geworstel, dat nog geene verademing gekend heeft, en welligt kennen zal.’ (Kunst- en Letterblad.) Ondertusschen ware al dit geknoei gemakkelyk te voorkomen geweest door den eenvoudigen regel: Schryf gelyk de ouden, met achterlating der onnutte letteren, de verwerping der uitheemsche, het onderscheid tusschen s en z, d en t, en tusschen de al of niet verdobbelde e en o, in de vlaemsche uitspraek waergenomen. Waerom is die regel zoo lang over 't hoofd gezien? Omdat hy eenvoudig was. Siegenbeek is hem eenigzins naby gekomen, en zou zich nog verdienstelyker gemaekt hebben, zonder de letterinschuiving der g en j. Dan genoeg. Wy staken hier eenen arbeid, welks beoordeeling wy aen de bevoegde onpartydigheid overlaten. Wy hebben allen eerbied voor het publiek, maer wy weten, dat een knap Franschman gevraegd heeft: Hoe veel dwaeskoppen zyn er noodig om een publiek uit te maken? en zullen ons dus aen sommigen, die luid schreeuwen, maer weinig zeggen, ook weinig stooren. De anti-Vondeliaensche W. Geysbeek noemt Bilderdijks Spraekleer ‘een Basiliskus uit een vuil ei gebroed,’ en voegt er by: ‘Ware de cynische, izengrimmige Bilderdijk, die bestendige tegenvoeter der openbare meening in wat het ook zy, een tydgenoot geweest van Erasmus, deze Rotterdamsche Lucianus had hem gewis eene eervolle plaets aengewezen onder het gevolg van MoriaIn zyne Aenteekening over de blz. 60 zyner Vertaling van den Lof der Zotheid..’ De anti-Helmersche Wizelius daerentegen, van dezelfde Spraekleer gewagende, zegt dat de Nederlander Bilderdijk, inzonderlyk voor dien arbeid nooit dankbaerheid genoeg bewyzen kanVoorbereidend vertoog van 't werk: de Tooneelspelkunst. Amst. 1824..’ Zoo waer is de oude spreuk: Boeken hebben hun noodlot.