De spellingsoorlog

Vierde Zang. Blz. 51, v. 1.

Doorluchte draek, op Belforts top geplant.

De draek van den Gentschen Belfort, die aenvankelyk de moskeé van Sinte Sophie versierde, zou door de Bruggelingen in een kruistogt als buit gewonnen - als een gedenkstuk van hunnen moed, vervolgens door hen, in 1320 op St. Donatus kerk, te Brugge, gesteld - en, den 3en mei 1381 door de Gentenaers, onder het geleide van Philip van Artevelde, weggenomen zyn geweest. Het staet geprent, spreekwoordelyk gesproken, in het zeldzaem werkje Mémoire qui était destiné a être prononcé à Gand dans une affaire contentieuse où il s'agissait de deux têtes l'une en plâtre et l'autre en marbre [door den heer N. Cornelissen], Gent, 1802.

Blz. 53, v. 2, v.o.

De meester weet, dat hy niet heeft te zorgen Voor die reeds kwam tot jaren van verstand.

De heer Putman, te G..... schreef te regte het volgende over Desroches en Behaegel, in de verhandeling door hem aen de Commissie ingezonden: ‘Hunne poogingen strekten geenzins om tot de herbloeying van de letterkunde te komen; hun bezonderste oogmerk was de tale regelmatig te maken, tot gemak van het onderwys. Zy arbeydden als schoolmeesters, meer in hun eygen belang, dan tot een verhevener doelwit. Zy lukten tamelyk, door dien zy alles wat schoon en edel in onze sprake was, naer hun goeddunken slagtofferden. Volgens hunne eygen bekentenis hebben zy met dit inzigt geschreven; ook zyn hunne Spraekkunsten veeleer ingerigt om tot de vreemde taelleer over te gaen, dan om de Nederduytsche grondig te leeren kennen... Zulke voortbrengsels verdienen gevolgenlyk maer naer weerde geschat te worden; het is daer niet dat de echte leer gevonden wordt; ieder kan stelsels naer zynen wil maken, doch eygenbelang en gemak zyn geene krachtige vederen waermede men zich hoog verheffen kan.’ (Verslag, blz. 73.)

Blz. 57, v. 1, v.o.

Het Palmenhof, reeds dertigmael herlikt, enz.

‘Het zal ongelooflijk schijnen, maer het is de waerheid: ten voordeele zijner dubbele Vokaelspelling haelt Behaegel niet eenen Vlaemschen schrijver aen, die sedert de omwenteling iets in het licht heeft gegeven, maer tot staving van eenige zijner regels beroept hij zich op: Moyal, oft Vermaeckelyke Bedenckingen op verscheyde Oeffeningen, door Croon; 1666. Verscheyde Leeringen en Exempelen der Out-Vaders. Het Masker van de Werelt, afgetroeken door Poirters.

Den Katholyken Pedagoge, ofte Christelyken Onderwyzer in den Catechismus, door Vanden Bossche. De Vier Uyterste van den Mensch. Troost der Sielen, door Blosius. Christelyke Waerheden, leerende wel leven en sterven, door Balde. Leven en Heldendaeden van den onsterffelyken Ernst Gideon, vryheer van Loudon. Korte Uytbreydinge van den Catechismus, door Carolus B., enz.By welke waerschynelyk vergeten is:

Troost der Zieken en der Overleednen, door Ludovicus Makeblyde, S.J. Antw. 1613, en verdere blauwboekjes die, uit de Antwerpsche drukkery van J. Thys, jaerlyks verschynen.. ‘Is dat de tegenwoordig schrijvende natie? zeker neen: dus vindt B. de schrijvende natie in Behaegel alleen. De lezer van deszelfs VerhandelingWy zyn de heeren Bormans, D'Hulster en Willems dank schuldig, om dezelve doorworsteld te hebben: wy hebben ze willen navolgen, en het boek is ons meer dan eens uit de hand gevallen. Ter cecidêre manus. vat nu ligt waerom B. zoo dikwijls herhaelt dat het regt van beslissing in geschilpunten omtrent de Spelling aen de natie alleen toekomt. (D'Hulster, Verslag van B. Verh., blz. 19).’

Blz. 62, v. 5.

Hy blyft den inkt voor al den nektar stellen, Zoo gul geroemd door onzen Duvillers.

Pastor Duvillers, van Middelburg in Vlaenderen, heeft sedert 1839, buiten twee blyspelen op de Van Wyneghems, de Lofspraek der Polders en de Fransquiljonnade, allen in den trant van Cats, uitgegeven. In den Lof der Polders heeft hy den lof van zyn kelder niet verzuimd.

O dichters, komt en ziet! ik, ik zal u onthalen! Voor u is myne woon, voor u myn' rykste zalen! Hier is herbergzaemheid voor hem die zyn verstand Tot eer doet strekken aen myn dierbaer Vaderland. Heb ik geen ambrosyn, die goden zelfs deed leven, Ik kan u toch op tyd verkwikkend nectar geven.

Zy, die aen deze herderlyke uitnoodiging voldaen hebben, by het afleggen van eene dichterlyke bedevaert naer Maerlants graf, niet verre van 's Pastors verblyf gelegen of gelegen hebbende, kunnen getuigen, dat hart en kelder even goed zyn by den heer Duvillers. In de Fransquiljonnade leest men (bl. 41):

't Land zal myne pooging vatten, En dan eerst, o zeker, dan Zal het kruis van eere blikken, Met zyn purperroode strikken Op het zwart Romeynsche kleed Van een priester en poëet.

Sommigen stellen boven die regelen den volgenden, aldaer mede voorkomende:

Eysa, vrienden, brengt maer wyn.

Men kan niet ontkennen, dat dit voortreffelyke vers van den besten smaek is.

Blz. 65, v. 4.

Is 't hy niet die te Damme ligt te slapen?

Van Meellandt (Maerlant), zegt Paquot (Mém. pour servir à l'Hist. litt. des P.b., in-fol. II. 99.), was op zyn marmeren graf als een doctor in de wysbegeerte voorgesteld: hy hief de kin op, en hield zynen bril vast om op een lessenaer te lezen. Men zag Minervas vogel, zinnebeeld van nachtvlyt, aen zyne zyde. Die beeldtenis, welke zich aen den ingang der kerk van Damme bevond, uitgesleten zynde, nam men den lessenaer voor een spiegel, en er 't woord Uil byvoegende, werd er de overbekende naem uit zamengesteld.’ Men weet dat het aerdig leven van Thyl, vader van 't fransche Espiègle, eindigt met de woorden: ‘Sy stopten het graf weder toe, en lieten hem in de parochiale kerke van Damme, daer synen serck en grafstede noch is.’ Buiten den heer V.. L.., die van Maerlant pryst, loopen de hoofdmannen der Spellingsprotestanten met den geleerden leek der XIVe eeuw niet hoog. ‘Behaegel, zegt Bormans (Verslag, blz. 15), is het met niemand eens, zeer dikwijls met zich zelven niet. De Spelling, die hij voordraegt, strijdt niet slechts met de algemeene uitspraek, het gezag van elk Spraekkundige, en het gebruik van alle Nederduitsche, zoo wel Zuidelijke als Noordelijke, schrijvers (ik spreek van de latere; de oudere kent hy in 't geheel niet, en wil ze bij gevolg ook niet erkennen); maer wat nog erger is, hij steunt op zoodanige grondbeginsels (en hoe nog ontwikkeld en toegepast!) als in geene tael ter wereld aennemelyk zijn.’