De Amstelstroom

Bladz. 156. Vs. 2. 3. 4.

't Wapen toont, door kruissen, banden, Zyne komst uit edle handen Uit de handen van Persyn.

De Oudheidkundigen hebben tot hier toe de herkomst van het Wapen der Stad niet kunnen uitvinden, maar zie hier de gedachten van den Heere Willem Frederik van der Wilp, Conrector der Latynsche Schoole dezer stad, en beroemd Kenner der Nederlandsche Oudheden, my door zyn Ed. vriendelyk medegedeeld. ‘Of Amsterdam en de dorpen van Amstelland voor den jare 1281 reeds wapenen hadden is niet zeker, hoewel niet onwaarschyn-lyk. Maar nadat de Bisschop van Utrecht de goederen van Heer Gysbrecht van Amstel aangeslagen had, als aan hem vervallen volgens uitspraak van zyn Leenhof, uit hoofde der weêrspannigheid van denzelven Gysbrecht, en den gevoerden oorlog tegen het Sticht, vond de Bisschop goed om den genen die hem in dezen oorlog dienst gedaan hadden, uit de aangeslagen goederen van Gysbrecht te belonen; en gaf (waarschynlyk op aanpryzing van Graaf Floris den V, die hier een geheim oogmerk meê schynt gehad te hebben, zo als uit het vervolg as te nemen is) Amsterdam met het slot, huizen, en al wat 'er toe behoorde, zynde een goed deel van Amstelland, aan Jan van Persyn, Heer van Waterland. Deze Heer voerde in zyn schild 3 gouden en 3 blaauwe fascen of balken; de gouden beladen met 9 roode kruissen, gesteld 4, 3, 2. Gedurende zyne heerschappy over Amsterdam en het omgelegene schynt hy uit dit zyn schild aan zyne nieuwe Heerlykheid een wapen gegeven te hebben, nemende uit het zelve den middelsten balk, daar de 3 kruissen op leggen, met de blaauwe balken aan wederzyden, en stelde dezelven als 3 recht opstaande palen; veranderende daar en boven de koleuren, namelyk den middelsten gouden paal in een zwarten, en de roode kruissen in zilveren, en de twee blaauwe zydpalen in roode. Diergelyke veranderingen der koleuren vind men in de wapenen van Breda, Bergen op Zoom, Zevenbergen, Steenbergen, Willemstad, Klunder, enz. welker wapenen alle gesproten zyn uit het wapen hunner oude Heeren, de Heeren van Stryen. Zo zyn ook de wapenen van sommige dorpen in het land van Heusden aan dezelve gegeven door de Heeren van Heusden, uit hun geslachtwapen; doch ook met verandering van koleuren; dit zou in meer andere voorbeelden kunnen blyken. En dewyl de wapenen van Ouderkerk en Amsterveen ook genomen zyn uit het wapen van Persyn, is 'er naauwelyks aan te twyfelen of deze 2 dorpen hebben mede behoord tot de gift door den Bis-schop aan Heer Jan gedaan. De wapens, die hy aan Ouderkerk en Amsterveen schynt gegeven te hebben, zyn nader met zyn eigen wapen over een komende dan dat van Amsterdam; namelyk aan Ouderkerk een rood schild, waarop 2 zwarte fascen, beladen met 4 zilveren kruissen, 3 en 1. Aan Amsterveen hetzelve als aan Ouderkerk, uitgenomen dat de zwarte fascen met 5 zilveren kruissen beladen zyn, leggende 3 en 2. Deze wapenen schynt hy aan gemelde plaatsen gegeven te hebben, om zyne Heerschappy over dezelve, schoon die van korten duur stond te zyn, egter in de geheugenis der nakomelingen levendig te houden. Want in den jare 1282, op den 28 van Hooimaand, gaf hy deze zyne nieuwe Heerlykheid over aan Grave Floris den V, die waarschynlyk de gift des Bisschops aan Heer Jan van Persyn begunstigd had, om zelf in 't vervolg daar meester van te worden. Graaf Floris, den aanwas van Amsterdam en de goede gelegenheid van de plaats kennende, schynt op eene listige wyze Heer Jan van Persyn geraden te hebben om deze gift van den Bisschop te verzoeken; die hy wel voorzag dat hem, indien hy voor zichzelven daarom verzogt had, geweigerd zou geworden zyn; alzo de Graaf, die toen meester wierd van de mond der Vecht, door het bekomen van den mond des Amstels, en het slot daar nevens gelegen, den Bisschop te magtig zou konnen geschenen hebben. Op de geheime zegelen der stad Amsterdam, vertonende het Coggeschip, vind men ook dit wapen, door Heer Jan van Persyn (volgens onze gedachten) aan Amsterdam gegeven; en daar en boven het wapen van Henegouwe, in sommige door een' Heraut, in anderen door een' geharnast' krygsman gedragen; welk wapen van Henegouwe daar by schynt gevoegd te zyn door Guy van Henegouwe, broeder van Jan den II. Grave van Holland, Zeeland, Henegouwe, enz. toen dezelve Guy de Heerlykheid van Amstel omtrent het jaar 1300 bekomen had. Ten ware men liever wilde dat Willem de III. Grave van Holland, Zeeland, Henegouwe,

enz, die in den jare 1317 na de dood van zyn' oom Guy, de Heerlykheid van Amstel weder aan Holland bragt, door dezen Heraut, houdende het wapen van Henegouwe in de eene, en een uitgetogen zwaard in de andere hand, verbeeld word; om te kennen te geven dat hy gezind was deze Heerlykheid nooit, dan door geweld, weder van de Gravelykheid te laten afscheuren; 't welk sommige volgende Graven ten opzigte van Amsterdam in hunne handvesten opentlyk beloofd hebben. Daar is ook naauwelyks aan te twyfelen, indien men oude zegels vond, die te Amsterdam gebruikt zyn op dien tyd als Jan van Persyn Heer van de plaats was, namelyk in 1281 en 1282, of men zoude in dezelve het wapen met de 3 kruissen alleen vinden, en niet het wapen van Henegouwe daar nevens. En zo het al eens waar mogt zyn, dat Amsterdam een wapen bekomen had van Heer Gysbrecht, of van iemand der Amstels, voor dat Jan van Persyn aan de Heerlykheid kwam, ('t welk niet onmogelyk is,) zou echter de haat en vyandschap tegen het huis van Amstel, opgevat uit hoofde van de weêrspannigheid van Gysbrecht tegen den Bisschop en Grave Floris, niet toegelaten hebben dat merkteeken der Heerschappye van denzelven Gysbrecht in wezen te houden. Men heeft misschien tegen hem met geen minder bitterheid gehandeld dan de Hertog van Alva daarna gehandeld heeft tegen sommige Edelen, die hy niet alleen vervolgde en uit den lande hield, maar ook hunne wapenen verbrak en uitroeide, waar hy die vinden kon.’ ‘Wonder is het dat de Heer Domselaar zo onkundig spreekt van den oorsprong van het wapen van Amsterdam, zie hem Bladz. 180 in de beschryving door Commelin uitgegeven, daar hy zegt: want in de voorgaande zegels geene kruissen, die nu in 't wapen der stad gevoerd worden, bekend zyn geweest. En wat oorsprong die hebben, of waar die van herkomen, kan men niet zeggen. Alleenlyk weet men, dat die van twee nabygeleegen dorpen in Amstelland, als Ouderkerk en Amsterveen, zodanige kruissen, doch in meerder getal, in hunne wapens mede voeren;

maar zonder eenige narigting daar van te konnen geven. zie ook Bladz. 182 en 184. als mede, le Long, Hist. der Reform. van Amsterdam Bladz. 146 en 147, die 'er niet veel meer van weet. Het geen voorgemeld is word voor geen volkomen zekerheid opgegeven, maar voor eene waarschynlykheid, die, bevestigd wordende met voorbeelden toen in gebruik, my toeschynt, in zaken van zo hoogen ouderdom, zeer naby de zekerheid te zyn’. Zie de Wapens van Amstel en van Persyn, en die van Amsteldam, Ouderkerk, Amstelveen en Diemen, afgebeeld op onze kaart van den Amstelstroom, voor de Aanteekeningen geplaatst.