Tooneelpoëzy

Eerste tooneel.

Prusias, Araspes.

Prusias. Hoe! zonder myn bevel zo stout ten hoof te koomen? Araspes. Myn Heer, alle achterdocht word lichtlyk u benoomen, Door Nicomedes deugd, alom zo hoog geächt. Men hield elk, buiten hem, hierom met recht verdacht. Zyn onverwachte komst verbreekt de eerbiedigheden Die hy u schuldigh is, 'k beken het; en geeft reden Om te onderzoeken, waar uit de oorzaak mag ontstaan Van de onverduldigheid, die hem dreef herwaarts aan. Prusias. 'k Weet die maar al te wel, en moet hem misvertrouwen, En zyn verwaandheid voor een onderneeming houwen, Die tegen myn gezagh zich aankant, 't welk hy schend, En door zyn krygsgeluk niets boven zich erkent. Hy strekt zich zelf een wet, en waant zyn eer te hoonen, Zo zulk een Held als hy gehoorzaamheid zou toonen. Araspes. Dit was altoos 't gebruik der Helden, hem gelyk, Die, volgende hun drift, vertraaden in het slyk Den luister van hun roem; op hunne braave daaden Hoovaardig, zynde met triomfen overlaaden. En Opperhoofden van een Leger (dat gewoon Gereeds is, op hun wenk, te volgen hun geboôn) Zyn 't heerschen zo gewend, dat zy niet meerder weeten Van onderdaanigheid, en meest hun pligt vergeeten.

Prusias. Araspes, zeg noch meer: ja, zeg vry dat de naam Van Onderdaan besmet de glory van hun faam; Dat, schoon 't geboortelot de Kroon hen toe zal voegen, Het wachten in hen baart een duld'loos ongenoegen, Waar door zy meenen dat een Vader hunne Staat Bezit, en buiten hun bestier te gronde gaat; Dat hier uit duizenden van laagen zyn gesprooten, Zo wel by het gemeen als eigen huisgenooten: En gaan die niet zo ver, dat een verhaaste dood Van 't leeven en gebied, dat hen zo lang verdroot, Den Vader rooft, zal een geveinsd ontzagh hem laaten Alleen den schyn van het regeeren zyner Staaten, Steeds ondermynende de magt der Majesteit. Araspes. 't Waar in alle and'ren nut, met veel voorzichtigheid, Dit kwaad te stuiten, en in zyn begin te smooren. Maar 't waar vergeefs dat gy hierom uw rust zoud stooren. De Prins heeft deugd: gy zyt zyn Vader. Prusias. Indien ik Geen gunstig Vader was, hy zou dit oogenblik De magt der Majesteit gevoelen tot zyn schade. De vaderlyke liefde alleen geeft hem genade, Die hem verschoont, of wel die my bedriegt, en spaart Tot een slagtöfferhand' der staatzucht. Hoe vermaard, Hoe groot zyn deugd ook zy, 'k heb eindelyk te duchten, Dat die eerlang zal voor zyn heerszucht moeten vluchten, En, zonder vrees, natuur en kinderpligt verraân Een dien 't verveelt dat hy zyn Vorst ten dienst moet staan, Zal ook zyn Vader licht verveelen en ontëeren. Een reeks van bloedige voorbeelden kunnen leeren,

Wanneer de heerszucht in 't gemoed neemt de overhand, Niets sterker is dan zy, spyt allen tegenstand: Zy maakt de deugd verstomd; natuur verblint zy de oogen. Durf ik 't u zeggen, hy heeft my in de oorelogen Te wel gedient, en in 't vergrooten van myn Staat Verkleint myn roem, daar hy aan my niets overlaat. Hy is myn onderdaan niet meer dan hy wil wezen; En die my heerschen doet, moet ik als Meester vreezen. Hy 's al te groot voor my in 't aanzien: het gezicht Aanschouwt met tegenheid een' wien men is verpligt. Zyn daaden spreeken zelf: al was hy ingetoogen En stom, zyn byzyn stelt myn schuld my klaar voor oogen. 't Is of hy zeggen wil, 'k heb driemaal u gekroont, Waar voor ik nimmermeer door u kan zyn beloond. Want zo ik hem een kroon zal koomen na te laaten, Zyn krygsdeugd heeft'er drie verknocht aan myne Staaten. Ik beef en ben beschaamd, als ik dien grooten Zoon, Met zyn verdiensten, en myn pligt, aan my vertoon; Bevreesd dat hy, die my zo moedig heeft gegeeven Drie Kroonen, licht'er één zal neemen, met myn leeven. Wanneer hy tracht 't geen in zyn magt is te bestaan, Zeg eens, Araspes, zeg, is 't niet met my gedaan? Araspes. Indien 't de Prins niet was, en meerder te mistrouwen, 'k Had deeze grondles der Staatkunde u voorgehouwen, Dat, als een Onderdaan te groot word voor den Staat, Hy zonder schuld verdient des Vorsten toorn en haat. Men wacht' niet tot hy 't volk kan op zyn zyde trekken: De magt te hebben moet voor misdaad hem verstrekken; En een voorzichtig Vorst voorkomt hier meê, dat hy Eerlang geen zwaarder straf verdien', door muitery; Hier door verhindrende, tot voordeel van hun beide,

't Kwaas dat hem treffen zou, en 't kwaad dat hy bereidde. Maar 'k heb u reeds, dat dit den Prins niet raakt, gezegt. Prusias. Wilt gy wel instaan dat hy nooit, door schyn van recht, Zyn Broeder naar het hart, my naar de Kroon zal steeken, Noch trachten om de dood van Hannibal te wreeken? Gelooft gy dan, dat hy gerust aanschouwen zal 't Verlies van zyn Meestres, en 's Meesters dood en val? Neen, laaten wy ons zelf niet vleijen: hy zal poogen Zyn wraak te neemen, en hy heeft hier toe 't vermoogen. Hy 's een opgaande Zon, van de Eed'len aangebeên, Bemind van 't Krygsvolk, en 't behaagen van 't Gemeen; Die, met de hulp gesterkt van 't Leger, komt voltrekken Zyn toeleg, en 't Gemeen tot muitery verwekken, Om te overvallen hen, die aan hun Opperhoofd Noch trouw zyn. Maar hoe zwak men dat getal gelooft, Zy zyn licht sterk genoeg om mynen troon te schraagen. 'k Wil echter trachten hem een weinig te behaagen, Voorzichtig mengen met het vorstelyk gezagh Een vaderlyke gunst; en, hem noch deezen dag Na 't heir doen keeren, met een glory, die zyne ooren Zal streelen, en zyn hart, hoe zeer gebelgd, bekooren; En, onder 't roemen van zyn zege en heldendaân, Hem zyn misdryf, en myn misnoegen doen verstaan. Doch, zo hy zich beklaagt, en durft myn last vertreeden, Zoude ik, wat heil dat ik ook van zyn dapperheden En deugd ontfing, en noch mogt krygen, wel myn Kroon En Staaten waagen aan 't vermoogen. . . . . Araspes. Daar 's uw Zoon.