Inhoudt. Welck koey en Perds ghestalt best sal behaghen Hier blinckt jae queeck en voedigh' aller vee Den aerdt, en oock beschud voor sieckich wee, Met een verhael van hun seer felle plaghen.
Nu ghy Godin, o Pales Godin des Voeders en der Herders.Pales groot en prijsich, D'Herder van Amphryso is Apollo.O Herder ghy seer wel vermaert Amphrysus, Vliet in Thessalien.Amphrijsich, Ia Bosschen oock Lyceesche vloeden ghy, V t'samen al gaen singhen sullen wy. Ghenoech gemeen gemaeckt zijn ander dingen, Al die men hadd' in versen moghen singhen: Iae oock al waer ghemoeden onbelast Med' mochten zijn ghemaeckt onledich vast. Want wie ontkent doch Eurystheus Coninck van Mycenen en Lacedemonien.Eurysche' afgrijslijck? Of d'Altaers van den Busiris was Coninc van Egypten.Busiris onprijslijck? Wien en was noyt van Hylas een kindt van Hercule seer bemint. Siet het 6. Boerliedt.Hylas t'kindt gheseyt? Of van't Lacoonsch landt Delos geen bescheyt, Van Hyppodame maeght, Peerd' temster.Hyppodam' en Pelops een sone van Tantalus, een goet Peerd-berijder van sijn Elphenschouwer. Leest Metam. lib. 6. nae de uillinginghe Marcie.Pelops fraeyen rijder, Elpschoudrich Man, van dees weet doch een ijder. Al andren wegh moet ick bestaen, al waer Ick van der aerd' oock my opheff', en daer Ick als een Heldt, verwinnich cloeck bevonden, Door vlieghen mach met gh'rucht der Mannen monden. Behoud' ick t'lijf k'sal in mijn Vaderlandt Weerkeerend' d'eerst de Muses met der handt Af van den top Aonien, t'landt daer Helicon berg in leyt, daerom Aonitop.Aoni brenghen neder, Iae d'eerst ick sal, o Mantu', u oock weder De Palmen van Idumeen stadt in Phenicen, daer de beste palmen wassen.Idumeen brenghen schoon. In groene weyd' ick stellen sal ten toon Een Marmor kerck den water-cant beneven, Daer Minci groot traeg-keerich dwaelt gedreven En met groen riet bedeckt sijn oevers al, Daer Cesar my int midden wesen sal: De Kerck van hem werdt gh'houden en beseten. Ghecomen ick verwinnich t'mijn vermeten, Ick sal ghecleedt in Tyrisch purper claer Van hem ghesien, en hem ter eeren daer Tot hondert toe vier-peerdsche wagens drijven Ter Vliet: Oock sal gants Griecken laten blijven Alpheus, Vliet in Peloponesen, welcke comt uyt in Sicilien, in de vliet Acethusa.Alpheum oock Molorsche Wouden groen, En t'mijnder eer' met loopen t'best al doen, Met kolven rou van leir om prijs oock vechten: Mijn Slapen oft slaghen des hoofts.slapen self sal ick al gaen bevlechten, En cieren moy met Olijf-bladers van Den boom ghesnoeyt, en giften brenghen dan. Van nu voortaen lust my d'heerlijc omgangen Gheley te doen ter Kercken: mijn verlanghen Is oock te sien den Ossen jongh gheslacht, En hoe Tooneel Van dit omkeeren leest Plin. lib. 36. cap. 15.gekeert omwijckt met cracht: Hoe d'Enghelsch' oock daer draghen opgeheven Tapeten schoon van purper onderweven. K'sal maken noch in den voordeuren wijdt Van Elpen hardt en goudt der Gangers, t'volck in Indien, by de vliet Ganges.gangers strijdt, Ooc d'wapens van Quirinus, hy meent Augustus, omdat hy Romuli navolgher is.Quirijn verwinder spoedich: Hier golvend' oock door krijgh den Nijl grootvloedich, Oock daer ghebout van schipsche koper sijn, Den pijlers hoogh doen opgheresen zijn: K'sal hier by doen d'Asi betemde steden, Oock den Nyphaters een volck by de vliet Nyphaetes.Nyphaet verdreven al ghesneden: Den Parther oock betrouwend' op sijn vlucht, Met sijn gheflits te ruggh' al seer gheducht: K'sal hier by doen twee Rooven van twee zegen, Handtdadich op verscheyden vyandts creghen, En oock van tusch twee stranden t'volck gevaen Ten tweedde mael in zeghe-feest ghegaen: Daer sullen staen ghesneden oock met eenen G'lijck bliesen sy al van Parosche steenen, nae Paros, een Eylandt daer goet Marber viel, geheeten Pactia, naemaels Minois. plin. lib. 4.Parosche steenen, Dat Assarus Prins van Troyen, daer Augustus van comt.Asaraes gheslacht en namen los Van Jovi zaet daer by den Vader Tros, vader van Assaracus.Tros, En Den Cynthiaen is Apollo, bouwer van Troyen, van Delos welc Cynchia is ghenoemt.Cynthiaen d'oorsaker hy van Troyen. De nijdicheyt onsalich met onvroyen Sal vreesen voor de helsche rasernien, Voor Cory Vliet seer wreedt, en boven dien Voor die ghedraeyd' omcrullend' Ixion in d'helle aen een draeyradt ghequelt.Ixi slanghen Die om en om sijn grousaem radt al hanghen, En oock den Hy meent den steen Sisyphisteen onheflijck groot en swaer. Laett t'wijlen ons den Bosschen volgen naer, En roeren aen Dryader woeste Wouden, Daer ander doch niet van beschrijven wouden: T'welck, o Meceen, dijn wetten zijn onsacht: Gheboden vry niet cleen noch onweerdt g'acht, Niet groots on dy is ons gemoedt aenvangend. Nu traegh vertoef breect af, want siet verlangend Citheron een bergh oft Woudt in Boëtien, daer veel Essen en Vee is.Citheron roept ons met een groot gheschal, Desg'lijcx oock doen Laconi honden al: Epidaurus, stadt in Peloponeso.Epidaur' oock die peerden can betemmen, En door't toestaen der Wouden brullen stemmen Met weder clanck verdubbelt. Ick sal doch Van nieus terstont wel zijn gheneghen noch Te singhen lof van Cesars krijghen branden En sijnen naem oock door t'gherucht bestanden Te breeden voorts wel soo veel Iaer als hy Den voor-oorsprongh van Tythonus de broeder of oom van Priamus.Tython is voorby. Of yemandt lust met ijver om aenveerden Den zeghe-prijs Loop-prijs van Peerden in de Griecxsche feest Olympiade ten vijf Jaren eens waer nae sy hun Jaren tekenden.Olympich, jae en Peerden Opvoedt, of oock jongh Ossen tot den ploegh Goe Koebeschrijving.Verkiesen laet bysonder wel ghenoech De lijven eerst der moeders om aftelen, Een grimmich Oss-ghestalt is t'best van velen, Die veel necx heeft, een hooft oock leelijck straf, Wiens Koor, cossem, oft wradsel.koor oock hanght van kin ten schenen af. De Lancken oft lincken de zijden.lancken lanck al buyten maet oock moeten Haer groot zijn, al de leden oock de voeten, Welcx ooren ruych zijn onder hoorns crom: T'misnoegh' my niet oock eene die alom Beteyckent is, en bont met witte vlecken, Of weyghert vast het jock te willen trecken, Iae grousaem oock met horens somtijts mickt, Der welcker hooft tot Stier hem beter schikt: Iae die gants hoogh en swaer is, en doorgaende Met langen steert haer stappen veeght al gaende. Maer d'oud' in welck sy we Lucina Godinne van t'baren.Lucinam lijdt, En is bequaem tot Hymeneus Godt des g'luckighen bruylofts, daer om hier den rechten tijdt van Hymenee, dat men de Koeyen te noote oft ten stiere doet.Hymenee den tijdt: Houdt op voor thien, begint oock na vier Iaren, Den andren tijdt noch nut en is tot baren, Noch sterc ten ploegh: maer tusch dit tijts beloop, D'wijl' blijde jeucht dus bloeyt in al den hoop, Laet t'hy gheslacht vry los uyt u beluycken, T'kudd' oock voor al dan Venerem gebruycken: Iae soo vermenght en onverworpen doet Malcander voorts al teelen t'vee ghebroet. ‘Elck leef-dach best' der sterflijcker ellendich ‘Vliedt eerst al heen, hun comen sieckten schendich, ‘Droef outheyd, moeyt', en t'onmedoogs ghequel ‘Des harden doodts van hier ontgrabtse snel. Daer sullen zijn altijdt der Koey lichamen Datmen altijdt nieu Koeyen van t'best gheslacht sal opvoeden.Die wenschen ghy sult anders te t'betamen: Verqueeckt nieu aen, uyt t'kudd' altijdt verkiest Voort teelingh goet elck Iaer, eer ghy verliest Den gantschen hoop: en als hy op sal wesen, Moet wenschen dan dat hy noch waer int wesen.
Van den peerden te besorgen, op te voeden, eenen moedigen goeden Henghst om af te teelen.Int peerden-kudd' is oock alsulcken kies, Dijn hooghste vlijt van joncks aen oeffent dies Aen die ghy schickt tot hope van bysonder Gheslachten goet als Hengsten t'seynden onder, Al hoogher op gaet stracx int veldt alree De jonghe vrucht van 't edel Vee, t'volen.De jonghe vrucht van t'edel dapper Vee T'sett moedich voort sijn onverherde schenen, Den wegh der dreyghsaem vliet is de brugge.De dreygsaem vliet daer derft den wech eerst henen Bestaen te gaen, beghevend' hem het rent In d'Zee, die hem noch selfs is onbekent: T'en vreest oock niet voor ijdel ruysschen hitsich, T'heeft hoogen hals en thooft ooc cleen en spitsich, T'schoon peerdts beschrijvinge.Buyck cort, ooc zijn de schouwers dick en breet, De mansaem borst is rijck met vleys becleet Bruyn, roo, blau, graeu, dat zijn de schonste heelijc, De witte en vael zijn boven ander leelijck: Daer toe soo't hoort gheluydt van wapen slaen Van verr', ten can ter plaets niet blijven staen, T'schudt d'ooren snel, het doet sijn leden beven, T'versaemde vyer gheperst comt voort gedreven En wintelt hem door sijn noosgaten heet: Sijn dicke maen die hanght hem wijdt en breet T'recht schouwer af, en t'rugbeen breet verschenen Als dubbel streckt hem lancx de lenden henen. Met clouwen herdt ghehoornt hoolt het uyt D'aerd', en geeft ooc daer med' een swaer geluyt: Cyllarus t'vermaert peerdt van Pollux.Cyllarus t'peerdt den toomen onderdanich Van Pollux van Amiclei was soodanich: Soodanich Mars tweejocksche peerden licht Ooc waren, daer't Griecx volc van heeft gedicht, Sulck oock t'ghetreck Achilli groot ghevresen, Den looper snel Saturnus boelerende met de schoon Nymphe Phillyra, waer van den wijsen Centaure Chiron quam, verbergh hem voor sijn op slaechcomende wijf Opis, en vloodt wech in snel peerds ghedaent'.Saturnus self voor desen Sulcx was, doe hy van sijnen veerdtschen hals Gheslinghert heeft het hayr ten tijden als Hy sijn wijfs comst opt slach heeft mercken conen, En vliedend' heeft den hooghen Pelionen Met scherp ghebries gaen vullen over al. Sulck moedich peerdt ghy berghen sult int stal Alst swaer van sieckt' of traegh beswijct door jaren Den ouderdom onschandich vry wilt sparen, Geen oude Henghsten te laten springhen. Frigidus in Venerem seniot, frustraeque laborem.‘Te springhen meer niet toe en laet die out ‘Is worden, want die is tot Venus cout, Vergheefs is al sijn onnut wercx aenrechten: En comt het oock dat somtijts peerden vechten, Vergheefs hy woedt verflouwend' ooc soo haest Als stoppel-vyer groot dat oncrachtich raest. Der peerden ghemoeden waer aen bekent.Dus sult voor al op moedt en Iaren achten, Op consten dan, en op bequaem gheslachten: Wat smert elck toont als hy verwonnen sneeft, En oock wat vreucht als hy verwonnen heeft. En siet ghy niet als sy met wedden haestich T'veldt hebben in, en Van de prijs-renningh met waghens.wagens uyt dat naestich Begin des percks uytstorten in den loop Als sy daer licht al rollen over hoop? Als voerluyd jongh al hopen en verlanghen Op't hooghst', en dat een slaende vrees bevangen De herten houdt vast springhend' op int lijf, Hoe s'aenstaen al met sweep-draey slaghen stijf, En gheven ruym den toom voor overheldich, Den asse vlieght seer hittich en gheweldich Nu neder, dan verheven, jae nae t'schijn Door d'ijdel locht hoogh opghevoert sy zijn: Gheen rust noch stilt' en is aldaer t'aencleven Maer van geel zant een wolck' op comt ghedreven, Sy werden vocht van t'witte schuym, en van T'gheblas die daer soo dapper volghen dan, Soo liefdich zijns' om eer en prijs t'aenveerden. Erichtonius wagen met vier peerden, eerst vinder en berijder.De wagens t'saem te voeghen en vier peerden Sulcx eerstmael heeft Erichtoni bestaen Verwinnich oock op raders snel te gaen: Lapithen, volc by Pelethroni in Thessalien. Plini seght Pelethronius lib. 7. cap. 56. en noemt d'eerst' peerd-berijder Bellerophon.Lapithen oock by Pelothroni stede Gheseten op de rugghen, gaven mede Den toomen eerst, en t'draeyen oock daer by, Den Ruyter oock in wapens leerden sy Te maken fraey peerd-sprongen hier op d'aerde: Iae t'samen noch te voeghen uyt hoovaerde Moy stappen oock in ganghen, want ghemeen Van beyds comt hier den arbeydt over een. Een goet peerdt is begeert al ist oudt, alst ooc van een goet gheslacht is.Een edel Peerdt van heeten moed', ja cloecken En snellen loop de Meesters t'saem al soecken, Hoewel t'voorheen al dickmael op de vlucht Gheholpen heeft den vyanden beducht, Wiens Vaderlandt Epeir en t'vroom Mycenen Is, en t'geslacht brengt van Neptuyn self henen Oorsprongich af, die sulcx ghenomen merck Wel hebben al, die maken rondt en sterck Ghespannen uyt met een dicht vet ghehuldich Ontrent of voor t'bespringhens int sorgvuldich, Den henght teghen bespringhens tijdt wel te voeden.Dien sy voor t'Vee verkosen tot een man: Sy snijden hem groen groeyend gras alsdan, Iae dienen spelt' Vliet-water oock hem vooren Om in t'soet werck volherden nae t'behooren, En dat daer nae des jonghen ongheweldt Het vasten niet hun Vaders en vermeldt. De Meesters doch het vee voorschict om dragen Van de Meerijen weynich te voeden een bespringens' tijdt.Doen magher zijn, en dun nae hun behaghen En op den tijdt hun d'openbaer wellust Tot d'eerste liefd' en paringh drijft ontrust: S'ontsegghen hen dan bladers, en sy schutten Den bornen hen, en doen hen lijven schudden Door veel gheloop, en makens' al vermoeyt In d'heete Son (alst op den middach broeyt, Middach op Boersche wijse beschreven.Wanneer den vloer men swaerlijc hoort versuchten Als nu int veldt gheschoren zijn de vruchten: Alst ijdel kaf nae rijsend' Westen wint Gheworpen wordt:) Dit doen sy soo ghesint, Op dat t'ghebruyck niet bot en zy onwacker Door vetheyt groot op den baersamen acker Dat niet verstopt de voren vuyl zijn, maer Venerem sy als dorstich trecken naer, En datser blijft int binnenste verborghen. Nu wederom gaet vallen al het sorghen Voor d'vaders, maer der moeders comt nu aen, De swaer Meerijen waer te nemen.Dewijl' sy nu voldrachtich dwalen gaen Nae dat voorby de Maenden zijn ghestreken. Dat niemandt lijd' hen dan int jock te steken, Geen wagens swaer te trecken, noch op t'straet Te springhen dan, hen oock niet toe en laet Een dapper vlucht lancks velden te bedrijven, Of t'swemmen ooc in Vlieten die sterck drijven, Maer weyden hen in laghe beemden los By Vlieten vol van water, daer vol mos En aldergroenst' gegraest schoon oevers strecken, En daer hen coel speloncken overdecken, Een steenschaeu oock die verr' uytsteeckt int dal. Van de peerde horsele.Een fel ghedrocht vlieght doch in groot getal By Wouden schoon, daer Silarus een vliet in Itali.Silar' henen vloeyt, By Alburnus een haven van Lucanien.Alburn' oock die groen met Eycken bloeyt, Dit Dier opt Roomsch Asilum heeft den name Oestron opt Griecx, scherp steket, en grousame Gheluydt het maect, daer t'Vee al van verbaest, En loopt van een verstroyt door Bosschen haest: De locht geschudt door t'brullen raest om hooge, Iae Bosschen oock den boordt Tanagrus een beeck in Lucanien.Tanagri drooge. Want Iuno heeft voor Yo jonghe koe, Inacht kindt, uyt ijver groulijck toe Hier voortijdts doen een rasernij gaen maken, En gh'oeffent fel haer gramschappen en wraken Door dit ghedrocht welck midden hits ghewelt Den beesten veel ten dapperlijcksten quelt, Om de horselen ende wespen tgroot Vee niet in d'hitten, dan s'morghens en s'avondts weyden.Van t'dragend' Vee ghy't weeren sult mits desen: En als maer eerst de Son en is gheresen, Of als t'ghestert' den nacht comt brenghen by, V groote Vee sult dan maer weyden ghy. Gheworpen nu sy hebbend', al gaet wennen De gantsche sorgh', ten Kalvers: en om kennen Soo branden sys' een teycken, oock stracx aen, De namen oock van hen gheslachten saen, Door welcken liefst sy t'vee voort teelen wouden Of welck' oock liefst tot heylig' Altaers houden, Of welck' om d'aerd' doorsnijden en t'rou velt Te keeren om, de cluyten stucks ghevelt, T'groot ander vee dat voedm' in groene weyden. Die ghy nu wilt van Kalvers u bereyden Tot Boerich werck, om temmen, hun den pat Hoe men den jongh Ossen allencx t'jock aenwennen sal.Allencxkens wilt ghewennen t'wijlen dat ‘Buyghsaem en sacht de Iaren zijn der jonghen ‘Beweeghlijck oock den tijt te zijn bedwongen. Voor al bestrickt met losse sircken dun Van tiekens sacht ghemaeckt de necken hun: D'vry' halsen dan nu t'jock ghewoon geworden, De gelijckste te paren.De jonghen best ghelijckend' voeght in orden, En dwinghtse door de sircken self bevaen Alsoo ghelijck te saem ghepaert te gaen: Iae doet hun nu ijel wielen onghewichtich Dick leyden voort lancx d'aerd' al snel en lichtich En t'boven zant int stappen raken maer: Den Buecken ass' nae desen onder t'swaer Last gaende, laet dan door den arbeydt craken, Iae laett met een den koper Dijssel swaken, En trecken voort de saemde raders ront. Dijn Kalvers noch ontem niet gras en gont Alleen, poel-gras noch oock cleen wilge bladen, Maer met der hant sult plucken, t'hun versaden, Van t'kooren welck ghesaeyt is: oock en sult Vernieut dat is als de Koeyen geworpen hebben.Niet doen dat t'Vee vernieut melck-vaten vult, (Nae t'voorders bruyck-melck Gier) maer al de borsten Hen jongen soet laet slijten nae bedorsten. Doch lust meer crijgh of wree slachoordens dy Of t'vlieghen heen met wielen snel voorby D'Alpheensche vloet van Van krijghpeerden hoe men die van jonghs sal leeren.Pisa, en wilt u wennen In Iupijns bosch vlieg-wagens voort te mennen: Pisa, stadt in Elide, by de vliet Alpheo.D'eerst oefning is van t'peert datm' hem de moet En wapens fel der vechters aensien doet: T'crom-hoorns schal te dulden, en t'ghetrocken Waegh-wiels kraeck int loopen en int schocken, Des tooms gekners t'aenhooren oock op t'stal: Sijn leeringh voort is dat't allencxkens sal Int lieflijck lof sijns meesters nu beginnen, Verblijden hem, t'soet hals gheflab beminnen, Dit t'hooren al, en voelen hem ghewent Van alst de borst sijns moeders is ontwent: In plaets van toom in eenen Halter sachtich Steect hem den muyl noch swac zijnd' en vreesachtich Wanneer men t'jonck peerdt berijden sal beginnen.Iae noch sijns tijdts oncondich: maer dry Iaer Zijnd' overbracht, en dat nu t'vierd' is daer, Laett stracx rondtom te draeyen hem aenvangen Gheluydt te slaen, oock met ghemaeckte gangen Een been-ghebuygh al licht te loopen om, Iae laett hem gaen als een die arbeydt crom: Laett hem daer nae de locht met loopen terghen Door open veldt toom vry, en laett hem nerghen Opt bovenst' zant de stappen planten nou, Licht vliegend' heen als dichten Noordwint rou Een Homeersche g'lijcknis.Als hy comt snel uyt Hyperbore landen Ghedronghen aen, en brenght alsoo voorhanden Alom verspreydt de Schythsche winters cout: Oock als hy voort de dorre wolcken dout Alst kooren hoogh is, en al swemmend' beven De velden gheel door sterck ghewaey gedreven: Als ruysschen oock der Bosschen toppen groen, En golven langh nae strandt ghedreven spoen, Soo snellijck vlieght hy henen met ghewelden, En met sijn vlucht veeght beyde Zeen en velden. Dus loopend' oock by velden van Elea d'haven van Pergamo.Eleen Sal sweeten dit: de langhe percken heen Tot t'eynden uyt, en uyt sijn mondt sal drijven Een bloedich schuym, t'sal beter u gherijven Met temmen hals de Belgi karren voort Te trecken oock: voor t'leste, soo't wel hoort, Alst nu is tem moet ghy met vlijt wel passen Sijn groot lichaem te vetten en doen wassen T'ghetemde peerdt te messen met rogghe.Door rogghe vet: want eer sy zijn ghetemt Sy moeden hoogh op sullen steken vremt, Ghegrepen aen taeyslaghen om castijden Die sullen sy u weygheren te lijden, Ghebitten herdt te doen oock onderwerp. Venus en der liefden prickel minderen de crachten.‘Maer doch gheen vlijt en isser oock, hoe scherp ‘Die meer bevest en crachten doet vermeeren, ‘Dan Venus wulpsch en prickel af te keeren Der liefden blindt van Koe, ja Stier of Peert, Daer yemandt hem medd' alderliefst' gheneert: Hierom den Stiers verseynden sy in weyden Al verr' alleen van Koeyen afghescheyden, Soo achter Bergh als over Vlieten wijdt: Of houdens' oock ghesloten t'sulcker tijdt By krebben vet, want door den lust verweckich ‘Ontsteken, pluckt de vrouw' en is aftreckich ‘Der mannen cracht, en brandtse door t'aensien: Den bosschen noch den weyden sy midts dien Hem niet en duldt te wesen yet ghedachtich: Dicks dwinghts' oock wis, door haer aenlockensachtich, Stieren gevecht door liefde tot der Veerse.Den minnaers stout, hoogmoedich sonderlingh, Met hoornen scherp te vechten onderlingh: De Veerse schoon weydt int groot bosch, bin desen Vermenghen sy hun vechtingh opgheresen By beurten al met cracht en menich stoot, En veel gequets swert bloet hun lijf wascht root, Wrast'lend' op een de toeghekeerde hoornen, Ghedrongen herdt seer groulijck doort vertoornen D'ombosschen doen versuchten met weerschal, Iae den Olymp seer groot oock over al. Dees vechters dan, geen wijs' en ist noch plegen, Datse by een te stallen zijn gheneghen: Den eenen Stier die nu verwonnen blijckt, Een ballingh zijnd', in vremde hoecken strijckt Den verwonnen stier gaet sijn verlies betreuren.Seer wijdt van daer, en gaet al vast beweenen Sijn schande groot, sijn wonden oock met eenen, De welck' hem gaf d'verwinder hoogh van moet, Om wreken oock t'verlies sijns liefden soet, Ghegaen te zijn uyt vaderlijcke rijcken Als stallen oock voerpleeght hy wert bekijcken. Des oeffent hy sijn crachten gants met vlijt, En over nacht is hy bin desen tijt Tusch steenen herdt in bedd' ontstroyt ghelegen, Met blad'ren rou en biesen scherp t'ondeghen Ghevoedt, beproeft sich self, en leert sijn op Hy oeffent sijn cracht en overvalt sijnen versuymlijcken vyandt.Sijn hoornen gram, en springht soo met den kop Dan teghen t'stomp van eenen boom uyt spijten, En d'winden tergt hy door sijn hoornich smijten, En maeckt alsoo een voorspel tot den strijdt, Met voeten t'zant verstroyt eerst hebbend' wijdt Wanneer hy moedt door oeff'ning heeft hernomen, En dat van nieus sijn crachten sijn ghecomen: De vendels hy om vechten opvoert cloeck, Ghedreven snel gaet haestich doen besoeck Sijn vyandt nu gheworden traegh versuymich. G'lijcknis.Ghelijck de golf die midts de Zee al schuymich Wit t'zijn begint, en uyt het diep verweckt Haer crom ghedraey, soo wintelt heen en treckt Nae t'strandt, en staet een fel geluydt seer groulijck Maeckt een gheraes (de clippen stijf bespoulijck) Iae minder niet dan bergh die neder valt, Van onder op het water draeyich walt T'swert zant om hoogh opwerpend al met crachten. Van liefden cracht.‘So heftich sich ooc werpen die geslachten ‘Op aerden al, soo Menschen, Dieren wilt, ‘Oock t'Zee-gheslacht en beesten t'onghestilt, ‘Ghevoghelt oock met veders moy beschildert, ‘Nae t'liefden vyer en raserij verwildert Amor omnibus idem, 't is al de liefde toegedaen.‘Sy zijn al t'saem de liefde toe ghedaen. De Leeuwin.De Leeuwin is niet wreeder oyt ghegaen Op ander tijdt heen lancx de velden dwalich, Haer jonghen niet ghedachtich dan als stralich De liefd' haer quelt: De Beyren.de Beyren onghedaen En hebben noyt door Bosschen el ghedaen Soo veel ghemoords, vernielens t'allen zijden. Ten wreedsten ist' T'wilde Vercken.wildt Vercken dan ten tijden: Opt snoodtst' oock dan den Den Tyger.Tyger fel en wreedt Hoe sorghlijck laes! in Liby velden breedt Ist dan alleen daer dwalich henen treden. En siet ghy niet bevaen der De Peerden.Peerden leden Met bevingh, al wan hun maer comt ontrent Alleen door reuck de locht hun wel bekent? Noch t'manner toom noch slagen wreet gegeven, Noch holle rotz, noch clippen steyl verheven, Noch Vlieten sterck die met groot water voor Hun ligghen breedt: jae Berghen doen ghestoor, En stroomen daer al draeyend' om: dees dingen En connen hun ghestillen noch ghedwinghen. Ghedreven self werdt oock Sabelli, nu Abruzzi, volc in Itali, by de Zee daer veel Swijnen zijn.t'Sabelsche swijn, Sijn tanden t'scherpt, en t'schropt voor op met sijn Voet d'aerd', en t'wrijft oock in die heete tijden Sijn ribben vast aen boomen aen weerzijden, Sijn schouwers teegh de wonden herdt het maect. De Mannen.Den Jonglinck ooc wat doet hy, in wien blaect Een herde liefd' en groote gloet omdraeyend Van binnen hem door sijn ghebeenten laeyend, Van Leander en Hero.Al spaed' hy swemt, jae in den blinden nacht Wijdt over Zeen ghestelt in roer onsacht Door stroomen woest doorbroken afghesondert: De groote poort des Hemels op hem dondert, De waters doend' aen clippen hard' aenstoot, Weer-galmen met grousaem suchten groot, Ten moghen hem sijn ouders oock ellendich Herroepen niet, alsoo't wel waer noodtwendich: Noch hem tot haer de Maeght, die sterven sal Opt lichaem doot door sulck een wreedt misval. Maer wat doen ooc de Losschen.Losschen Bacchi vleckich Ooc Wolven.t'Wolf geslacht fel, dapper en hartneckich? De Honden.Honden med', en wat ghevecht hoe fel Aenrichten oock vervaerde Herten.Herten snel? Wis Meerien.t'Meery woed' voor al gaet buyter schreven Soodanen sin heeft Venus selfs ghegheven Doe als de vier-ghetrecksche Meeris heet Van Potnia stadt in Beotien.Potnia de leden schuerden wreet, Den Glauco laes! met tandtsche felle kaken: De liefde jaeght de Meeris met haer blaken Aen d'ander zijd' Gargara bergh in Myssa.Gargara, alsoo sy doet Aen d'ander zijd' Ascanius Vliet in Myssa.Ascani luyde vloet, Door hennen aert ghedwonghen s'overclimmen Den Bergen hoogh, den Vlieten sy door swemmen Stracx als de vlam comt in dat heete merch, Ter Lenten tijdt hercomt meest t'heet gheterch Tot int ghebeent', dan staens' op hooghe clippen En keeren nae den Westen windt hen lippen Alwaer dat sy de lichte locht ontfaen, Meerien swaer van den windt, welcke baringhe alleen dry Iaer duert.En door den windt niet hebbend' doch ghedaen Versamingh, sy zijn dus gheworden swangher, (Al luydet vremdt) dan sonder toeven langher Den clippen steyl en laeghe dalen sy Doorloopen, maer niet Oosten windt nae dy, Na Son opgang niet, maer na wint van Noorden: Noordtwesten oock, jae of nae sulcke boorden Daer alderswerst den Zuyden windt uytsnoeft Iae en de locht met reeghnigh cout bedroeft. Ten laetsten noch door't liefdich rasen gloeyend' Smilt af en valt van Meerijs heupen vloeyend T'langsaem fenijn dat welc van d'herders naem Hippomanes is, meynt Servius, een quaet vergift, druppende uyt Meerijen eyghnis ten tijdt alsse berimst oft heet zijn. Plinius seyt wat anders, lib. 18. cap. 11.Heeft Hippoman te recht: dit hebben t'saem Gheraept al dicks stijfmoeders onghenadich, Iae cruyden quaet, en ooc niet weynich schadich Snoo woorden al in een vermenght: maer siet ‘Terwijlen vliedt, jae ondertusschen vliet ‘Den tijdt, die niet en is om weder halen, Als wy bevaen door liefd' het al verhalen. Maer van tgroot Vee is dit genoech dan doch Van t'ander deel nu schort de sorghe noch Te schrijden voort van woldrich kudden wijslijck En Geyten ruygh, hier uyt is moeyt' oprijslijck. O Boeren sterck doch hier uyt lof verwacht, Noch ick en ben niet twijflich van ghedacht, Hoe groot het zy met woorden dit vol prijsen, Soo dinghen cleen met deser eer' oprijsen. Maer liefde soet die mijn gheneghen weckt, My henen sleypt, en met ghewelde treckt De weghen swaer der heyligher woestijnen Van den Parnas, ghesanghsGodinnen bergh.Parnas te reysen door: jae mijnen Lust is te gaen daer langs die toppen heen, Den wegh die noyt ghegaen en is voorheen, Ten borne claer Castalia een borne in Parnasso.Castali: jae door eenen Opgangh die noyt ghebaent en was van geenen. Eersaemste ghy, O Pales, nu terstont Men meer geluydt gaen slaen met grooten mont. Voor een begin beveel ick Schaeps besorgingh.t'Schaep-vee nutten Sal ondertusch sijn hoy in sijn sacht' hutten: (Tot alder tijdt den Somer bladich stracx Sal zijn herbracht) en tot te meer ghemacx Wel over al den herden vloer der koeyen Met seer veel stroos en varen-buffels stroyen: Dat coude vorst t'sacht kudd' en deer niet licht Gheen schurft brengh' aen, noch oock schandlijcken gicht. Scheydend' hier af nae desen ick ghebiede Haeghappel-tacks geblaert men Geyt besorgingh.Geyten biede, Ghenoech en versch vliet-water vooren stel, Hen stallen oock ghekeert van winden fel Vlack tegent Zuydt en Herftsche Son, bysonder Wan eertijdts coud Aquari onderganck in Januario.Aquari nu gaet onder, Iae en bedout den laetsten tijdt van T'laetst des Iaers by de Roomsche was ontrent mid-maerte.t'Iaer. Wy moeten niet met minder sorgh eenpaer Beschermen oock de Geyten, dan de Schapen, Gheen minder nut werdt ooc daer van te rapen: Al rueltmen doch Meletus d'hooftstadt van Ionien.Meleetsche vachten dier, Zijnde ghekoockt in verwen root van Thyr, Hier meer ghebroeds van comt, hier melck seer rijcklijck, T'nut van Geyten.Doe't melck-vat meer is schuymend, ja ghelijclijck Den Wr gheputt wel uyt, hoe datter neer Ten spenen uyt gheperst noch vloeyen meer Bly vlieten al, dan oock de hanghe locken Der vliesen lanck in der Libysche Bocken van by de Vliet Cinyphe.Cinyphsche bocken, Grau baerden ooc en kinnen ruygh men scheert Tot t'leghers bruyck: jae noch ist al wat weert Om decksels dicht voor arem schippers breyden. Den Bosschen oock Licei toppen weyden Sy maer int wild', voor cost sy plocken coen Grousaem ghebraemt' en doorn-haghen groen, (Die gheeren hoogh of op rou plaetsen wassen.) Aendachtich oock sy onder daken passen, T'herkeeren dan hun Geyten leyden sy, Die overmidts hun uyren groot al by Niet connen swaer den dorpel overschrijden: Des sult ghy hen met alle vlijt bevrijden Van coud' en ijs, en van sneeu-winden quaet. Iae sult, hoe min hen selfs ter herten gaet Sterflijcker noodt, te meer hen hulp bewijsen, En blijdlijck hen tot voeder en tot spijsen Loof-rancken groen en tacken brenghen toe, Den Winter langh t'hoy-stal niet sluyten toe. Maer als nu comt den blijden Somer lustich, Iae roept en lockt de Weste winden rustich: Den Geyten oock den Schapen t'sulcker tijdt In bosschen leydt, en in de velden wijdt, Laett plucken hen de landen coud' int ronde Met der dach-sterr' in de nieu morghenstonde, Singhen, dat is craken.Als t'gras berijmt sal singhen, en op t'pas T'vee aenghenaemst' den douw' is in teer gras. Doch als de vierd' uer heeft versaemt eendrachtich Des Hemels dorst, en dat de Stapels clachtich Door hen gesangh den boomgaerts breken saen: Den kudden stracx beveelt te drincken aen Den putten dan, of poelen hoogh besloten, Van t'water welck doorloopt herd' eycken goten. In midshitt' oock te soecken dalen koel Al overschaeut: staet erghens teghen t'soel Een Eycke groot toegh'eyghent Iupiterren, Die tacken wijdt onmatich men siet sperren Wt ouden stam: of erghens soo een swert Dick Eyken bosch met heylich schaeu daer wert Gheleghen by, heet hen daer t'zijn ghedreven, En wederom dun water dan te gheven: Iae en ontrent het Sonnen ondergaen T'herweyden, recht als d'avondt-sterr' ghedaen Vertrecken heeft, en scheyden t'heet versoelen, En al de locht ghetempert doen vercoelen. Als douwich oock de vochte Maen al nat Nu heeft vermaeckt de bosschen: jae en dat Alcyon oft ijsvogel legt en broedt in de Zee al bin veerthien daghen, dan is de Zee stille. Plin. lib. 18. cap. 26.Halcyon clinckt lancx stranden met behaghen Acanthis de Distelvinck.Acanthis oock in groene doorn-haghen. Wat sal ick voorts in veersen singhen nu De Herders doch en Lybia Mareolis is Nubia in Afrijcken: t'ander Lybia is neer-Afrijcken Guinea.Lybi weyden u, Iae dun ghedaeckt seldtsaem bewoonde hutten? T'vee nacht en dach al heeft het geen beschudden, Een gantsche Maendt gevoedt geduerich wort, Hergaet en dwaelt woestijnen doorghestort Al sonder hutt' of dack in vremde weghen. Siet alsoo groot een veldt is daer gheleghen. Den Afrijcksche Vee-hoedinghe.Africaen Vee-hoedich leydet al Met hem, sijn huys-tuygh, huysraet groot en smal En sijnen Hont van Amyclea, stadt in Lacanien.Amycleen, en Creter Pijl-koker: dus ghelijckt hy niemandt beter Afrijckschen Herder en Roomsch krijghsman vergeleken.Als den Romeyn cloeck, dapper, die int velt Int Vaderlijck harnas hem henen snelt, Iae wel t'onrecht met een swaer pack gheladen: Maer onverwacht den vyandt al ter schaden Stracx legher slaet en in slachoorden blijckt. Maer niet dat yet die Vee-hoedingh ghelijckt Met t'Scytisch volck by den Meotschen poelen, By Ister, is de Dannauw.Ister oock die drubbel t'zant met woelen Geel zijnd' opdraeyt maer daer Rhodope bergh in Thracien.Rhodope lanck Mid-Noordt omkeert met uytgestreckten ganck: Besloten t'Vee sy houden daer in stallen. Velt-cruyt, boom-loof verschijnt daer niet met allen De Scytsche Veehoedingh.D'aerd' onghesien met wallen snel bedeckt Light breedt en wijdt: tot seven ellen streckt De dickt' van t'ijs, het is daer altijdt winter, En altijdt coudt aenblasich: oock men vindter Noordt westen windt, daer toe en maect geen tijt De Son hun daer de bleecke schaeuwen quijt. Van de coude der Scytsche landen.Iae selfs niet als hy met sijn peerden rasschet In d'locht om hoogh, of snellen wagen wasschet Int water roodt des Oceans, maer siet De Korsten snel in die sterck' loopend' Vliet Verstijven selfs, en t'water moeter draghen De wagenen op t'ijs.De wielen nu (met ijser al beslaghen) Op sijnen ruggh: het was te sulcker tijdt Eerst een Weerdin der holle Schepen wijdt, Der waghens nu: En t'kraken koper-tuyghen Ghemeenlijck daer de cleeders quaet te buyghen Beginnen stijf van couden worden daer, Sy houwen door de vochte wijnen claer Met bijlen scherp, jae gantsche poelen roulijck Al vast in ijs verkeeren: Keghels groulijck Verherdt en daer aen baerden onghekamt, En oock niet min door al de locht afschamt Al staegh de snee de beesten, hoe besloten, Vergaen: oock staen d'Oss' lijven groot omgoten Al met den rijm, met kudden d'Herten vast En dicht by een, onmoedich door t'nieu last Staen luy en traegh: jae en s'en hebben flaulijck Niet boven t'snee de hooren-toppen naulijck: Hoe Scythers d'Herten vangen.De Scythen dan met honden aenghevoert Hen drijven niet noch over al ghesnoert De pennen roodt weerzijdich voor de netten Hen niet en drijft door een verbaest ontsetten, Maer slaense doot met t'ijser al van by, En met hen borst vergheefs wech stooten sy Voorligghend' bergh, jae slaense daer in stucken (Met swaer ghebriesch) en bly door dit gelucken Wech draghen t'vleys sy met een groot ghekeyl: Hoe de Scythers in holen woonen.En leven t'saem in ledicheyt al veyl Diep onder d'aerd' in holen en speloncken, En t'saem ghehoopt van boomen groote troncken: Gantsch' Olmen ooc aen d'heerden met der macht Toerollen sy, jae brandens', en den nacht Verslijtens' hier met spel en vreuchts aencleven: Sy volghen dan Wijngaertsche bekers neven De Deessem, oock den Sorben-appel suer, Soodanich volck (ontem uyt der natuer Hyperborisch volck over Rhipheense Tartari berghen, daer den dach een half Iaer en eenen dach duert, en t'volck soo langhe leeft alst wil. Plin. lib. 4. cap. 12.T'Hyperborsch Noordt, zijnd' onderworpen grootlijck Met Oosten windt uyt den Rhipheen aenstootlijck) Is aengherent, en hun lichamen staen Met borstels gheel der Dieren al omvaen. En t'wolwerck dy ter herten gaet, wilt gissen Te vlien voor al braem-bosch, distels en clissen: Weydt daer niet in, mijdt blijde weyden, kiest Om witte wolle te hebben eenen onghevleckten Ram te soecken.Stracx kudden wit met vlocken sacht bevliest: Verwerpt den Ram, al waer hy wit van buyten, Is onder sijn verhemelt int besluyten Sijns vochten mondts een swerte tonghe maer, Op dat hy doch de Lammer vachten claer Niet en begrijm met vlecken d'een by d'ander, En int vlack veldt rondtom bespiedt een ander. Pan bedroogh Lunam door witte wol.O Luna, Pan, Archadi Godt (jae ist Te g'looven weerdt) bevingh en heeft met list V door t'gheschenck van witte wol bedroghen, Ten bosschen hoogh' u roepend' opghetoghen, Ghy n'hebt ooc hem (soo roepend') niet versmaett. Maer wie begheert' tot melck heeft, desen laett Den geyten self met sijn handt in den krebben Der Geyten cost.Doen claver groen, en seefghetij-cruydt hebben: Iae cruyden oock die soutich smaken seer, Want sy hier door den Vlieten lieven meer, Den ulders zijn hier door te meer gheswollen, T'geeft in de melck een soutsmaeck ooc verholen. Bocxkens spanen.T'verbieden veel den Bocxkens nu wat groot Den moeders stracx hun muylen sy niet bloot En laten, maer in ijser Halsters steken. Veel t'geen' sy vroech, ja met des daegs aenbreken, Of over dach ghemolcken hebben, dat Perssen sy s'nachts, en oock des avondts wat Van t'kasen.Int ondergaen der Sonnen is verworven, Sy vroech voor tlicht uytbrengen in cleen korven, En d'Herder gaet nae t'Stadt, of met wat sout Besprengt, bewaert wordt tot den Winter cout. Van Honden.Der Honden sorgh doch niemant lest en stelle, Maer met vet wey voedt op voor u de snelle Spaertsch' Honden cleen, en Epiroten, Molossien.Epirotschen hondt. T'Vee hoedend', ghy en sult te gheener stondt Vergrouwen dan voor nacht-dief in u stallen Noch den inloop der Wolven, noch t'aenvallen Des onversoend' Ibeer Spaignaert, oft volck dat Spaengnien bewoont heeft.Ibeers van achter aen Wt laghen loos: ghy sult oock dick bestaen Met loopen snel Wout-Ezels vol verbasen Te drijven dan: met Honden suldy Hasen, Met Honden oock den Dassen jaghen voort, En Swijnen wildt ghy door t'ghebas verstoort Dick drijven sult uyt laghe bossche moeren: Den grooten Hert, ghedwongen oock aenvoeren Ter netten in langs Berghen met ghecrijt. Om Slangen uyt stallen verdrijven.Leert reuckich oock den Cederboom somtijt Doen branden self in stallen, en met harstich Galbaen een Herst uyt Syrien.Galbanen reuck de Water-slanghen lastich Soo drijven wech: want d'Ader schadich ergh (Om tasten aen) dickmael of sy verbergh Haer onder t'mes of stallen die in langhe Niet zijn geroert: daer voor de locht als banghe Ghevloden in, of d'huys-slangh' bitter pest Voor d'Ossen daer ghewoon is t'maken nest In koele schaeuw', jae onder dack verkeeren, Daer met fenijn de beesten te verseeren. O Herder wroett, d'aerd' op aen elcken cant, T'zy waers' in schuylt, neemt steenen met der hant, Neemt een herdt hout, smijt neder en doet sneven Sijn blasend' hals die dreyghend' is verheven: En soo sy nu verborghen heeft al diep Den kop, uyt sorgh alsoo sy vluchtich liep, Den middel-knoop en krincken lest ontwonden In haren steert, en dats' haer leste ronden Nu lancksaem treckt, smijt neder met der daet Haer vreesich hooft. Oock is de Slanghe quaet Calabersche qua slangen.Die daer bewoont Calaber bosschen swierend, Den schobden rugh en hooghe borst opstierend, Met langhen buyck daer sy soo henen treckt, Zijnd' over al met teeckens groot bevleckt. Maer t'wijlen dat ten dael noch erghens vlieten Wt bornen af van boven versche vlieten, En d'aerde douw't door vochte Lenten soet, Ooc door Zuyd' windt seer reeghnich overvloet, Sy blijft soo langh daer in de poelen badich: Op d'oevers oock sy woonend' onversadich Vervult alsdan sijn gulsheyt swert dit Dier, Met visschen, oock met snapsche vorschen hier. Den poel ghedrooght, en dat van hitt' de landen Waterslang, Veltslangh wordende woedt in d'hitte van dorst.Splijten sy, springt dan uyt int droogh door't branden Der soelten groot, verschrickt en wreet ontpaeyt Van dorst, sy woedt op t'velt, en vlammich draeyt Haer ooghen om, waer sy yet mach betrapen. Ten luste my dan sachtlijck niet te slapen Hier onder t'blau verwelf der Weerelt wijdt, Noch liggen rughs int cruyt des Wouts ter tijdt Als afgheleyt haer oude huydt, sy weder Schijnbaer vernieut, door jeucht nu op en neder Daer wintelt voort int veldt: jae of wanneer S'in haren nest haer jonghe Dieren teer Ghelaten hadd', en in haer mondt omwronghe (Naer d'Son om hoogh) haer dry-gespitste tonge. Ick sal u oock aenleren waer uyt rijsen Sieckten en sieckterartzny des Vees.De sieckten, oock de teyckens u bewijsen. Den Schapen quelt de vuyle schorftheyt als Den reghen coudt hun veel comt over hals, En dat hy hun al diep int lijf gaet sitten: En grouw'lijck oock den Winter met den witten Vorst, ijs en rijm, oock t'onghewasschen sweet Dat hun aenhangt nae t'scheeren, geeft sulc leet, Wan doornen ruygh hun lijven ooc doorwroeten De Meesters dies begieten t'Vee met soeten Vliet-water, al oock doopt den Ram dit volck Sijn vlocken vocht al dickmael in de kolck, Dat hy somtijdts daer in herworpen weder, Oock met der Vliet afloopich wel drijft neder: Of strijcken aen t'gheschoren lijf wel vet Oel-droessem droef, en menghen die oock met Een silver schuym, leef-sulfer, peck van Ida, bergh in Phrygien.Iden, Vet lijmich wasch: twee cruyden sy noch snijden, Als Scylla Spaensch Zee-aiuyn.Scyllam oock swert Swert Elleborus, op Griecx Melampodion.Elleboren, noch Hier toe swert lijm ghedaen: maer daer is doch Gheen lichter spoet des arbeydts om ghenesen Dan wan yemandt met ijser t'hooghst' gheresen Der puysten cond' afsnijden: want t'ghebreck Dat werdt ghevoedt, en t'leeft alsment bedeckt. Als d'Herder slof aen wonden en ghebreken Helpt dy self, soo helpt dy Godt.‘Nu weygert self sijn g'nesigh' handt te steken, ‘Maer sitt daer luy en wenscht in sijnen nest ‘Dat Goden self al doen het goede best. Daer toe als oock van t'bleetich slecht gemeente De pijne woedt doordronghen int ghebeente, En drooghe Van de kors.kors sijn leden al verteert, T'is nut men dan d'ontsteken hitte weert, En datm' ontsluyt recht tusch den voet van onder Een ader-milt bloetschietich, soo bysonder Bisalten, een volck in Macedonien, aen Scythien.T'Bisaltsche volck, en dapper Gelon doet, Als in den bergh Rodop' hy vluchten moet Int Gete, een volck in Thracien.Geter Woudt: ooc als hy drinckt te gader Gheronnen melck en Peerds bloedt uyt der ader. Schaepssieckterteyckens.T'schaep dat ghy saecht dicks onder schaeuwe laf Verr' wijcken heen, of traghe plucken af Het bovenst' gras, of volghen laetst verscheyden, Of eten daer af ligghend' mids der weyden, En doet alleen in spade nacht vertreck, Soo dwinght terstont met ijser het ghebreck Al eer t'vervloeckt besmitten t'onvoorsichtich Kudd' over spreydt: den draeywint winterdrichtich Veelheyt der sieckten. Soo menichmael en valt niet op de Zee Alsser wel zijn veel pesten onder t'Vee. De sieckten doch niet altijdts en aenranghen Een lijf of lidt bysonder, maer bevanghen Met haesten wel de Somer-leghers al De hope t'kudde, al t'samen groot en smal Van eersten af t'gheslacht', sulck onghemeten Groot jammer sou wel yemant dan recht weten. Had hy ghesien den Alp met hooghen top, Iae d'heuvels oock met Noricum een deel van Illirico, daer d'Alpen strecken.Noric sloten op, En d'erven groot des Iapides volck en Timavus, Vliet by Venetien.Iapidschen Timave Hy saghe daer verwoest en bloot van have, Dat Herders rijck de Wouden breedt en wijdt Beschrift van een groote smettende sieckte des Vees ontrent Venetien.Gants ijdel nu van over langhen tijdt. Door een locht sieckt' eertijts quam hier oprijsen Ontsteken heel met Herftsch' hitt' om afgrijsen Een jammerlijck onweder, fel en groot, En bracht t'gants Vee en wildt gediert' ter doot: T'verdarf gheheel de poelen en fenijnde T'vee-voeder al dit nu bederflijck zijnde, Den wegh der doot was niet natuerlijck slecht: Maer als den dorst seer vyerich nu was recht Ghestreken door al d'aders der lichamen, En had ghecrimpt d'ellendsche leden t'samen, Werdt t'rottich vocht nu weder overvloet, En trock tot hem soo door de sieckt' onsoet In stucxkens cleen t'gebeent' al gants vervallen. Der beester haestighe doot mids d'offerhand.Dicks d'offerhand' al stervend' oock gevallen Tusch dienaers staend' is int vertoeven daer, Mids den Godsdienst beneven den Altaer, Terwijlen dat wol-mijter wordt bewonden Met witte huyf: Of doodde te dien stonden Den Priester oock met t'ijser d'offerhand, Niet branden wou bedorven inghewand Op den Altaers, die daer uyt plach voorsegghen, Aruspices conden doe niet voorsegghen uyt t'ghedaent' des rotten ingewande.Wist (raedt ghevraeght) gheen antwoord' uyt te legghen, T'beest hadde nouw' so veel bloet in, datt mocht T'ghesteken mes daer in ghemaken vocht, Dan t'bovenst' zant was slechs bevlect een weynich Van t'mager, swert, vuyl etter-bloet onreynich: Dees sieckt' al meest den Kalvers sterven doet In d'weyden vet, en gheven den gheest soet By krebben vol: hier van de smeeckend' honden Dol worden oock: de Verckens sieck bevonden Een hickend' hoest hen kaken swellich quelt: T'verwinnich Peerdt ong'luckich nu ghestelt In sijnen strijdt sijn voeder onghedachtich, Valt en veracht claer born', en staet eendrachtich Met voeten d'aerd', en d'ooren hanghen lanck, Der Peerden sieckte.Een onwis sweet is aen dit Peerdt dus kranck, Aen t'veeghe wis ist coud', en t'vel is droogich Om hand'len herdt, en daer toe onghedoogich. Veechheyts teyckens.Dees teyckens dus al van den eersten aen Van den uytganck huns levens doen verstaen. Indien de sieckt' al meer begint beswaren, En d'ooghen dan hun brandich openbaren, Den aessem uyt het diep ghetrocken aen Wort somwijl door t'gesucht seer swaer te gaen, Hun inghewandt door t'hickich lanck verhalen Inwendich spant, en swert bloet men siet dalen Ter neusen uyt, de rouwe tongh al veel Benout en dwinght oock hun verstopte keel. T'heeft veel ghebaett door hoorn in te gieten Leneensch vocht is wijn.Lenaensch vocht, waer by scheen te ghenieten Sijn salicheyt het stervend' Peerdt alleen, Dit was hem stracx de doot: maer doch het scheen Versterckt, en t'heeft ooc met een rasich branden Op t'swacke doors lest punct met bloote tanden, Sijn leden selfs versneden en verscheurt. De Goden doch die gonnen dat ghebeurt Wat beters voor Godtsvruchtigen, maer keeren Vyanden toe soo rasich een verseeren. De Stieren stervende aen den ploegh.Maer roockend' ooc int veld den Stier wilt sien Daer onder t'herdt Ploegh-kouter onversien Ghevallen doot, en hem ten mond' uytvluchten T'saem bloet en schuym, uyt diep ooc t'leste suchten. Den Ploegher droef gaet wech, hy lost den Stier Ionck, die betreurt sijns broeders doot alhier, Verlaet den ploegh int werck ten halven steken: T'hoog' bosscher schau', ja beemden sacht noch beken Vloet die nae t'veldt van steenen wintelt dael, Al suyver meer als schijnend' claer merael, Dees sijn ghemoedt al niet beweghen moghen, Sijn zijden doch van binnen los ghetoghen, Verbaestheyt dringht den ooghen luy al vast, T'hooft treckt den neck ter aerden door sijn last: Wat helpen nu den arbeydt en weldaden Van t'hebben omghekeert door vlijte daden Met t'Kouter crom de swaer stijf aerde? doch Gheen brassery oorsaeckt beester sieckten.De Bacchi gaef des bergh Seer goede Campani wijnen.Massici, noch Gherechten veel van all' verscheyden spijsen, En deden niet in hun dees schaden rijsen. Cruydt-bladers slecht sy eten, drincken maer Van Bornen dun, en Vlieten schoon en claer, Ghesuyvert door een langh geduerich stroomen, Noch sorgh en breect niet hun gesonde droomen. Men seght, dat noyt men in die landen meer En heeft ghefaelt slach-ossen, om ter eer Van Iuno doen Godsdienst in heylich wesen: De Waghens noyt ghetrocken zijn voor desen Met Ossen wildt, onparich tot t'cieraet Der Kercken hoogh, als nu te deser daet, Des moeylijck sy doorclieven t'landt met eggen, D'aerdvruchten oock met nagels daer in leggen, Door bergen hoogh meswagens crakich voort, Met stercken hals sy trecken in dien oort. Den Wolf verspiett de Koeyen, niet der Schapen, In laghen noch omwandelt om betrapen Het kudde niet: een dapper sorgh al meer Wilde Dieren worden van der sieckte betemt.Hem nu betemt de Dassen vreesich seer Die swerven: ooc so doen voorvluchsche Herten Mids honden nu om d'huysen flauw' van herten, De golf op t'boordt des strandts met haren vloet Visschen der Zee en Slanghen sterven. Al vast aenspoelt t'groot Oceaens ghebroet Alderley aert des swemghe slachts te samen Die ligghen daer gelijck schipbraecksch lichamen, En die seldtsaem Zee-Kalvers als beducht Ten Vlieten in aenveerden nu de vlucht: In holen crom zijn nu vergheefs bevanghen Al d'Aders, oock verbaesde Water-slanghen Hooghschobbich fel t'sterft al, daers gheen ontwijck, De locht is selfs den voghels niet ghelijck, En onder een hoogh wolck sy laten t'leven, En comen af van daer met haest ghedreven. Veranderingh des voeders niet en baett, En alle const hier toe ghesocht oock schaett: Gheweken zijn de Meesters als verwonnen, Phyllire soon, Chiron, Saturn' en Phyllire soon, eerste cruydt arts. Plin. lib. 7. cap. 56.Chiron, Amythaonen Soon, Melampus een voorseggher oft arts. Odyss. lib. 23.Melamp oock: de bleecke rasery De Tisiphon' int licht ghelaten sy: Wt Stygien swert drijft woedich voor haer henen De vrees', en oock de sieckten flou verdwenen, Van dach te dach voort rijsend' steeck sy op Al hoogher meer den qua belusten kop, De Vlieten al, dorr' oevers aller weghen, En heuvels hoogh verheven clincken teghen, Door t'beests ghebleet en veel ghebruls eenpaer Nu maeckts' een gants verderf met hoopen daer, Dan hooptse t'saem de prijen in de stallen Die door een vuyl verrotten zijn vervallen Tot dat den mensch leert stanck vermijden vroet, En die bedeckt in aerdtsche putten doet: Men mocht tot nut den huyden niet besteden, Met water niet ghewasschen reyn de leden, Noch met der vlam verwinnen: buyten macht Wachten nach vliesen en deuchden.Der Herders wast oock wis van eenich vacht Te scheeren wol, want t'was soo onghemeten Gants door de sieckt' en vuylheyt al doorgheten, Daer van ghemaeckt mocht niemant raken aen Den webben rot: maer had yemandt bestaen Te roeren aen die vuyl onsiene cleeren, Soo quam vol stancks de leden hem verseeren Al menich puyst en swellingh vyerich heet, Cleeren van de wolle besmettede den dragers.De luys-sucht oock, of een onsuyver sweet, En corts daer naer een vyer dat grousaem blaecte Al t'saem al op t'lijfs leden die't aenraeckte.
Derden Boecks eyndt.
Cookies on Poetry Cove