Inhoudt. Hoe Boer oock moet op s'hemels fackels letten, Om Ploeghen als om Zaeyen rechter tijdt, Dat Ceres mach by hem beclijven wijdt, Daer van singht hier den Poeet seker Wetten.
Voorstel, van t'gansche werck.Wat blijd' en vet des Ackers-oegst zijn doet, En onder wat ghesterte dat men moet (Mecenas heer) omkeeren t'landt met ploeghen, Wijnstocken teer aen Olmboomen voeghen: Wat sorgh' en vlijt te draghen men behoort Voor Ossen sterck: en hoe men oock soo voort Cleyn ander Vee bequaemst al sal opvoeden: Oock wat de Byen ghesparich noch bevroeden, Beginnen sal ick singhen nu in Dicht. Aenroepen Den Poeet meynt Son en Maen.O alderclaertst' Hooftlichten die verlicht De Weerelt wijdt, en doet ghelijcklijck beyde T'afloopich Iaer van Hemel, hier gheleyde: O Liber, Liber is Bacchus.oock O Ceres, voedigh ghy, Ist ymmers door u goetheyt comen by Als dat d'Aerd' ons ghewisselt hebben soude Den Eyckel slecht van den Chaonis Woude, En dat, in een rijp' are vol en vet, En Acheloys is water.Achelops dranck oock te menghen met Der Druyven vocht, het welc ghy hebt gevonden: OFaunen Bosscher Goden.Faunen, ghy die willich t'allen stonden Den Boeren doet bystandich u bevrijt: O Dryad', oock ghy Boome-meyskens zijt Ghejonstich my, staet my by uyt ghenaden, Ick singhe doch u gaven en weldaden. O Neptun', oock die met den Drijtandt groot Sloeght d'Aerd', en brocht eerst voort uyt haren schoot T'hooghmoedich Peerdt: En zijt niet uytgesondert, Kristens.Bosch-bouwer ooc, voor wien altijd dry hondert Ionghe Ossen wit afscheeren t'elcken cant Den haghen vet, in Chea light in de Zee Egeo.Chea dat Eylant: Schaephoedsche Pan, wilt t'Vaderlant verlaten, En Lycea, Tegea en Menala, berghen in Arcadien.Lycea t'lust-woudt: comt t'onser baten, O Tegea, stadt in Arcadien, van waer PanTegeaer, t'zy wat ghy sorghe draeght Voor dijnen bergh Menal': comt wijse maeght, O ghy Minerv', Olijf-vindich ghepresen: Ooc Triptoleme oft Osyris, vond t'kouter.kint, die eerst t'crom-kouter hebt gewesen. Silvaen Godt der Bosschen.Sylvaen die draeght een wortel-spruytken teer Van een Cypres, comt staet ons by: oock meer Comt t'samen al ghy Goden en Godinnen, Die't Ackers-huld u weerdicht te besinnen, Die vruchten men opvoedt uyt sammich zaet, Met Hemels-vocht ooc vochtich vroech en laet: Cesar wordt van den Poeet als eenen Godt aengeroepen.En ghy voor al te mael, o Cesar machtich, Van wien de saeck' al heel is noch twijff'lachtich Welck Goder tot u eens ontfanghen sal, Of ghy u sult verkiesen over al Den Steden hier versoeck te doen sorgvuldich, Of den voorstandt van den Aerdbodem huldich Soo dat u gantsch de Weerelt kenne van Onweer en vrucht te zijn heerschapper dan: Dijn slapen beyd' omcranst zijnd' en bevanghen Myrthe toeghewijt Venus, van wien Cesars gheslachte was, daerom hier moedersche Myrthe.Met moeder Myrth': of dat ghy noch aenvangen Sult van de Zee, die woest is, groot en wijdt, De Heerschappy en Godtheyt met der tijdt: Op dat alleen u alle Schippers eeren, En dat daer by Godsdienstich tot u keeren Dat uyterst' Noort, verr'Thule is Yslandt.Eylant Thule mocht: En Thetis dy tot eenen swagher cocht, V ghevend' al het water dies te loone: Of liever noch als een nieu Sterre schoone, V voeghen by de traghe Maenden wilt, Daer open dy is plaets ghelaten milt Tusch Erigon en Waegh die daer volgt achter: Siet Scorpioen self brandich dy verwachter, Te samen crimpt sijn langh' armen al heel, En laet u meer, als een recht Hemelsch deel In somm', hoe't zy, de swarte helsche wooningh V nimmermeer verwacht tot eenen Coningh, Heerschappens lust soo grouw'lijck en soo fel En laet in dy niet comen: al hoewel Dat Griecken prijst soo seer d'Elysi velden Voor vreuchdich ding, en wilt daer toe niet helden, Al wilde niet Proserpin' oock van daer Als wederom de Moer quam eysschen haer. O Cesar, nu ons stout bestaen wilt eenen, Voortganck seer licht door goe toejonst verleenen: G'leydt ons als Godt, met my ontferm' u doch Der Boeren hoop, die nae t'behooren noch Den wegh te gaen hun noodich niet en kennen: Aenroeps eynd'.En t'wijl ghy zijt op Aerd', u wilt ghewennen, Door g'loft' en bed', allencxkens hulp te doen: Boer-onderwijs begin.Int Lenten tijdts vernieude schoon saeysoen, Als t'coude vocht van't graeu gebergt gedropen Ten dale loopt, en dat de cluyt' haer open Doet, als verrot, door Westen windt Zephier, Te suchten haest beginnen laet den Stier Dan onder t'jock den ploegh gedruct ooc sincken Ter aerden in, dat t'kouter schoon mach blincken In voren diep, gheschuert van vuylen roest. Een sulck ghesaey voldoet wel in den oegst T'begeert en wensch van eenen Landtman gierich, Dat twee mael heeft ghevoelt de Sonne vyerich, T'coudt oock twee mael: soo sullen in den tas De Schueren dan, doorbreken van t'ghewas. Maer eer wy d'aerd' eerst onbesocht gaen keeren, En snijden door met t'ijser, kennen leeren Eerst moeten wy sorghvuldich t'onderscheyt Locht, Aerd', ghestalt', en oock gheleghentheyt Der plaetsen, al verscheyden overlegghen, Wat yeder landt wil lijden of ontsegghen: Want t'koren hier wast milder, daer den Wijn: In ander oort, wil t'jongh gheboomte zijn, En t'gras van self: En condy niet aenschouwen Hoe Timolus, bergh in Lidien.Tmolus bergh met sijn rondtom landouwen Ons hebben doet saffraensche reucken? oock Hoe't Elphen is yvoir.Elphen comt van Indi? maer t'Wieroock Hoe dat comt uyt de sachte Sabaey erven? Chalibes, een volck in Ponto oft in Spagnien.Chalibes naeckt, hoef' Yser doen verwerven? Hoe t'giftsche Pont, Castorea en Epyr Behouden prijs en eer, om dats' ons hier Die Eliaensch' schoon Meerijen voortbrenghen? Natuer heeft, siet, van oudts af willen g'henghen Haer wetten dus, als eeuwich vast verbondt, Op plaetsen recht, soo hier soo daer terstondt, Doen steenen eerst te werpen hier begonde Deucalion Coninc van Thessalien, die t'volck in een Sentvloet op Parnassus vergaderde, en herbrachtse van hun hardt rou wesen tot menschlijck stilleven door heylighe Wetten en Godlijck verbondt.Deucalion in s'weerelts ydel ronde, Daer Menschen zijn van comen, t'hard' geslacht. Wel op nu dan, de stercke Stiers met cracht Met d'eerste nieu Iaer-maenden stracx wilt setten Te keeren, om het landt dat eenen vetten Aerdgrondt in heeft, dat den stof-somer kockt Met rijpe Soyn, en soo de cluyten crockt: Maer ackers schrael die vruchtbaer vetheyt falen: Ghenoech sal zijn alleenlijck op te halen Met dunne vor' in den Een ghesterte, den Beyrensteert oock gheheeten, opgaende den 13. September.Acturus tijt, Alsoo wordt dan t'vet landt sijn oncruyt quijt, Welck mocht gequel aen doen sijn blijde vruchten Alsoo en sal oock t'magher niet ontvluchten Sijn weynich vocht, dat wel te houden dient. Ghedoogen sult ghy selfs, als Ackers vrient, T'gheschoren veldt, om t'ander Iaer te rusten, Alst is vermoeyt, oock stercken en verlusten Met rottich slijck: of t'Iaer zijnd' al verjaert, Zaeyt terwe blond daer ghy eerst hadt vergaert Dit grove zaedt met reutelighe Schocken zijn schellen, vlas, haver en heul mageren t'lant.schocken, En viesen teer, oock daer ghy ginckt af plocken Van bitter hopp' het swack en ruysschend' stroo. Maer vlas verdrooght den Acker, effen soo Oock Haver doet: en mankop die besapen Ons dooghen comt met een verghetich slapen. Dry dingen beteren tlant, vrucht wislen, missen, en driesch legghen.Maer Iaerlijck t'werck verlicht, indien ghy niet V schaemt noch moeyt' te doen u en ontsiet Den schralen grondt met vet mis te versaden, En d'asschen vuyl oock niet en wilt versmaden Te stroyen uyt opt uytgheteirde landt: Dus en door vruchts verwissen over handt Dun d'Ackers dan wel rusten in benoeghen, Oock haren aert crijght d'aerde sonder ploegen. En dickwijls niet en schadet, maer het baett, Dat men somtijdts in dorre velden laett In magher landts stoppels en ruyghte tvyer sicken vorderlijck.Den stoppels licht met vlam ontsteken craken Waer by dat sy verholen crachten smaken: Of crijghen soo een vetheyt, oft gheweert Wordt al t'ghebreck, of t'quade vocht verteert: Of d'hitte ontsluyt veel toeghestopte weghen, Daer t'nieu gewas door vocht crijght, ja of tegen Stof-reghens dicht toesluyten d'aders vast: Of oock om niet door t'coud' doordringich last Des Noorden-windts te wesen overwonnen, Of dat oock niet en gae der sneller Sonnen Cracht al te diep inwaert met hitten fel. Hy help oock veel den Ackers, die daer wel Braeckcluyten breken met eggen en sleypen met horden, oock lancx en dweers ploeghen, helpt seer de vruchten.Cluyten onnut met egghen breeckt, en horden Daer over sleypt: jae niet en sal hy worden Van Ceres blond uyt t'hoogh Olympi troon Hier aenghesien vergheefs en sonder loon: Selfs oock die dweers de ruggen van de cluyten Herbreeckt te mids met sijnen ploegh: ja buyten Dat hy dat eens had eensins omgheploeght, Int eynd' hy hem daer over wel benoeght: ‘Want die met vlijt en menichvuldich bouwen ‘Heerschapt sijn landt, ten sal hem niet berouwen. O Acker-volck, bidt oock met goet verstant Om Vochte Somers en drooghe Winters ghepresen.somers vocht, en om schoon winters: want Des winters stof maeckt spelt' en ackers blijde. Mysia t'landt en roemt te gheenen tijde Van beter bouw: Gargar' en is oock van Den goeden oegst soo niet verwondert, dan Alst t'swinters droog is tot een vreuchdich maeyen. Wat segghen sal ick doch van die nae t'zaeyen T'zaet stracx vervolgt, zantheuvels onnut spreyt? En over sijn ghesaey een beke leyt, Als landen oock ghewas van hitten broeyen, Het water welck al ruysschend' af comt Van t'ghesaey te wateren.vloeyen Door clipschen wegh al vol van keyen glat Lancx grepkens lockt, soo temperende nat Sijn Ackers al, die dorr' en dorstich waren? Wat ooc van hem, die, op dat niet swaer aren Den halmen swack, en breken al in twee Van t'overvloedt ghesaey door t'cleene Vee, Groese, t'eerste jonck korencruyt, van de schapen laten af eten, waerom.De groese doet gheplockt zijn en gheschoren Alst noch is jonck, niet hoogher dan de voren? En oock op dat t'ghesaey niet wech en spoel, Die t'water (welck hoogh wast, en in ben poel Ghemeen vergaerd) doet elders henen sluypen, En oock van t'zant (dat altijts dorst) versuypen, In Maenden meest te sorghen als de Vliet Soo overloopt haer sponden, en uytgiet T'slijck hier en daer, door goten laeu die't lossen? Landneeringher moeyt' en onspoet.Al valt dus swaer voor Menschen hier en Ossen Het Acker-werck, soo't diet besoeckt wel weet, De Gansen noch die moeyelijck zijn doen leet, Daer toe van uyt den water Strymon, vliet of poel tusch Macedonien en Tracien.Strymon Cranen, Die comen by oock om al t'landt t'ontgranen. Cicorey wildt met bitter wortels set Haer daer, en t'schaeuw' al dickwils seer belet. Den Vader selfs heeft niet ghewilt voor desen Dat t'Boeren-ampt ghemacklijck soude wesen, Iupiter vondt eerst t'Landt bouwen. Hy wou niet dat de menschen luy waren.Met const' eerst t'landt te roeren hy begreep, Met sorgh' hy scherp der Menschen sinnen sleep: Hy wilde niet dat hun de Menschen hadden In sijnen tijdt door luyheyt te vervadden: Voor Iovis nam gheen Boer in sijn gheweldt Oock eenich landt, t'stondt niemant vry het veldt Te deelen af, noch scheyden met landt-palen: D'eerste Weerelt ofte t'Lusthof.Elck int ghemeyn mocht reyken vry en halen, En d'aerd', hoe wel versocht van niemandt noch, Bracht willich voort van self wel alles doch. Vergift gaf hy daer naer den swarte Slanghen, Verstaet van de straffe om de zonde.Den Wolven hy beval den roof te vanghen, En oock de Zee bezeylen hy verdroegh, Den Honich hy wech van den bladers sloegh, Nam wech het vyer den menschen tot vercouden, Wijnvlieten soet die liet hy oock ophouden: Verscheyder consten oorspronck.Op dat allencx ghebruyck soo mocht door noot Lanck peynsend', uytgeparst gaen baren bloot Verscheyden const, met neerstich scherp vercloecken Dat men met ploegh het cruyt des korens soecken, T'verborghen vyer uyt keysel-aders mach Doen comen voort, en springhen met den slach. Die voelden eerst de vlietsche waterstroomen De Schuyten hol gemaeckt van Elsen-boomen: Schippers d'eerste sterre-kijckers.Doe oock begonst den Schipper over al Slachacht hoe veel dat Sterren in ghetal Een teecken yet bewijsen mochten t'samen, En voeghde daer oock by alsoo wat namen, Pleiadas is seven ghestert'.Als Pleiadas, Hyadas en Arcton, Van schijnsel claer, den Beyr van Lichaon. Verscheyden Iachten begin.Doe heeft men eerst de stricken gaen versieren Den lijm oock, om bedrieghen wilde Dieren, T'omvangen oock met Honden Wouden dicht: Den mensch verbehendicht.D'een overwerpt een wijde Vliet al licht, T'worpner soud' hy te gronde gheern setten, En d'andr' treckt uyt Zee al nat sijn netten. T'ijser wort hardt ghemaeckt.Doe ginck men eerst het ijser temp'ren herdt. De dunne plaet des De Saghe wordt ghevonden.Saeghs ghevonden werdt. Want voormaels maer de menschen plomp van zeden, Met beytels t'hout lichts clievend' door en sneden: Al veelderley ontstonden consten t'sint. ‘Den arbeydt Staghen arbeyt alles verwint.staegh, siet, alle dingh verwint, ‘Porrend' armoed' oock in de harde saken. Ceres wijst d'aerde te ploeghen.T'was Ceres die de sterftijts' wijs quam maken Met ijser eerst, d'aerd' om te keeren plat, Alst heylich bosch T'Heylich Bosch in Epyra oft Lusthof den mensch spijs ontseght.Dodona en wilde sat Niet maken meer den Mensch, maer dat ontseyde, En dat eylaes, hem nu ontbraken beyde Haeg-appels wildt, en Eyckels, wie't misnoegt: By t'koren stracx hem ooc een swaerheyt voeght, Dat eenen brandt seer boos soud' al doorknagen T'stroo-halmen ooc: noch al verscheyden plagen, T'landt brenght hem distelen en oncruyt, met ander onghevallijckheyt.Distl' onvruchtbaer seer vreeslijck comt op staen, Mids-ackers om de vruchten doen vergaen: In plaetsen dan, daer t'koren men moet missen, Rijst fel en wreedt een bosch van cleene clissen, Sterdistel cruyt, en oock int schoonste pleyn Des Ackers, dat ong'luckich en onreyn Wied Dravick, Heerscht, so doet ooc daer beneven Die onvruchtbaer ghebaerdde magher even: Wie niet vlijtich en zaeyt noch en bout, en sal niet maeyen.Dus cloudy d'aerd' al staegh dan niet de huyt Met egghen wel, uytroeyend' al t'oncruyt: T'gevogelt' ooc (het welck t'ghesaey verhindert). Niet met geluydt verschrickt noch ooc vermindert De schaeuwe groot van u beduystert lant Met t'snoey-mes niet op boomen aen den cant: En bidt ghy oock met g'loften niet om reghen, Eylaes! ghy sult met jammerlijck beweghen Vergheefs aensien een anders graen-hoop groot: En moeght int bosch gaen, door gebrec van broot, Als d'Eycken ghy gheschut hebt, honger boeten. Van 't Boeren wercktuygh.Noch seggen wy van d'harde Boeren moeten Wat s'hebben al voor wercktuygh en beslach, Waer sonder niet in d'aerde t'kooren mach Ghesaeyt zijn, noch daer uyt gheresen comen. Als Kouter scharr', en daer toe ooc den crommen Riester, swaer plaet, en noch behoeft elck Boer Miswaghens traegh, eerst vonden van de Moer Eleusine, dats Ceres, vondt de Miswagen by de stadt Eleusinen.Eleusin', oock sy noch te wercke legghen Dorsch-waghens sterck, ja sieden oock en eggen Ong'lijck van swaert: en van Celeus heerschappende t'Eleusinen, die dees reetschap eerst gebruyckte.Celeus t'slecht, Alaem is wercktuych.Alaem oock noch een boerich tuych ghevlecht, Ghelijck daer zijn haegh-appelboomer horden, Die al ghebreydt met taeye wissen worden: En dan den Wan die Iacchus is Bacchus.Iacch' is toeghewijdt, Te voor voorsien moet ghy al langhen tijdt Zijn van dit goedt, en by dy houden wijslijck, Lieft d'eer' yet ghy van T'Boerwerck Godlijck, om dat eertijdts de Goden self deden.t'Godlijck Boerwerck prijslijck. Den Olm stracx van jonghs men met ghewelt Al groen int Bosch doet wassen crom ghehelt, T'ploeghs ghedaente.Om daer so van den crommen Riester queecken: Desen van t'hooft af moet acht voeten reecken, Met ooren twee, daer aen Ploegh-houten dicht Met dobbel ruggh: Te vooren wordt dat licht Lindboomen hout om drooghen af ghehouwen Om t'Iock: maer doch om eenen ploeghsteert bouwen Die achter staet, en voor den waghen stiert, Den hoogen bueck men veldt: maer daer ghy viert, Dijn timmerhout, om al wat tijdts te blijven, Int schorsteen hanght, en doet den roock verstijven. Veel wetten meer mach ick u brenghen by Ghelaten nae van d'Ouders ons, ten zy Dat sulcke cleen sorghvuldicheden t'hooren V mochten zijn verdrietich, eerst alvooren, Den dorschvloer toe te maken.Op dat men wel den Dorsch-vloer effen lecht, Met rolsteen groot men hem sal maken slecht, En over al soo met den handen kneden, Cley, leem, pot-aerde.En clevich cley daer in ghenoech besteden, Op dat hy niet en schuere, maer sy vast, Niet en versand', oock niet vol cruyds en wast. Schadighe ongedierten door t'ghesaey en graen.Dan quellen noch het landt verscheyden pesten, Graen-schueren heeft de cleen aerdmuys, en nesten Dicks' onder d'aerd': oock den toe-ooghden mol Al veel daer in uytgranend' is al hol Slaep-camers diep: oock vonden is de padde Dat sy daer in haer woonste-kuylen hadde: Veel onghediert' al meer en vuyl ghedrocht Die self al voort van d'aerde zijn ghebrocht: Een terw'-hoop groot ontsteelt ooc den Kalander, Soo doet de Mier, oock zijnde boven ander Sorghvuldich voor ghebreckich ouderdom. Merckt somtijts oock, als met gebloeyde blom Voorteyckenvan goeden oft quaden oegst.D'Amandels hun soet reucksche tacken buyghen In t'boomgaerts bosch hun vruchten veel voortuyghen, Dat volghen sal des koorens overvloet, Want altijdts naeckt dan eenen dorschtijdt goet, En hitte groot: maer al te vey ghebladert Met wijde schaeuw', onvruchtich dan vergadert Den dorschvloer wat hy wrijf: maer stroo en kaf Ick hebb' oock wel ghesien dat menich gaf Plin. seght de boonen, lib. 18. cap. 17.T'graen meestery, want sy't te vooren lieten Met Nitre is t'sout seer ghelijck, Plin. lib. 31. cap. 10.Nitr' en swart Oly-droessem begieten, Op datt' dan in bedrieghsche huyskens mocht Te meerder zijn, en teer ontfaen zijn vocht, Zijnd' hem bystandt door een cleyn vyer bewesen. Ick hebbe zaet ghewonnen langh' voor desen, En daer veel moeyt' oock om ghedaen, t'verloos (Sach ick) allencx doch sijnen aerdt altoos, T'en waer t'vernuft des Menschen Iaerlijcx t'grootste Met handen uyt en las', en liete t'snoodste. Dat alles achterwaert gaet.‘Dus alle dingh, siet, door des voorschicks raet ‘Ghedreven af te ruggh', en erghsten gaet. Niet anders, maer ghelijck als eenen die men Ghelijcknis.Siet tegen stroom de schuyte swaerlijck riemen, Wan hy maer yet sijn armen slaeckt vermoeyt, Stracx met den loop des waters henen vloeyt Hy lancx een Vliet die nederheldt verschoven. Boeren moeten als de schippers op de sterren letten, soo op als onder gaen.Wy moeten oock slaen gade daer en boven Op dat ghesiert' Arctur', en Slanghe claer, Bocks-daghen oock, soo wel als sy die daer Door baren woest en windigh' watervloeden In Ponten Zee nae t'Vaderlandt hun spoeden, Beproevend' om doorzeylen t'enghe gat Van Abydos, die oester voester stat. Als Libra een van de twaelf teeckenen.nu t'gewicht heeft midden door gaen schueren Des slaepschen nachts, en daegsche schoon claer ueren: In den tijt des Herftschen gelijcke nacht.Iae soo ghemaeckt dit Weerelts groot gesticht, De rechte helft gantsch doncker, d'ander licht. Wel op nu dan, ghy harde Mans en stercke Ackerly, stelt u Stieren stracx te wercke: Besaeyt met gherst' u velden wijdt en breedt, Tot der tijdt dat seer onbestierich wreedt Mid-winter stort den laetsten reghen neder: So lang' alst oock noch red'lijck is schoon weder, En d'wolcken daer noch hanghen aen de locht, Bin dat noch droogh den Acker niet te vocht Alsulcx ghedooght, men wel mach sonder sorgen Den Heul, Ceres toeghewijdt.Den Ceerschen heulen Sy zaeyen Vlas-zaet in Itali nae den Herft tot in den Winter.Vlas-zaet noch verborgen In d'aerde doen, en oock wel ploeghen vry. Den Boon-zaeytijdt oprecht, den Lenten zy, V zaet oock ghy, o Camer-blat vercoren, Ontfanghen dan verrott' en vette voren, De Iaersche sorgh' is dan oock weder hier Te zaeyen Mirs.Gheers: dats als den witten Den Stier, een van de twaelf teeckens.Stier Met sijn verguld' ghehorent' t'Iaer ontluycket En dan als oock t'verkeerd' gestert' ontduycket, En in het West doet onderganck den Den Hont, een van de twaelf teeckens.Hondt. Maer soo ghy wilt bebouwen vetten grondt, Om terwe graen, jae grove speltt t'oegsten, Soo laet u eerst de Pleiaden, t'Oostsche seven-sterte.Pleiaden van Oosten Verborghen zijn: hebdy op aren schoon Alleen den sin, oock laet met brandigh' croon V Gnosia t'ghesterte zijn verholen, Al eer ghy t'zaet wech gheeft, en laet bevolen Den voren eerst bereydt, en oock aleer Ghy toe betrout van des Iaers langhen keer, Den graen-hoop soo de wederspannigh' aerde. Daer hebben veel begonnen als lichtvaerde, Voor t'ondergaen van Maia, een van den Atlantides.Maie zaeyen doch, T'verwacht-ghesaey heeft hun ghedaen bedroch Met onvruchtbaer ghebaerdd' en ijdel even. Dan soo ghy wilt wel zaeyen als bedreven, T'zy Vitsen, t'zy oock Roomsche boonen snoo, En dat ghy met Pelusien oft Damiaten, stadt op t'Nijlsmondt, daerder veel wassen.Pelusi linsen noo Dy niet bemoeyt, den Bootes oft Ossen-drijver een ghesterte.Ossen-drijver onder Gaende, sal dy een teecken zijn bysonder: Begint dan vry, en volherdt oock in dit Tot midden tijdt des Rijm oft rijp.rijmens blinckich wit. Daerom heerschapt de gulden Son geheelijck Door teeckens twaelf, des s'Weerelts omloop deelijck Verscheyden verr', en oock Van de vijf riemen des Hemel cloors, en den dweerschen 12. teecknen riem. vijf riemen wijdt Omringhen rondt den Hemel daer altijdt, Den midsten oock den meesten deser streken Van d'helder Son is root en al ontsteken. Maer slincks en rechts weerzijds zijn d'uyterst' twee Vervrosen al, en blaeu van ijs en snee, Iae duyster swart van slachreghens, d'ellendich Menschlijc geslacht zijn tusch die twee uytwe dich, En midsten twee vand' Goden noch ghejondt. Tussch' beyd' oock des' is eenen wegh daer rondt De teeckens dweersch lancxst henen draeyen veylich. Iae g'lijc als haer verheft de Weerelt steylich Van den twee toppen oft Polussen.Naer Scythi, oock weer nae de toppen langh Van dat Ripheesch geberght', so daeld' sy strangh Van Lybi' af oock nederwaerts naar t'Zuyden. En desen top van Noorden hanght ons huyden Hoogh over t'hooft noch t'allen tijden: maer Int Zuyd' aenschout dien and'ren ooc eenpaer, Styx swarten poel, en diepe gheesten wroeten Ter Hellen al verr' onder onse voeten. Den grooten Draeck Noordtwaerts ons hier ontrent Met crommen ganck hem soo omkeert en went, Grooten Beyr is den grooten Waghen.Gelijc een Vliet ooc doet, maer tusch twee Beyren, Beyren ick seggh', die uyt angst niet begheiren Ghedoopt te zijn in Oceani gracht. Maer soo men seght, int Zuyde stille nacht Is altijts daer, oft nachtsche schaeuwen meeren: Iae of daer gaet de morghenstondt her-keeren, Wan s' ons verlaet en brenghtse dan den dach, By ons tegenvoetsche is avondt alst hier nachten is.Iae recht als eerst den Oosten opganck mach Hier b'aesmen ons met hijgend' en snell' peerden, Dan doet maer eerst den avont root aenveerden Ontspreken sijn dach-licht ten laetsten daer. Hier worden wy te vooren by ghewaer Aen onderganck en opganck voorsiet men tijdt en weder om zaeyen, maeye, varen en vallen.D'onweders fel aen den Hemel twijflachtich, Den maey-tijt, ooc den zaey-tijt wel voordachtich, Die kiest men hier bequaemst: en oock wanneer Met riemen slaen men sal, en quellen seer Dat onghetrou Zee-marmer: wan ontsloten Van strand' int diep de wapenighe vloten Oock brenghen uyt: en wan met bijl int Wout Men vellen sal het tijdigh' groen Pijnhout. Vergheefs en zijn wy oock niet gade slaende Op en te dael des Hemels teeckens gaende, En op t'eenpaersch vyer-tijdich loopend' Iaer. Ooc wan een coud' oft reghnigh weder swaer Wat Boer in vuyl weder t'huys en op vierdaghen andersins doen mach.Den Ackerman somtijden comt te dwinghen Dat onder dack hy blijven moet, veel dinghen Hem zijn ghedooght wel met ghemack te doen Met welck hy hem seer soude moeten spoen Waer Hemel claer: want hy gaet hem dan setten Den botten tandt des Kouters t'slaen en wetten, En uyt gheveldt gheboomt' hy schuytkens holt: Of teyckent dan sijn kudden wit bewolt, Oft overmeet t'ghetal der hoopen koornich: Een ander t'wijl de vorcken dobbel hoornich En staken scherpt, Ameersche tien bereydt Voor Wijnstocks swack: oft nu men lichte breydt Van Ruybsche tien veel korven: oock gedooghen Sal u den tijd by t'vyer alsdan te drooghen Dijn aerdtsche vrucht, en dat ghy die van een Te morsel wrijft met uwen molesteen: Dinghen is vierdaegs niet verboden te doen.Want sommigh dingh door Menscher noch der Goden Wet noyt en was afgheleert noch verboden S'vierdaegs te doen: Godlijck verbont noyt gaf Verbodt alsdan den Beeckskens leyden af: Betuynen vrucht, den voghels oock belaghen. In asschen doen verkeeren dooren haghen, En bleetend' kudd' in Vlietschen stroom ghesont Herdoopen dicks: De ribben menich stont Des Ezels traegh den drijver ladet veerdich Met oly of met appelen onweerdich, En van der stadt herbrenght om sijn ghebreck Een maelsteen nu, dan eenen clont swert peck. Sommighe dagehen der Maent g'luck en ong'luckich.Oock daghen gaf de Maen' ons al by orden, De welcke g'acht om wercken g'luckich worden. Mijdt vijfde Maen, want Orcus bleecke hel Was doe ghebaert haer raserien oock fel: Ia doe bracht voort d'Aerd' ooc met groulijc baren Dry Reusen groot, ghebroeders, en dit waren Ceus, Iapeet, en oock Typheus wreedt, Die sloten vast verbondt den Hemel breedt Te breken door, en met dry fel aenloopen Reusen beclimmen den heuvel.Op Pelion sy Ossam proefden hoopen, En den Olymp bebladert rollen op Den Ossam hoogh, met den wolck-drichtschen top. Den Vader wierp ten derde mael oock weder Met Blixem straf, de g'hoopte Berghen neder. Maer nae de thienst de sevenst' is seer goet Om planten dan Wijngaert, en dan met spoet Men Ossen temt ten ploegh om nut van hebben, En dan ist goet aen drom te draeyen webben. De neghenst' is bequamer tot de vlucht, Maer hinderlijck voor dievery beducht. Wat dingen den Boer by nacht bequamelijck te doen stat.Veel dinghen sich al hebben bet begheven In nachten coudt, om dan te zijn bedreven, Of als men claer de nuchten-sterr' aenschout Die met nieu Son al d'aerde nat bedout. Men can by nacht al bet nae sijn begeeren De stoppels licht en drooghe weyden scheeren: T'nacht-trage vocht niet licht'lijck en ontbreect: By t'spade licht dat s'Winters men ontsteeckt, Yemandt als dan, scherpt fackels om te branden Met snoeymes: ooc als dan sijn wijf voorhanden Hem onder tussch' met haren soeten sangh Vermakend' is in sijnen arbeydt langh, Met knersich kam, doorloopt sy t'webbe garen: Of ketel schuymt sy met eenighe blaren, En soo van all' onsuyverheyt sy lost Op t'vyer al heet den soetmondighen Most. Wat op den middagh.Maer Ceres rost' op t'veldt wort afgesneden, Te middagh recht ghewreven en ghetreden Veel beter in dees hitte werden, van Den Dorschvloer heet all' aerdtsche vruchten dan. ‘Ploegh naeckt: zaeyt naect, als in claer schoone daghen, ‘Den winter vuyl, doet Boer en werck vertragen: Een oudt ghebruyck heeft t'Boere-volck, dat sy Dat de boeren s'Winters vrolijck zijn ende goet chiere maken.T'vercreghen goedt, ghenutten s'Winters bly: En onder hun Maeltijden dan beschicken Den Winter vroo, en gheestich tot verquicken Hun noodt, en drijft sorgh' al van daer ontrent, Gh'lijck als te doen de Schippers zijn ghewent Soo haest alst t'schip door woeste storm baren Wel g'havent is, dicht toeghestopt vol waren, Sy zijn verblijdt, en t'achter t'schips casteel Sy maken moy met cransen al gheheel. Doch ist dan tijdt om af te slaen en lesen D'eyck-noten, oock die groene Lauwer-besen Van de Winter-jacht der Boeren.Oock bloedghe Myrth': jae tijdt te stellen ist Voetstricken dan, den Cranen: oock met list, Voor Herten t'net: en om lang-oorigh Hasen Doen loopen voor, als die seer licht verbasen: Als oock de sneeu opt veldt verheven blijft, En t'claer coud' ijs noch op de Vlieten drijft, Op Balears worp-slinghers tijdt ist passen, Om wel en stijf te treffen dan den Dassen. Nu t'stormich Herfsch ghestert' sal ick dat hier Onweders met hen teeckenen.Verhalen oock, en als de daghen schier Vercortend' zijn, en hitten nu wat sachten, In welcken tijdt men snel moet vlijt betrachten, Als Lenten vocht en reghendrichtich vlucht: Als rou opy veldt nu staet al d'aerdtsche vrucht, En t'melckigh graen der terwe noch onrijpich Dick swellend' noch staet op groen halmen pijpich. Ick hebbe dick ghesien al over hoop Der Winden strijdt, en hebben sijn beloop Ten tijd' als op gheel' Ackers had den zaeyer Doen comen voort alree den gherste maeyer, Den welcken daer de halmen teer afsneedt: Iae dat oock daer t'swaer koren wijdt en breedt Wt d'aerde wierdt met wortels opghedreven Door t'reeghnich fel onweder hoogh verheven: Iae duyster swert den dwerlingh nam alsoo Wech met der vlucht, vliegstoppels en licht stroo: Wt Wolcken dicht versaemt, comt dicks gestegen Van dwerslingh oft draeywindt en slachregen die t'ghesaey verderft.Ten Hemel af al doncker den slach-reghen Een stortsel oock van water met gheweldt, Dat leelijck dan het bly ghesaey opt veldt Verdrenct, met scha den arbeyt gants der Ossen: Grachten zijn vol, en holle Vlieten schossen Ghewassen hoogh', en maken groot gheluyt, De Zee werpt oock dan snorcksche golven uyt. Ia s'middernachts uyt doncker swert onweder Van Donder en Blixem.Oock schitt'righ claer de Blixems vallen neder, Gheslinghert af van s'Vaders rechter hant, Dat Aerdtrijck meest af beeft aen elcken cant: T'gedierte vlucht, een vreese strijct cleenmoedich Dan door het volck en veldt oock onverhoedich Elcx sterflijcx hert te gronde neder plat. Den Athon, bergh in Macedonien: Rhodopus, berch in Thracien.Athon bergh, den Rhodop', of oock dat Ceraunia, bergh in Epiro.Ceranni hoogh verheven, hoe bestandich, Smijt hy te neer met eenen pijl fel brandich: Zuydt-winden oock, en die slach-reghens snel Ten dicksten hun somtijdts vermeeren fel, Dat Bosschen dicht en alle stranden kuylich Door winden sterck seer luyde suchten huylich. Dit vreesend', wilt op s'Hemels maenden achten, Te mercken op 't Sterr' geneghen .En vlijtich oock op Ster-gheneghen wachten, Waer t'coud' gestert' Saturnus hem toe streckt, En in wat riem Cyllenius oock treckt. Heydensche gheestelijckheyt.Alvooren eert met innicheyt den Goden, Cereri groot, laett Iaerlijcx zijn herboden Ghewoonlijck haer offranden nae de schult: Te weten, als ghewrocht ghy hebben sult Nu in den Ougst, die cruydich is en blijde, In den afgangh des Winters: jae ten tijde Ten Lenten zijn Lammers en Wijnen ten besten, en den slaep is soetst.Des Lentens schoon, dan zijn wel goet en vet De Lammers: oock de Wijnen smaken bet, Den slaep alsdan die valt oock soet en lichtich Wanneer t'geberght' is al vol schaeuwen dichtich Voor u versaemt laet al de Boersche jeucht Cererem dan aenbidden vry met vreucht, Voor welcke ghy sult nemen Honich-raten, Melck, soeten Wijn, en dit vermenght soo laten Hoe men Cerei Jaerlijcx diende, eer men Seyssen in in de vrucht mocht slaen.Als een g'lucksaem goed' offerhande gaen Drymael rondtom nieu vruchten die noch staen. Laet vrolijck oock den heelen hoop naevolghen, En roepen stijf, dat Ceres onverbolghen In Schueren doch behouden comen vry. T'vervorder sich oock niemandt, wie hy zy, De Zickel scherp te slaen aen den rijp' aren, Of hy en heb een Eyck-tack met groen blaren Tot eenen crans om sijn hooftslaeps ghedraeyt, En sprongen woest opt veldt ghedaen verfraeyt, Oock Cereri lofsanghen daer ter eeren. Nu om te recht door wisse teyckens leeren Te vooren sien, de soeligh' hitten groot, Den reghen, oock coudrichsche winden bloot, Den Vader self besteld' aen s'Hemels troonen Weder teyckens alle Maent aen de Maen.De Maendtsche Maen, in elcke Maent te toonen Voorseggingh claer, nae welck een teycken dat Zuyd-winden haest stil sullen vallen plat Wat teyckens, dicks ghesien, den Boeren souden Hun groote Vee doen dicht by stallen houden. Onweders teyckenen.Soo haest t'gheblaes der winden rijsen wil, Stracx swelt de Zee, haer vloeden zijn niet stil, Wt t'hoogh gheberght' begint men te beseffen Een droogh gheruysch, en door der baren treffen Van verr' men hoort der stranden wederschal, En t'Bosch gheluydt verdobbelt over al. Niet mijden meer hun connen golven soutich De kielen crom stijf aen te horten stoutich, Als Meeuwen snel al crijtend' nae de strant Midts uyt der Zee hervlieghen, en in sant De Koeten oock daer dobbren, als den Reygher Weygher, is weerdich of lief.Sijn poelen soet hem wel bekent, en weygher Oock nu verlaet, gheresen uyt dat vocht, En overvlieght de wolcken in de locht. Dicks sult ghy sien als helder Sterre stralen, Vyer-fackels claer af van den Hemel dalen, Oock raeyen lanck sien rijsen in der nacht Windsteeckenen.Als men gedreyght corts grooten wint verwacht: Dan t'lichte kaf ghy t'saem met bladers drooge Sult in de locht opdrijven sien om hooghe, Drijf-pluymen oock opt water maken spel. Maer wan't gheschiet dat blixemt in het fel Reghens teeckenen.Noord, en dat t'huys van Oost en Westen dondert, Stracx wordt al t'landt verwonne' en verondert Van grooten vloet die uyt den Hemel stort, Alst int Noordt blixemt, ende Oost en West dondert, volgt Slachreghen.Als alle gracht nu overloopich wort: De Schippers oock die dan te Zee hun vinden, Niet anders t'saem dat natte zeylen binden. Slach-reghen doch en heeft ghedaen noyt leet, Die met voorsicht sijn comste merckt en weet: Slach-regen teecken aen den Craen, Veerse, Swaluw', Vorschen en Mieren.Hooghvlughsche Craen sal hy niet achterhalen, S'ontvlieght in tijdts hem uyt de diepe dalen: De Veers' om hoogh siend', heeft voor sijn begin Ghetrocken locht tot haer neusgaten in: Ghevloghen heeft de Swaluw' luyd geschallich Den poelen om: de Vorschen onghevallich By een vergaert, oock hebben van ghelijck Vorschen beclach, want sy van Boeren soo gheworden waren.Hun oudt beclach ghesonghen weer int slijck: Wt holen diep de Mier' met t'ey gheladen Ghewandelt heeft al dicks door nauwe paden: Regenboge.Den Reghen-boogh seer groot heeft hem al sat Ghedroncken dan van't naeghetrocken nat: Raven.T'groot Raven-kud alsoo't heen vliegt en scheydet Van sijn roof-plaets aldaert hem heeft geweydet Met vleughels dicht en vast by een ghestaeckt, Heeft al te voor een luyd' ghekners ghemaeckt. Der Zee en poel-vogels.Al voghels meer die hun ter Zee gheneeren, Of die rondtom den Asia poel in Meonië, by de vliet CapstraAsi weyden scheeren, Besprenghen t'lijf met water al om strijdt In poelen soet van Claister breedt en wijdt, Als nu sy t'hooft uytwerpen teghen de baren Dan loopen sy nae t'water, geiren waren Met vreuchden sy ghewasschen, maer men siet Dat dan vergheefs hun opset al gheschiet. Reghencraeye.De Craeye snoop die roept dan nae den reghen Met volle stem, met eenen sy oock teghen Der vloeden comst haer snappich hooft uytsmijt Daers' opt droogh zant alleen soo henen schrijt. Lampte en lemment. De maeghden ooc voormercken hebbent connen Aent winter-licht, doe sy nacht-rocken sponnen, Als in de Lampt', soo d'oly Spercken is ginsteren oft voncken uytwerpen. sperckt' en sprongh, En aent lemment veel kools gheronnen hongh. In regen-tijt niet min ghy cont voormercken, Iae seer gewis Teeckens van schoon weder. door teeckens en door wercken, Of haest de Son en t'suyver weder comt: Want t'Sterr'-licht dan is claer, ooc onbedomt Schijnt dan de Maen, die onderworpen cleenich Haer broeder is, sijn schijnsel hem afleenich. Te sulcker tijdt van dunne vlocken wol Men vlieghen niet en siet de locht al vol: Aen de Alcyones: yemandt acht dit ijs-voghels, doch t'onrecht dunckt my.D'Alcyones Theridi lieve voghels, En strecken oock opt zant niet uyt hen vloghels Naer laeuwe Son: en oock de De Sogh.Sogghen vuyl, Ghedencken dan niet meer soo met den muyl Te smijten op stroo-bossen al ontbonden: Laghe Aerdwolcken.De Wolcken gaen oock ligghen ten dien stonden Meest uyt ghestreckt op d'aerde neder lanck: Verwachtend' oock der Sonnen onderganck Nacht-uyls sank.Den Nacht-uyl hoogh op eenen top ghesteghen, Die gaet vergeefs daer sijn nacht-huylen plegen. Nysis Coninck van Megaren, een Sparwer of Valck. Scylla sijn dochter, een Leeuwerck.Nysus verschijnt hem hoogh in die locht claer, En Scylla lijdt straff' voor haer purper hayr: Want waer sy siet haer Vader al vol tooren, Met vleughels snel gaet sy de locht doorbooren: Haer vyandt wreedt vervolgt haer in de vlucht, En door de locht maeckt een soo groot gherucht: Waer Nysum sy al vlieghend' can ghekennen, De dunne locht sy stracx clieft met haer pennen, Ontwijckend' hem. Den Raven oock men hoort Wt heessche keel' alsdan noch brenghen voort Tot dry of vier verdobbelde claer stemmen, Dicks sy versaemt malcanderen Verhemmen is t'gemoedt ontlossen, oft hem vermaken.verhemmen In d'woonsten hoogh', en ick en weet niet wat Een soetheyt groot of ong'woon' Van de blijdschap der raven in schoon weder.blijdschap dat Onderlingh' sy daer in de blaren ruyschen: En hoe hun lust, nae slach-reghen ghedruyschen, Hun cleen gheslacht en lieve nesten soet Besoeck te doen van nieus met sulcken moet. Doch acht' ic niet hun t'hebben om verquicken Godlijck verstant door't Godlijc toebeschicken, Of een vernuft boos menscher: maer wanneer D'onweders fel en t'Hemel-vocht, dat seer Onstadich is, vertreckend' wisten ganghen, En vochte locht gaet door zuyd-windich prangen, Daer sluyten toe dat open was en licht, Hier open doen dat was ghesloten dicht: Der dieren herte verlicht als de locht verlicht, dit baert den vogel sanck.T'verand'ren sich ghemoeden oock der beesten, T'schoon weer verlust en gheeftse lichte gheesten, In elcker hert een ander vreucht beclijft Dan als de locht vol dicke wolcken drijft: Dit baert den sangh der voghels op den velden, Dit doet tot vreuchd' oock alle Dieren helden: Dits dat oock gheeft den Raven blijden moet, En met der keel oock vreucht bewijsen doet. Maer slaet ghy acht wel op de Son loopveerdich, En op t'beloop der Mane die volheerdich Vervolghens doen oprijen hunnen keer, Ghy sult u niet bevinden nimmermeer Des ander daeghs te wesen uytgestreken Door schoonen nacht, alst dach-licht comt aenbreken Teeckenen der nieuwer Mane.Als weer allencx de Maen haer licht ontfanght, Soo al rondtom haer duyster hoornen hanght Bedimsterde Maen beduydt slach-regen.Een swerte locht al dick en nevelachtich, Slach-regen groot dan sullen zijn verwachtich Landt-lieden oock Zee-lieden: maer indien Roo Mane, windt.Sy maechdich blos, schaemroodich om aensien, Voortbrengich toont, soo salder windt oprijsen. De gulde Pheb' is doch, om windt bewijsen, Den vierden dach der Maen, de maen claer zijnde, salt al de Maendt claer weder zijn, reghen en windt.Ghemeenlijck root: maer op den vierden dach Des Maendts, daer op ten sekersten men mach Wel nemen merck, siet ghyse dan verschenen, En trecken door den Hemel suyver henen, Niet doncker bot ghehoornt zijnde, t'sal Den naesten dagh die volght, jae t'samen al Die volghen dan, al zijn ghestilt van winden, Noch regh'nen salt oock niet, dit sal men vinden, Tot t'eynd' der Maendt gheduerich te gheschien: T'sal dan goet Zeevaren zijn.De Schippers dan behouden met verblijen Hun g'loften vry: oock sullen mildt van herten Panopen, Glauck, en daer toe Melicerten Inus soon al betalen op den strandt. Sonne-teeckens in den opstandtDe Son oock sal, als sy nu doet opstandt, Of als sy haer verberght in s'waters baren, Ons teyckens doen der Sonnen sullen naren Op t'aldergh'wist voorteyckens vroech en laet Als sy vertoont haer in den dagheraet, En ten opstandt der sterren int vertrecken. Soo s'morgens sy comt met verscheyden vlecken En in een wolck haer schuylend' half uytkijckt, En metter helft haers ronden cloots ontwijckt, Soo meuchdy wel voor slach-regens beduchten: Zuyden windt.Want Auster-windt (seer quaet voor boomen, vruchten En Vee) bedwinght hem neer te vallen saen: Als voor, den dach oock recht doorbersten gaen Tusch wolcken dicht al stralen veel int ronde, Of wan haer oock vertoont de morghestonde, Als sy verlaet slaep-camer ghesaffraent Tithon den Man van Aurora.Tithons haers Mans, soo dan is haer ghedaent Soo wonder bleeck, hoe qualijck sal, ochermen! Gheconnen doch de wijnranck dan beschermen Haer druyfkens teer: want sulc grousaem gesmack Van haghel ruyst en hippeld' dan opt dack. T'aendencken dit sal oock zijn meerder bate, Als de Son heeft ghenomen wijdd' en mate Van den Olymp, en dan soo henen treckt. WOlympus den Hemel.ant wy al dicks haer aenschijn sien bevleckt Met verwen veel, bysonder blauwe, pleghen Sonneonderganghs teecken.Al int ghemeen t'voorsegghen ons den reghen, En vyericheyt den Oosten windt ons brenght: Maer wan nu al beginnen zijn vermenght De vlecken daer met glinstrich vyer ontsteken, Soo suldy dan sien over al uytbreken Slach-regens, ooc veel stormwints met cracht, Niemant vermaen my in de selve nacht Van over Zee de vaert my t'onderwinden, Ia noch van landt schip-touwen ooc t'ontbinden. Maer indien claer is blinckend' haren cloot Sonne brengt en schuylt den dach.Alss' ons herbrenght den dach ten toone bloot, En alss' hem schuylt hier onder int verborghen, Gh'en hebt dan niet voor slach-regens te sorgen, Maer sult al sacht sien beven Bosschen groen Maer aengheroert slechs van den Aquilon, Noordtoosten windt.Aquiloen. Sluytreden.Sluytlijck, de Son u sal te kennen gheven Wat dat ons brengt den avondt traegh beneven, En waer den windt de wolcken claer aenvoert, En waer op oock den vochten Eurus loert: Wie soude dan noch deurven segghen lieghlijck Als dat de Son yet soude zijn bedrieghlijck? Dicks sy vermaent voorhandich t'zijne noch Oproers bedeckt en menich valsch bedroch? Oock krijghen stil al heym'lijck op te swellen. Sy ginck beweeght haer medelijdich stellen Voorteyckens van July Cesars doot.Eens over Room als Cesar was ombracht: Haer claer aenschijn, als vol ghetreur onsacht, Sy doe verborgh met donckerheyt beroestich. Doe al vol angst de Godtloos' eeuwen woestich Waren besorght voor eeuwich nacht met wee: Hoe wel selfs d'Aerd' en t'water van der Zee, Iae teyckens oock vuyl huylend' honden deden, T'ghevoghelt' oock vol snaps en vol onvreden. Etna eenen brandenden bergh in Cicilien.Hoe saghen wy dicks berstend' op Etnam Fornaysen heet doorbroken zijnde vlam, En clooten vyers, jae doove steenen spouwen, En smijten uyt tot in Eyclops landouwen. Duyschlandt vernam aen Hemel breedt en wijdt Een groot gheschal van wapens doe ter tijdt. Alpes, bergen tusschen Itali en Vranckrijc.En d'Alpen hoogh ghehoornt doe ghedreven Door seldtsaem groot beroeren wierden beven. Iae t'volck vernam en hoorde comen uyt Bosschen eensaem alom een groot gheluyt. Men sach oock doe seldtsame bleecke gheesten In doncker nacht: oock sproken doe de beesten Soo grousaem dinck, siet, isser al ghebeurt, Vlieten ghestilt zijn, d'aerd' is opghescheurt: En t'Elphen gaf in kercken droeve tranen, Euridanus, Vliet in Italien.En t'koper sweet: doe zijn van Euridanen Coninck des Vliets, die draeyend' heeft gewoelt, Met dulheyt groot te samen wech ghespoelt Door sijn gheweldt de Bosschen en de Wouden, De velden self niet teghen mochten houden, Iae Stal en Vee het moest al mede voort. Iae offren doe al staegh den dreyghschen boort Aen t'ingewandt droef-teycknich is verschenen, Wt putten bloedt al staegh ghevloeyt is henen, Al staegh ghehuyl der Wolven nachten lanck, Met weer-gheluydt in hooghe Borghen clanck. Voorhenen zijn van boven comen neder Weerlichten noyt soo veel in suyver weder, Steert-sterren noyt soo grousaem veel gebrandt: Philippi, zijn velden in Thessali.Om dees oorsaeck Philippi daer int landt Thessali weer hersaghen met ghelijcken Oorloogs geweer, als daer zijn zweerden, pijcke: Van t'Roomsche volc verdeelt d'ordens in tween, Malcander fel bevechten onder een. Ten dochte niet den Goden t'onbetamen Dat tweede mael met t'bloedt van ons lichamen Emathia is Macedonien.Emathiam en Hemus bergh in Thracien.Emo velden wijdt Al wierden vet: En t'sal noch met der tijdt Zijn dat den Boer hier naer met sijnen scherpen En crommen ploegh daer d'aerde sal omwerpen, En in dat landt noch vinden menich zweert, En Wapen al van rouwen roest verteert: Met egghen swaer d'ijel helmen oock aenstooten, Verwondert seer dan zijnde van soo grooten Seldsaem ghebeent', als hy heeft op ghedaen. Aenroep.O Goden ghy, des Vaderlandts ontfaen, Boos in den hoop der Goden onbederflijck: O Romul' oock, o Vesta Moeder erflijck, Den Tuscaenschen Tyber de Vliet te Room.Behoedtster ghy des Thusken Tybers Vliet En Roomsche muers, belet te minsten niet Den Ionglinck doch, den welcken is voorhandich Te comen voort, op dat hy zy bystandich Den droeven tijdt verdorven en verdwaelt. Wy hebben doch van over langh betaelt Al den meyneed' van't Laomedich Troyen Met eyghen bloedt soo vloedich uyt te stroyen: Van over langh had t'Hemelrijck al nijt Dat Cesar ghy beneden by ons zijt, Oock het beclaegt dat speel-feesten van menschen Ghy gade slaet, of meer daerom wilt wenschen: Iae daer goet recht in onrecht wordt verkeert, Daer soo veel krijgh ter Weerelt hem vermeert, Daer veelderley snoo schelmerijen gheresen Al comen voort van nieu ghedaent' en wesen: Al waer den ploegh gheen weerdigh' eer geschiet, Want wech ghevoert t'landt-volck door krijgh men siet, Den Ackers al vervuylen, wie salt herden? Van seyssens crom nu smeedtmen harde sweerden: Den Euphrat gins ter een zijd' oorloogh voert, Ter ander zijd' hem Duytschlandt oock beroert, Buer-steden selfs hun wetten nu ghebroken, Met oorloogh fel malcander vast bestoken: Den wreeden Mars die niemant en verschoont, Sijn wreedtheyt nu de Weerelt overtoont: Gh'lijcknis.Recht even g'lijck als een ghetreck van vieren Dat door sijn cracht de baeillen sonder vyeren Doorbroken heeft der loop-plaets, en int velt Hem daer int ruym al meer en meer versnelt, Den voerman treckt de teughels om te stillen, (Doch al vergheefs) de peerden waer sy willen Daer loopen sy met hem gheweldich voor, De waghen gheeft den breydels gheen ghehoor.
Eersten Boecks eyndt.
Cookies on Poetry Cove