16. Beweegh-redene. Dat wy Godt moeten minnen, die sijnen eenighen Soon, tot vol-doeninghvan onse schuldt, ten bloedighe slach-offerande heeft laeten worden aen den galghe-boom des Cruys.
OFt ick hier spreken wil, oft spraecke-loos wil blijven, Daer my't gepeys alleen tot schric en schroom kan drijven, Van't Treur spel, dat ick hier, wil stellen in vertoogh, Een saeck van diep geheym, en on-bevatt'lijck hoogh; Daer de verstanden self der Engelen op botten, Dat hunne oogen doet in bitter traenen vlotten; Die sy met vlogelen soo hilden over-deckt, Tot teecken vanden rouw', die al hun vreught on-treckt. De Sonne kan oock niet, soo vreede feyt gedoogen, Waerom sy't straeligh licht, oock weygert van haer oogen, Soo dat de wereldt; heel, berooft van haer gesicht, Met duyster over-deckt, door 't schricken had wel licht Gelooft den onder-gangh, soo voor de handt te wesen: Wanneer de Maen oock quam, soo droevigh op-geresen, Dat sy bloedt-vervigh scheen tot stervens toe-gewondt, En dat het aerde-rijck, geheel in roeren stont, En soo was schuddende, met morselingh van steenen; Dat jeder stont verstelt, verschroomt met droevigh weenen, En sloegen voor de borst, en riepen om genaedt, En seyden, siet voor waer, de werelt onder gaet. Maer waerom soo verschroomt? dat daer een schaep geslaegen, In sijn onnooselheydt, aen Godt wordt op-gedraegen; Soo, als hier sienelijck, ons in een Sinne-beldt, Tot hooger sin, van ons verstandt, wordt voor-gestelt? Wat kan meer aen-genaem, al-hier aen Godt gebeuren, Als dat hy wordt versoent, door lieffelijcke geuren,
Van soo onmoosel dier, 't welck door slach-offerandt, Geheel op den altaer, tot sijn genoegen brandt? Waer in my alder-meest, hem eenen Godt betuygen? Voor wie de Schepsels al gewilligh moeten buygen, En hem herkennen als een' Heerscher inde daedt, In wiens handt het recht, van doodt en't leven staet. 't Is waer; het Sinne-belt dat ick voor't oogh wil wennen, Is aen-genaem, en dient ons wel, om te her-kennen, Godts hooghste heerschappij, maer ghy hebt wel geseyt, Dat het op hooger sin, 't verstandt wordt voor-leyt. Soo gy dan het geheym van't Sinn'-beldt wilt door-gronden? Siet hoe den mensch van aerdt een sondaer wordt bevonden: Soo dat het noodigh was, dat hy versoeningh gaf, Aen den verbolgen Godt; op dat hy soo de straf, Van sijn misdaeden moght noch tijdelijck ont-komen, Die meer-maels op de daedt, van Gode wirdt genomen, In het Verbondt van vrees: alwaer die ouwe Wet, Tot Godts versoeningh had slach-offerand' geset; Om door de doodt en 't vier, van goede suyver dieren, Ons beden om genaed', alsoo tot Godt te stieren, En moghten plichtigh soo, die straf des doodts ont-gaen, Door't sterven van een dier, dat niet en heeft misdaen, En stellen soo te saem' ons hert tot offeranden, Om, aen het quaedt gedoodt, in't liefde-vier te branden. Maer allen dit en moght ten vollen niet vol-doen, Aen Godt, noch hem geheel verwecken tot den soen, Van het on-eyndigh quaedt; daer wy zijn in geboren; 't VVas wel voor't tijdelijck: wy waeren al verloren, Soo dit, ons Sinne-beldt, getrocken uyt d'ouwe' Wet, Niet met de waerheydt wirdt vol-bracht, en voor-geset, Het welck my schroomen doet, als ick wil uyt-gaen leggen, 't Geheym van't Sinne-beldt, en wat het ons wilt seggen: Hier toe dient wel aen-merckt, wie dat het Lam magh zijn; Voor wie het sterven moet: wat doodt, en met wat pijn.
Dit Lam, dat Christus is, van eene Maeght geboren, Godts Soon, Godt ende mensch, der menschen uyt-verkoren; Die uyt een suyver liefd', sich op-gedragen heeft, Aen sijnen Vaeder die met hem vereenight, leeft: De menscheydt voor den mensch gehoorsaem aen-te vangen: Om den verloren mensch te lossen uyt 't verlangen, Van eens te zijn verlost van duyvels slaverny; Het welck was toe-belooft aen Abraham; daer by, En anders niemandt meer, de macht had te betaelen Aen Godt voor sulcken schult waer voormen niet kost haelen, Oft vinden by de handt; als dat hy wirdt verwacht, Die een slach offerand', voor 't menschelijck geslacht Gewilligh wesen sou, om daer door te genieten, De eerste vryheydt, door sijn bitter bloedt vergieten; Welck bloedt, on-eyndigh in sijn waerde aen de schult On-eyndigh in het quaedt, vol-doet en 't recht vervult. On-sprekelijcke liefd'! die voor den mensch wilt lijden; Om hem van slaverny des duyvels te bevrijden. Waer't dat een Engel waer? dat waer noch jet oft wat; Maer een verworpen mensch een boos, en sondigh vat ô liefde on-gehoort! wat is den mensch van waerde, Om soo gemindt te zijn. ô Godt! als 't slijck der aerde? In on-gestaedigheydt, gelijck een wanckel riet Dat sich tot allen kant, op't windigh blaesen biedt. Van wesen; brallende als bobbels op-geblaesen, Aen-sienigh inden schijn, veel brooser als gelaesen, Die morselen van een, oock door den minsten val: Hy is een velt-blom die welhaest verflensen sal. En wilt ghy meer in 't kort? ghy sult in hem niet vinden, Als on-gestaedigheydt, in standt gelijck de winden, Oft als den mist, oft roock, oft inden schijn van jet Dat maer is eydelheydt, en in de waerheydt niet. Maer dat noch erger is; hy is verkeert in 't willen, En in begeerte niet, met over-vloedt te stillen:
Hy soeckt met groote moeyt sijn schaedelijcke goedt, En sloot sijn eenigh heyl, als acht'loos metten voet. Al is hy door het quaedt, versaeckt in sijne crachten, En is daer-om niet min roem-suchtigh in gedachten. Vermeten inden geest, seer veerdigh tot mis-bruyck, Vol-doende aen den lust, een vrindt van sijnen buyck, On-danckbaer voor het goedt, on-bonden, on-gepegelt, Versot op sijn bejach, in sinnen on-geregelt, Een minnaer van sich self, een haeter van vermaen, VVeêr spannigh als hy moet de straffen onderstaen Van sijn oversten; die niet en is om dwingen, Maer met een blindt gewelt, hert-neckigh door sal dringen, En die hem tegen-staen, en raeden tot het goedt, Door-breckt hy, als een beest, die dul is en verwoedt. Ick swijgh' de rest: ô Godt! en wilt ghy hem gedoogen, En op dus-daenigen ont-luycken noch u oogen?Iob. 14. VVat is 't dat u beweeght, en u van herten treckt? VVat is 't dat u soo sterck tot mede-ly verweckt, Aen een vervuylde romp, een Gast-huys van elenden, Dat ghy u liefsten Soon ten hemel af wilt senden, Om geyselaer te zijn, van sijn gemaeckte schult, Die hy niet kan vol-doen? en wilt ghy met gedult Door u vergoten bloedt, hem selver af gaen koopen, VVaer toe ghy niet en gaet, maer driftigh schijnt te loopen? 't Is waer, seght hy, daer-om den mensch ick niet en acht, Als oft ick baet van hem, oft eenigh voor-deel wacht: Ick heb hem niet van doen, noch oock om sijn verdiensten, Die niet als boosheydt heeft; en niet het alder-minsten, In deught verdienen kan, ten sy door mijn genaedt; Soo dat hy min als niet, by my in waerde staet. Een saeck die my beweeght, is; dat in hem bevonden, Een Ziel wordt met den bandt des levens aen-gebonden, Mijn af-beldt, dat ick hem uyt liefde druckte in; Op dat hy nimmer-meer sou scheyden sijnen min
Van sijnen Schepper-Godt, die hy nu had verlaeten, En daer geen middel meer, en was. die hem moght baeten: Als dat ick selver hem, en voor sijn schult vol-doen, En aen mijn' Vaeder hem, uyt liefde, soo versoen. Een Ziel is my soo weerd'; dat ick noch met behaegen Sou willen noch een-mael, de vreede doodt verdraegen, Voor haer alleen, die ick heb pijnn'lijck onder-staen Voor d'ander, als sy niet wou door haer schult vergaen, ô Al te groote liefd! ô Iesu! magh ick spreken? Ach, Ach, ick ducht dat my de droefheydt 't hert sal breken; Als ick het minste, van u lijden over-legh: Den schroom doet my bestaen, en nemt mijn crachten wegh ô Iesu! wat is dat? ick sien u in 't bevroeden Alleen van uwe doodt, die ghy niet moeght verhoeden; Soo bleeck en soo benouwt, soo bangh en soo on-stelt; Dat ghy door enckel vrees ter aerde wordt gevelt. En worstelt met de doodt, als ghy u sout bereyden, Om moedigh naer u wensch van't leven af te scheyden. Mijn Ziele, claeght ghy self, is droevigh tot de doodt En nemt u toe-vlucht, tot het bidden inden noodt. Maer zijnde niet verhoort, met droef-heydt over-vangen, On-stelt en seer benouwt van herte door het prangen, Van leet en kouwe vrees; soo wirdt ghy soo geperst; Dat u 't gemengelt sweet met bloedt, al-om uyt-berst, En vloeydt het lichaam af, met beken langhs de aerde, Daer by, ghy d'ooghen niet aen bitter traenen spaerde. ô Minnaer van mijn Ziel! zijt ghy soo seer on stelt, Dat u 't gepeys alleen ter aerde neder-velt? Wat sal dan zijn de daedt, ô Iesu, van u lijden, Soo schroomigh, on-gehoort, daer uwe Ziel in 't strijden, Stont in het hooghst' gevaer, om van het lichaem af Te scheyden, en den schrick schier't eyndt aen 't leven gaf? Ach goeden Iesu! moet ghy dan soo droevigh weenen, Dat d'ooghen niet genoch, maer wilt daer toe ont-leenen.
Noch soo veel oogen als sweet-gatjens open staen, In't lichaem, die ten dienst sijn, van dit bloedt-getraen. Weent, lieven Iesu weent, en wilt niet weder-houwen, De traene-beken, die ghy stort, in het aen-schouwen, Van 't schroom'lijck lijden, dat u nu te lijden staet: En dat u is bekent, met wat een kleyne baet; Als daerom niet te min, een on-getal van Zielen, Gewassen in u bloedt, vervuylt daer sullen krielen, Gewilligh in 't verderf, van't eeuwigh helsche vier: Ach, docht gy wel met rèen: wat baet my't sterven hier? ô Iesu! vlucht dan wegh: waerom u dan in handen, Gelevert vande beuls; die u met soo veel schanden, Als eenen schelm oft dief, oft moorder tasten aen, En met een vreedt gewelt, gebonden neder slaen, En sleuren als een beest, en trecken tot de raeden, Daer u geen recht geschiet; maer om al u wel-daeden Sijn haetigh op-gehist, verwoeyt en dul van spijt, Niet soecken, als u doodt, door hunnen vreeden nijdt? Daer wordt ghy als een Lam, stil-swijgende geslaegen, Van eenen snooden boef: ô smaet! niet te verdraegen, Voor een soo eer'lijck man: daer u wordt af-gevraeght, De waerheydt op de eer, die ghy aen Godt toe-draeght: Oft ghy Godts Sone zijt? oft openbaer beleijden, VVie dat ghy zijt oft niet, eer dat sy wilden scheyden? En ghy soo uyt-gemaent: seght met een woort: ick ben't; Daer roeptmen over-luyt: hoort hy het self bekent, Dat hy, Godts lasteraer, sich selven Godt wilt maecken, VVat dienter dan gedaen, seght mannen in des saecken? Sy roepen dan gelijck, hy is, naer't Godd'lijck recht, Straf-schuldich met de doodt, die aen Godt laster seght. Dit vonnis dan geseyt: gelevert aen de boeven. VVat hert, soo seer versteent, dat sich niet sal bedroeven, Te sien 't onnoosel Lam, gelaeten aen den wil, Van d'alder-vreedtste beuls, die heel den nacht niet stil,
En stonden noch versaedt van lasteren en smaeden, En den onnooselen met quellingh t'over-laeden? Wat Christus diën nacht, voor ons heeft uyt-gestaen; Dat blijft by Godt bekent, tot dat wy sullen gaen Ten oordeel; om al-daer de boecken door te lesen, En kennen wat een liefd' door Godt ons is bewesen. ô On-danckbaerigh mensch! die, daer ghy dit verstaet, Noch d'oorsaeck niet geheel van sulcken quaet, behaet. Maer halta, 'k loop te weyt, ick moet my wat besnijden, VVil ick in dit verhael van lijden, niet doen lijden, De Leser: het waer 't best', in 't kort te overslaen, En vanden hier en daer, een merck'lijck punctje aen. Met dat den nacht verschoof, en dat de Son in 't kriecken, Van haeren daegeraet, bleeck-straeligh quam te blicken: 't Scheen dat sy weygerich wou komen aen den dagh; Om dat sy, haeren Heer soo seer mis-handelt sagh, En dat hy werdt gesleurt, tot soo veel boose Rechters Die 't recht niet voor en staen, noch thoonen hun voor-vechters Van het onnoosel Bloedt; gelijck hier inde daedt, Blijckt aen 't onnoosel Lam, dat hier te rechte staet, En spraeke-loos niet wordt tot sijn bescherm bewogen, Al wirdt het valschelijck van Ioodsche volck belogen: Soo dat Pilatus self betuyghde valsch te zijn. Al hun beschuldinge, en niet en had den schijn Van't quaedt hem op-geleyt: waerom hy oock sijn handen Ginck wasschen voor al 't volck niet willende de schanden, Dat hy 't onnoosel bloedt, t'on-recht vergieten souw' Doch even wel ick hem onnoosel niet en houw': Die met den mondt ont-slaet, daer hy met on-genaeden, Gebiedt mè 't soete Lam, met geessels t'over-laeden. Dat soo, tot meerder smaedt, gepurpert met sijn bloedt, VVort tot een Koningh met een doorne Croon begroet, En geven hem een riet tot Schepter in sijn handen En wordt soo als een' Nar. met spot, schimp, en schanden,
Belachelijck ont-haelt, den volck'ren soo verthoont, Ten keus van hunnen Voorst soo pijnelijck becroont. Doch kiesen in sijn plaets een' moordenaer te spaeren, En datmen tot de doodt van Christus voort sou vaeren, Op't recht van dreygement; waer om den Rechter swack, Het vonnis vande doot, door dwangh van vrees uyt-sprack. Terstondt moest hy sijn Cruys self op sijn schouwers draegen, Tot op Calvari-bergh, van allen kant met slaegen, Gedreven als een beest, en daer aen 't Cruys geheght Met plompe naegelen, soo wordt hy op-gerecht, En stickende van dorst, tot Saelicheydt der menschen, Waer in hy had gelaeft geweest in al sijn wenschen: Doch hem wirdt aen gedient, den edick ende gal, Waer van de bitterheydt geproeft niet smaecken sal? Tot een voor-teecken, dat hy die soo dorstigh snackte Naer onse Zaeligheydt, en nu door dorst verswackte In sijne levens cracht: die voor ons Zaelicheydt, Geen ander laeffenis, bekomt als bitterheydt Van edick ende gal, vol-herdinge van sonden, Tot een vermeerderingh van al sijne bitter wonden, En moet alsoo niet eens de Cruyssingh onder-staen; Maer noch voor elcke sond' die dood'lijck wort begaen, Doen riep hy 't is gedaen: en met het neder-boogen, Soo gaf hy sijnen geest, en sloot alsoo sijn oogen. Al waer in dit verthoogh, de Son geen licht meer gaf, Maer keerde haer gestrael van sulcken grouwel af.
Cookies on Poetry Cove