Aen-spraecke. Paedagogus Leer-suchtige Theosima ghelijck uwen naem mede-brenght, ende my bekent is; dat ghy niet hooger en betracht, dan tot Godts kennisse te komen om hem te beminnen: soo hebbe ick u hier den gront-steen willen aen-wijsen, daer onse saeligheydt alleen moet op gebouwt wesen, van Godts liefde: soo dat den H. Joannes wel duydigh derft seggen: qui non diligit manet in morte: die niet en mindt, blijft inde doodtIois 14.: Ghy moet beminnen, wilt ghy leven, en dien beminnen, en hem alleen beminnen, die u het selve wel uyt-druckelijck gebiedt: Diliges Dominum Deum tuum, ende niet sus oft soo maer ex toto corde tuo &c. uyt gantscher herte en uyt al uwe crachten: soo dat oock al datmen buyten hem beminde, niet anders, dan om hem en tot sijn meerder glorie bemindt magh zijn, midts alle andere Schepsels voor ons, tot onsen dienst ende ghebruyck gheschaepen zijn. Theosima, Lieven Vaeder, siet mijne cranckheyt aen ende en stoort u niet, over mijne on-wetentheydt ende vrijheydt in het vraeghen, die niet en soecke als onder-recht te wesen ter Saeligheyt, versoeckende oytmoedelijck, dat alle uwe leeringhe my mogen, claer-duydigh wesen, niet te boven gaende het kleyn begrijp van mijn on-ge-oef-fent verstandt: want het gene ghy hier eerst voor al, voor-stelt, loopt soo hoogh ende diep-sinnigh, dat mijne hersene-cas in soo on-gemetene zee, sonder schip-breuck, niet licht soude door zeylen. Paedagogus en zijt soo haest niet beroert, goethertige Theosima, vermidts, als jemandt wilt verstaen van hooghe ende boven natuerelijcke dingen: die moet sich oeffenen en sijn verstant sien te openen tot saecken die de natuer niet en leert noch aen-wijst, noch oock het verstandt niet en bevat, ten sy het eerst wort door de eerste waerheyt veropenbaert, door Propheten voor-seyt, door't Evangelie verkondight, en door het Gheloof wort aengenomen. Nu dan, soo moet het u niet wonder duncken, dat ick hier een hoogh, ja het alderhooghste begin neme hier in naer volgende den H. Joannes Evangelist, die willende tegen Gerinthum ende andere Ketters schrijven, die valschelijck leerden, dat Christus, voor Mariam, niet is geweest, ende vervolgens dat Godt geenen mensch geworden was. Waerom hy genoodtsaeckt is geweest de Goddelijcke generatie aen te wijsen; soo dat hy in het begin van sijn Evangelie tot Godt vlieght als eenen Arent, thoonende, dat het on-gheschapen Woordt vanden beginne met Godt en oock Godt was, & Deus erat verbum: ende Godt was het VVoordtIois 1., door het welcke inden tijdt alles gheschaepen is: omnia per ipsum facta sunt, & sine ipso factum est nihil: alles is door hem gemaakt ende sonder hem en is niet ghemaecktIbid.: en naer den voor-gestelden tijdt van Godt, dat selve Woordt is vleesch geworden: &c. Verbum caro factum est. Alsoo ick dan voor-hebbe gheminde in Christo Theosima u ende andere te bewegen tot de liefdevan Godt: soo heb ick genoodtsaeckt gheweest, met den H. Ioannes tot Godt te klimmen, door de voor-gebaende baen, van den H. Ioannes ons aen gewesen, om te verstaen: hoe dat Godt, die de liefde selver is in sich selven alle goedt besluytende, het welck uyt ingedruckten aerdt door de liefde, niet alleen me-deeligh is in sich selven van binnen: maer heeft oock willen van buyten uyt vloeyen, waerom hy de werelt geschaepen heeft, om alsoo sich mede te deelen in allen sijn Schepsels; maer besonderlijck in sijn verheven Schepsel den redelijcken mensch, begaeft met verstandt en willen, ghevormt selver naer sijn goddelijck belt, tot wiens dienst, behoef ende gebruyck alle d'andere Schepsels geschaepe zijn. Nu dan, ô Theosima!, niet hooger vliegende als ons noodigh is te verstaen, oft te gelooven inde geheymen Godts, wel wetende, dat ons slap ghesicht den hellen glans der Sonne, sonder gevaer van blindtheydt, niet machtigh en is, oogh-sterrelinghs te bekijcken, en dat daer geschreven staet: scrutator Majestatis opprimetur à gloria: den ondersoecker vande Majesteyt sal vande glorie verdruckt vvorden.Prov. 25. Het moet ons genoch zijn te weten, dat er eenen Godt alleen is, die het beginsel is sonder begintsel, die ons de natuer met al de Schepsels maghtigh is aen te wijsen: ende daer-en-boven oock moeten wy beleyden, door middel van sijne open-baeringe, met een ghevangenis van ons verstant tot dienste van het Gheloof, dat hy is een van onder-standt, dry-voudigh in persoonen, en al het gene, datmen vanden eenen persoon beleydt het selve oock vande andere sonder eenigh onderscheyt in't Goddelijck wesen moet houwen: maer die wilde weten van waer hy is, hoe wyt uyt-gespreydt hoe maghtigh, en met een woordtwat dat Godt is? die en sal niet met allen weten: want naer de leeringh van Augustinus, alwaer hy in het beginsel is vraeghende: Quid est Deus? wat is Godt? Antwoordt: hoc est Deus quod nulla attigit opinio; dat is Godt, dat geene meyninge kan gemaekenLib. 2. quaest. vet. & novi testamenti.: hy is meer, als den mondt kan uyt-spreken, oft het verstande bedencken: Doch laet ons even wel, jet segghen, het welck, al hoe wel het niet genochsaem is, als het maer eenigh-sints over-een komt met het gene weerdigh schijnt aen Godt: want elck natuer, naer de maete van haere bevattinge, heeft eenige gissinge van Godt, en voor soo veel d'een van d'ander gescheyden is, soo verschillen oock, hunne oordeelen vanden selven, die gelijck hy boven al is, soo is't oock noodigh dat hy te boven gaet het begrijp van het menschelijck verstandt voor soo veel het selve sich kan uyt recken, bespeurende wat Godt is alleen by meyninghe maer niet by vaste wetenschap: De Engelen die boven de menschen zijn, suyverder van geest ende puer verstanden genomt worden, dat sy vande Godtheydt jet bevatten, is buyten twijfel, ende noch meer de Cherubinen ende Seraphinen, al hoe wel sy crachten gheseyt zijn neven Godt, hebben oock van hem hoogher wetenschap oft schoon sy noch niet geheel konnen bevatten, wat Godt is: Quia nemo novit Patrem, nisi filius & filium quis novit nisi Pater? vvant niemandt en kent den Vaeder dan den Soon, ende den Soon en kent niemant als den Vaeder.Matth. 11. Nu dan Godt is voor soo veel wy konnen bespeuren van aerdt, eenen simpelen geest, een licht sonder toe-gangh, on-sienelijck, on-waerderelijck, on-eyndigh, vol-maeckt, die niet en behoeft, eeuwigh, on-sterffelijck, het begintsel vanden grooten Al, weerdigh, aen-beden, ghe-eert, bemindt endeghevreest, buyten wien niet en is, inden welcken alles is, oft dat boven is inde hemelen, oft benede op der aerde, oft onder de aerde inden af-grondt, Almachtigh, rijck in alles, want daer niet en is, dat hem niet toe-behoort, goet, rechtveerdighen bermhertigh. Thosima 't Is waer Eerweerdigher Vaeder, en ick beken dat dit alles magh toe-ge-eygent worden aen Godt, oock sonder verkortingh van sijne on-eyndige weerdicheydt: maer aen-ghesien hy eenen puren geest is, die on-sienelijck en onbegrijpelijck is, ende vervolgens on-kennelijck is, want al dat onsienlijck is, en van het verstant niet kan bevat worden; hoe wilt gy dat het gekent sy? Wordt het niet ghekent? hoe sal het bemindt worden? en vermidts het wit van uwe Beweeghredenen niet en is als om Godt te beminnen; eer, dat ghy my, de kennisse van Godt, tot eene meerdere liefde wilt aen-dienen, soo dient my voor eerst aen ge wesen: oft daer oock liefde is, en wat sy eygentlijck is; op dat ick de liefde verstaende, bequaemelijck my inde selve moght oeffenen. Paedagog: Om te vol-doen ô Theosima aen u redelijck versoeck, op dat ghy moght verstaen wat van de liefde is: soo segh ick, dat u versoeck wel ten deele wijsselijck is, maer oock on-wijsselijck. Wijsselijck, om dat de kennisse daer van ons noodich is: on-wijsselijck, om dat de liefde ons in-geboren is, en datmen t'huys besit, buyten ons niet moet gesocht worden. Seght gy, in my en is geene liefde; beleydt dan oock dat ghy on-deughdich zijt, daer de liefde on-breekt, wat deught kan daer wesen? want die niet en mindt, die haet: midts wy door geene andere bewegingh ghestuert worden.
Vraeght ghy noch oft daer liefde is? soo gy niet en mindt, soo en hebt ghy geenen wil; want ons willen is gegront-vast, en nemt sijnen oorspronck uyt de liefde. On-breckt u de liefde soo on-breckt u wijsheyt, en zijt erger als eenen dwaes, ja selver geenen mensch, want dat den dwaes sonder redene is, dat is den mensch sonder liefde. Soeckt ghy dan noch voorder ofter liefde is? soo ghy niet en mindt, soo acht ick u doodt: het leven sonder liefde en is geen menschelijck leven: Waerom dan wil ick hier langher met eene doode spreken, als ick niet dwaes wil zijn? Ick sal dan eenen ghestorven aen den dagh brengen, die in sijn schriften noch leeft, dat dan den af-ghestorven dooden aen den doodt-levenden selver spreke: hoort wat dat hy seghtBeroal.: Dat den Stier-man in het vaeren is, het hoogh-gesach inde steden, de Sonne inde werelt, dat is onder de menschen de liefde; sonder stierman loopt een schip in't gevaer: sonder bevelhebbers vergaen de steden; sonder de Sonne de werelt stondt verdompelt inde duysternisse; alsoo oock het menschen leven sonder liefde en waer niet levendich. Ghelooft ghy dat? soo her-leeft ghy: herleeft ghy? en wilt niet meer soecken, ghy hebt dat ghy soeckt: want daer leven is, daer is de liefde: daer de liefde is daer is Godt, daer Godt is daer is het al; tracht dan te minnen, soo zijt gy ten hooghste gheluckigh. Voorder tot vol-doeningh van uwe tweede vraegh: Wat de Liefde is? Segge, dat sy niet anders en is, als eenen in-geboren drift, tot alles dat goedt en aengenaem is oft daer voor ghehouwen wordt: Waer uyt volght dat sy drij-voudigh is, voor soo veel sy in dry verscheyde Schepsels ghe-vonden wordt. De eerste ende ghemeyne liefde is eene natuerelijcke ghenegentheydt tot het goedt dienstigh en over-een-komende elck een aen sijnen aerdt, door welcken liefdens drift oock de on-bezielde voort-gestiert worden tot hunne rust-plaets oft centrum, de steenen daelen af ende het vier klimt op. De tweede is eene ghevoelijcke bewegingh, tot het gene 't ghevoelen oordeelt goedt te zijn, gemeyn aen de beesten. De derde is eenen drift, des verstandts, die voort-komt uyt het beraedt des redens. Het onder-scheydt in dese Liefdens is, dat de natuerelijcke ghemeyn is, aen alle geschaepene dinghen, doch sy en heeft in haer werckingh geen verkiesen, maer wordt altoos genoodt-saeckt, tot een ende het selve eynde, soo dat sy niet werckende is, maer alleen ghestuert wordt uyt cracht van haeren aerdt. De ghevoelijcke liefde, volght haer genoegen, meer uyt in-beeldinghe als uyt verkiesinge, sy heeft alleen eene blinde kennisse in haere werckingh, soo volght den hont sijnen meester die hem goedt doet, ende schroomt voor den stock, daer hy mede gheslaeghen wordt. De verstandige liefde, die het oordeel van redenen volght, is een uyt-werck vanden wil, eygen alleen onder de aertsche Schepsels aen den Mensch, vande welcke wy hier in het besonder handelen; die twee-voudigh is, de eene van vrindtschap, de andere van begeerlijckheydt: de eerste en soeckt soo seer niet het wel zijn en alle moghelijck goedt aen haer selven, als aen eenen anderen dien sy bemint. De begeerlijcke liefde stelt haer eygen goet ende wel-vaeren het eynde van haere liefde, niet meer wenschende dan het gheniet van 't gene sy begeert: doch kan oock goed wesen, als het eynde van haer betrachtegoedt, niet en is als eene vergeldingh van Godt toegeseyt ende belooft aen sijne getrouwe vrinden, en over-vloedigh sal voldaen worden in het toe komende leven, soo aen d'een als d'andere liefde daermen nu alleen mede door het gheloof ende eene levendige hope gevoedt wordt: Want de Saeligen die aenschouwen Godt, aen den welcken sy in dit leven, uyt eene vrindelijcke liefde toe-gewenscht hebben alle eere ende glorie en alles dat de Goddelijcke volmaecktheydt kan besluyten; daer-en-boven de begeerelijcke liefde van eyghen goedt sal in haeren wensch soo vernoeght zijn; dat sy sal moeten beleyden, dat het geniet van haere begeerte meerder is dan sy oyt had konnen wenschen, ende uyt dese dobbele liefde sal sulcken vreught uytvloeyen: dat waer het saecken, dat allen de vreugden, wellusten, ende de blijschappen te saemen onder een in eenen hoop ghekneet waeren van het hooghste gheluck, souden geene druppel wesen te verghelijcken aen eene soo grondeloose en on-ge-meten Zee van vreught, die met het verstandt niet en kan bevat, noch met de tongh, uyt-gesproken worden. Hier verstaet ghy nu leer-suchtige Theosima datter liefde is, die haest kan ghevonden worden oock in ons eyghen selven, en niet en is als het ghewicht van ons begeerte tot goedt; 't sy dat sy begeerigh is tot haer selven oft vrindelijck tot een ander: die alleen tot Godt moet suyver gestiert zijn; om Godt, tot een ander; door Godt, tot sijn selven; soo sy wilt deughdigh en verdienelijck zijn. Aen-merckt dan dat uwe vrindelijcke liefde tot Godt wel puer en suyver moet wesen sonder mengelingh van andere begeerte tot jet dat Godt nieten is, heel geestelijck; om dieswille dat het uytwerck vande liefde niet en is als eene vereeningh vanden minnaer met het gene hy bemindt, die dan jet tijdelijckx wilde minnen sou met het tijdelijck oock verganckelijck worden: ghelijck Den H. Augustinus wel seydc si terram amo sum, si caelum sum, illic ero ubi amo, amor meus pondus meum Beminne ick de aerde ick vvord' aerde bemin ick den hemel ick vvord eenen hemel; daer ick minne daer ben ick, mijn liefde is mijn ghevvicht.Lib. de mor. eccli. c. 3. T. 1. & Lib. 13. conf. c. 9. Volght dan u in-geboren gewicht, dat u rusteloos tot Godt dwinght, dat u geen beletselen en moghen weder-houwen; want al ist dat de Schepselen om u en tot uwen dienst geschaepen zijn, soo moeght ghy wel die gebruycken maer daer in u genoegen soo niet nemen, dat sy souden zijn het eynde van u begeren, die u ten hooghsten dienstigh zijn, om door hun die sienelijck zijn, het onsienelijck van Godt te bespeuren, en door de kennisse, van het sienelijck het on-sienelijck te leeren lief hebben. Bevroedt dit wel ter wylen ick u de baen wil openen tot de kennisse, van door sijne Schepsels (hoe wel dese kennisse niet ghenochsaem en is tot Saelicheydt; sal nochtans u dienstigh zijn tot eenen toegangh tot Godt) om den selven uyt de natuer te bespeuren, door het Gheloof klaer te kennen, ende door kenisse deughdelijck te beminnen. Theosima, ô Vaeder, ick sal mijn besten doen, om van Godt het noodigh licht te versoecken dat mijne duysternisse moghen verschoven zijn, en ick kennende mijn hooghste goedt 't selve magh beminnen, en inder eeuwigheydt genieten.
Cookies on Poetry Cove