Aen spraeck. PAEdagogus, Godt-vruchtighe Theosima, soo ick wilde allen de hoe-daenigheden van het on-eyndigh goedt, hier voor-stellen, dat waer een werck sonder eynde: het had ghenoch gheweest: bethoont te hebben sijne goedtheydt met sijne schoonte, om dat ons niet soo kan trecken tot begerelijckheydt om jet te bekomen, dan als het goedt is, ende door een toekende schoonheyt aengedient wordt; welck Goddelijck goedt, eminenter dat is met eene uyt-stekende bevattingh alle andere sijne hoe-daenigheden genochsaem is besluytende: doch om dat de H. Schriftuer sijne bermhertigheydt met soo veel getuygenisse verheft bovenal sijne wercken, gelijck David singht; Suavis Domimus universis, & miserationes eius super omnia opera eius: Soet is de Heere aen een jeder ende sijn bermhertigheden zijn boven alle sijne vverckenPs. 144.: soude met redene hebben mogen vreesen niet vol-daen te hebben aen de goedtheydt Godts, soo ick haere Bermhertigheydt, daer sy het aller-hooghste is in uyt muntende, stil-swijghende had voor by ghegaen; enbesonder daer ick voor heb door crachtighe Beweegh-redenen alle menschen tot Godts liefde te trecken, daer niet, crachtigher en is, om die, al zijn sy sondaers, tot Godt te dwinghen, die anders souden schroomen inde handen te vallen van sijn rechtveerdigheyt, dan als sy konnen verstaen dat de bermhertigheyt aen Godt soo eyghen is dat sy te boven gaet sijne rechtveerdigheyt ende alle andere sijne hoe-daenigheden, niet tegen- staende dat sy oock alle on-eyndigh zijn, soo dat David seght: Misericordia Domini plena est terra, dat de aerde vol is van sijne bermhertigheydt.Ps. 32.Waerom hem oock den Apostel Paulus noemt: Pater Misericordiarum & Deus totius consolationis, eenen Vaeder der bermhertigheden ende Godt van gheheele troostinghe.2. Cor. 1. Die soo veel te meer den boet-veerdighen sondaer ghenaedigh wilt zijn, als het eerelijcker is, ende hy daer door niet verliest: waerom, sullen wy vrij postiger jemandt licht af-eyschen, dan jet anders? ghy sult antwoorden, die jet geeft is minder behouwende, soo niet in het licht, die daer door in het zijn niet vermindert wort, die soo het spreeck-woordt heeft: Dat, nec habet inde minus.
Hy geeft, en van het gen' hy geeft, Hy daerom oock niet minder heeft.
Soo moght gy oock van Godts bermhertigheyt oordeelen: ende hoe wilt ghy dat sijne goedertierentheydt sal bermhertigheydt weygeren aen die hem bidt, die oock den weder-spannigen versoeckt dat hy hem die sou willen af-eyschen, niet soo begerende naer den val, swaere poenitentien, verstervingen, disciplinen &c: als een traentje met droefheydt uyt liefde ghestort, t'welck genoch is, omeen on-ghetal van duysende grove sonden uyt te wissen? hier van sal ons Laurentius Iustinianus eene meerdere proef geven, als hy van een boedtveeridigh traentje aldus is sprekende, ô! lachrima humilis tua est potentia, tuum est regnum, en voorder soo seght hy, vincis in-vincibilem ligas omnipotentem &c. ô oytmoedigh traentje, de maght is u, en het rijck, ghy en vreest niet de vier-schael des Rechters, ghy stopt den mondt aen de vijanden die u beschuldighen, en niemandt weer-houwt u tot Godt te komen, Is't dat gy alleen in-gaet, ghy en sult niet ydel keeren: wat meer? ghy verwint den on-verwinnelijcken ende bint den al-mogenden, ghy doet den Soon des Maeget buygen, ghy opent den hemel ende boeyt den duyvel.Lib. de ligno vitae c. 9. Wat heeft Petrum meyn-eedigh her-stelt inde vrintschap, die daer naer, door sijne beleydenisse weerdigh ghevonden is, Stadt-houwer te worden van Christus, als den vloedt van sijne traenen? wat is het wonder dat de traenen by Godt van sulcken cracht zijn, als den verlosser Christus tot onse versoeninghe sijn dierbaer Bloedt verstortende in vergeldingh van sulcken liefde, ons af-eyscht onse traenen, die het bloedt des herten moghen gheseyt worden? En eertijdts plachtmen in teecken van vrindtschap ende versoeningh het bloedt getrocken uyt de aders vanden eenen ende den anderen vrindt, onder een te mengelen: ons bloedt af te tappen om het selve met het Bloedt van onsen vrindt Christus te mengelen, dat en souden misschien vele niet willen toe-staen, daerom is het hem ghenoch, dat het sonder wond' oft smert, door traenen uyt het hert ghelost, met het sijne gemengelt, ons dienen magh tot een seker teecken van versoeningh en vrindtschap. Hier in thoont hy sich eenen Vaeder van bermher-tigheden, die hoe hy meer verbittert wordt door de menigh-vuldigheydt van onse boosheydt, hoe dat hy minnelijcker ons is aen-lockende met wel-daeden, vermaenende tot vrindtschap, roepende ons tot onse ont-lastingh: venite ad me omnes qui laboratis & onerati etis & ego reficiam vos, komt tot my, allen die belaeden ende belast zijt en ick sal ulien vermaeckenMatth. 11.; maer lieven Godt, magh ick vraegen, wat belanght u de on-danckbaere weder-spannige en over-laede sondaers tot u te roepen, en dat met sulcken teere toegenegentheydt, dat den wijsen-man seght dat ghy u ooghe slaet op hunne herten: posuit oculum super corda illorumEccl. 17., ghelijck oft ghy erm waert om jet vanden rijcken te ontfanghen tot u voor-deel? en wat heeft het menschen hert in, anders dan gelijck Mattheus seght: de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furtae &c. Van het hert komen voorts quaede gedachten, doodt-slaegen, over-spelen, onkuysheden, dieveryen &c.?Matth. 15. Is soo een hert wel weerdigh, om de ooge van Godt daer op te slaen, oft daer van jet goedts te verwachten, die den mensch en allen de Schepsels had konnen derven, gelijck hy voorden tijdt vander eeuwigheyt sonder hen heeft konnen vol-herden? ten was hem niet noodigh, die alle goedt besluyt, jet tot sijn on-eyndige goedtheydt van buyten te soecken, hy en heeft de Schepsels niet gheschaepen noch Sonne, noch Maen, noch Sterren met licht verluystert, noch d'aerde verciert met vruchten en rijckdommen, om daervan jet te ontfangen tot sijn behoef oft baete, soo als de menschen doen, die in hunnen handel ende over-een-komste gemeynelijck vieren het on-ghenaemt contract do, ut des , ick geve op soo schoon wed'rom: soo dat hy sijne Schepselsbezegent, niet tot sijn eygen, maer meer tot hunne baete; maer alsoo die on-bequaem waeren om sijne heele goedtheydt te bevatten, soo en was het niet wonder dat Godt sijne ooghe besonder gheslaegen heeft op het Schepsel, op dese aerde alleen bequaem de volheydt van sijnen zegen ende ghenaede-giften te vervatten, sulcx als onder de Schepels het menschelijck hert is: hy heeft dan sijn oogh ghestelt op hunne herten, om hun te zijn niet alleen eenen Vaeder van bermhertigheden om hun te lossen uyt het droevigh ghevaer der sonden, ende het swaer gewicht vande schult hun af te nemen: maer daer-en-boven hun te zijn eenen Godt totius consolationis, van geheele vertroostinghe. Den gheduldighen Job seyde wel, als hy overleyde het menschelijck leven: homo natus de muliere, vivens tempore multis miserijs, den mensch van eene vrouw' geboren korten tijdt levende, wordt vervult van vele elendenIob. 14.: die te beschrijven in het besonder soude ghenochsaem zijn om eenen heelen boeck te vervullen, en noch en soude hy het eynde niet vinden; en wat sou het wesen, ten waer wy ons konde verlaeten op soo eenen Vaeder, die niet alleen in alle elende ons kan troosten, maer die alles, geheel kan wegh nemen, dat hy alleen vermagh en hem toe-komt, die alleen vry is van alle quaedt, die het hooghste goedt is, ende uyt wiens wesen de Saeligheyt voortkomt, eenen staet niet standigh met eenige elende. ô Theosima Waert dat gy konde bevroeden wat dat is het leven van uwen Heer en Vaeder die inden hemel is, verheven boven alle elenden, zijnde het puer ende on-verandelijck gheluck; hoe en sout hy niet wenschen en verlanghen om onder sijn behoedingh ende troost te schuylen in dit traenendal van soo veel droefheyt en ghevaeren? Theosima, 't is waer Vaeder; maer soo ick magh spreken, soo vraeghe ick; is het saecker dat Godt maghtigh is allen de elenden van allen de Schepsels van de heele wereldt, wech te nemen waerom en doet hy dat niet, daer hy wilt den eertijtel voeren van Pater miseriarum, eenen Vaeder der bermhertigheden en vande geheele verstroostinge? waerom dan laet hy toe soo over-vloedigh van allen kanten alle soorten van elenden sonder maete oft getal onder de bestieringh van sulcken bermhertigen Vaeder, vanden welcken gheschreven is, misericordia Domini plena est terra, de aerde is vol vande bermhertigheydt des Heere, en ick het teghen-deel wel met de waerheydt segghen moght; dat de aerde vol van elende is? Paedagogus, Leer-suchtighe Dochter, soo ghy de oogen van u verstandt wat wilt beter openen soo sult ghy licht achter-haelen, dat oock daer in, datter soo veel elenden zijn in de werelt, den glans van Godts bermhertigheden het alder-meest is uyt-schijnende: wel is waer, dat Godt vermagh naer sijn believen allen de miserien oock op eenen oogh-slach wegh te nemen, maer alleen wegh nemt die, de welcke sijne Goddelijcke wijsheydt oordeelt noodigh wegh-genomen te worden: maer sijne wijsheydt voor-siet noodigh te zijn voor den mensch, dat sy niet al wegh-genomen worden, en dat het eene bermhertigheydt is somweylen hen eenige elenden te laeten, om plaetste bereyden tot eene hoogere bermhertigheydt, soo heeft hy met reden gheweygert aen den Apostel Paulus (oock naer dat hy dry-mael Godt ghebeden had) den prickel des vleesch hem af te nemen, om dat hy deughdiger in sijne kranckheydt en met meer verdiensten moght uyt-steken: want virtus in infirmitate perficitur, de deught vvordt vol-maeckt in kranckheydt.2. Cor. 12. En seght eens, waer het saecken datter beproevinghen on-braecken, en 't strijden met de vyanden? waer souden de zegen-praelen ende glori-croonen blijven, van soo veel Martelaeren, Beleyders ende Maeghden? en soo daer arebeydt en pijnelijck lijden on-brack, waer soumen de deught vinden van geduldigheydt? ick staen dan toe dat in dit ballinghschap, de aerde vervult is met elenden, waer de sonden wel de alder-meeste zijn, en dat sy oock vol is van Godts bermhertigheydt: want de bekeeringe der sondaren, de verdiensten der heylighen, en soo een on-getal van geestelijcke ende tijdelijcke weldaeden van Godt, wat zijn dat anders als gestaedige bermhertigheden van onsen genaedigen Heere? zijt hem dan danckbaer, dat daer onse kranckheden ende miserien over-vloedigh zijn, al-daer oock de vertroostinghen door sijne bermhertigheden noch over-vloediger zijn. En wilt ghyTheosima noch oogh-schijnelijcker sien sijne bermherticheden ten op-sicht oock van uwen persoon? Ick laet staen dat ghy eens op-ghestaen van u sonden, met de boose sondaers in grove sonden niet meer hervallen zijt, waer in on-uyt-sprekelijck is uyt-stekende Godts bermhertigheydt vergeselt met sijne langhmoedigheydt. Hoe dickmaels en sien wy niet sondaers, die sijne genaede ende gratie uyt getrocken, heeft van den kuyl der elende ende van het slijm des dreckxPs. 38., ende van kinderen der duysternisse, kinderen ghestelt heeft des lichts, en daetelijck wederom en wederom en menigh-mael wederom her-vallen in hunnen ouwen slijck-put der sonden, keerende weer alshonden tot hunne uyt-gebraeckte vuyligheyt: soo dat David wel van Godt is segghende: miserator & misericors Dominus, longanimis & multum misericors, genaedigen en bermhertighen Heer, lanck-moedigh ende seer bermhertigh.Ps. 102. Noyt Heer tot sijnen dienaer, noch Vaeder tot sijn kindt, sal soo langh-moedigh zijn, als Godt is aen de sondaers die geenen tijdt en stelt van versoeninge, als het eynde van 't leven; alsoo, dat waer het saeck en eenen sondaer vallende en her-vallende, hondert jaeren leefde en noch meer, noch waer hy vande bermhertigheydt niet uyt-gesloten by den Vaeder der bermhertigheden, aen wien noyt boet-veerdigheyt te laet komt, soo sy waerachtigh is, en van een nederigh bedroeft herte uyt liefde voort-komt. Is het saecken dan dat Godt goedertieren is, aen soo dickmaels hervallende grove sondaers? denckt dan eens Theosima, hoe soet dien Vaeder sal wesen ten op-sicht van sijne kinderen, die eens op-gestaenende de soetheydt gesmaeckt hebbende van sijne genaede, door geen aen-lockende gewelt des wereldts oyt meer afgetrocken worden; het gene dat ick van u oock ben vertrouwende; waer in gy oock niet minder sijne wonderlijcke en over-soete langhmoedigheydt sult konnen bespeuren, die hy daegelijckx over u ende andere rechtveerdighen is gebruyckende. Godt heeft ons dan, door sijne on-eyndelijcke me-weerdigheydt van vyanden sijne vrinden ghestelt, van knechten, tot kinderen op-genomen, van plichtighe des doots, het leven geschoncken ende gemaeckt erf-genaem van sijn hemels-rijck: ende diës niet tegen-staende, soo groot is onse on-danckbaerheydt, dat wy noch daeghelijckx, voor soouyt-nemende goedt, hem met quaedt vergellen: want is 't dat den Apostel beleydt segghende: in multis offendimus omnes: in veel dingen misdoen wy alle. Iac. 3. Wat sullen wy seggen die noch soo verre zijn schillende vande Apostolische vol-maecktheydt? aenmerckt, wy spreken met Godt in het gebedt, ende terstondt zijn wy vervoert tot andere dingen: wat Prins sal ghedoogen dat jemandt ter audientie toegelaeten, als hy sijn request wilt mondelinghs doen, ende den Prins hem ghehoor geeft; en quaelijck een woort oft twee gesproken hebbende, aenden Prins het hooft sal af-keeren, om met andere dienaers te klappen? sou hy niet met redenen mis-noeght over sulcken on-weerdigheydt, seer vergramt wegh gaen? maer wat sal ick segghen van allen onse ydele gepeysen, ledige woorden ende onnutte wercken, van on-achtsaemheden, tijt-verlies, on-maetigheyt in spijs en dranck, traegheydt tot Godtsdienst ende duysent dier-gelijcken daegelijcksche gebreken, met de welcke wy gedurigh Godt vergrammen? ende nochtans onsen goeden Vaeder, suavis & mitis & multae misericordiae omnibus iuvocantibus eum: die soet is en sach-moedigh ende van veel bermhertigheyt aen allen die hem aen-roepenPs. 85., en gedooght noch soo veel on-beleeftheden van sijn kinderen, die oock de menschen van andere menschen niet en souden willen verdraegen. Doch even wel al is 't dat Godt soo goedt is dat hy als eenen Vaeder oft Moeder de vrindtschap niet en sal breken, om dat de kinderen moeyelijck zijn, en hem dick-maels vergrammen, noch daerom die niet en sal ont-erven; nochtans soo en sal hyse oock niet on-gestraft laeten gaen, soo dat hy oock in sijn oordeel van hun traegheydt, verstroytheden en ydele woorden sal vol-doeningh eyschen, soo dat-men die niet kleyn en moet achten, daer veele geen werck mé afmaecken; ja geene stof genochsaem willen herkennen tot Sacramentele ont-slaeningh inde biechte al oft die soo wel niet konde in eene boven-naturelijck leet-wesen komen, en niet soo wel vergrammende zijn aen Godt als de swaere doodt sonde: hoort eens van wat ghewicht die ghehouwen zijn gheweest van onsen H. Vaeder Franciscus, gelijck ons verhaelt den H. Bouaventura, in het leven vanden selven: graviter se putabat offendere &c. Hy liet selfs voor-staen, seght hy, gevaerelijck te misdoen wanneer hy toe-ghedaen aen het ghebedt met ydele bekommeringhe verstroyt wirdt: wanneer sulcx jet gheschiede, soo en spaerde hy de Biechte niet om sulcx daedtelijck uyt te wissen. Dese studie had hy soo in een ghebruijck ghebrocht dat hy seer selden sulcken vlieghen moest onder-staen. Hy had eens ten tijde vanden vasten eenigh werck ghemaeckt, om sich te oeffenen op dat de over-blijfsels des tijdts niet verloren soude gaen het welck soo het in sijn ghedachte spelde doen hy sijn Tertien soude vol-doen, en hem een weynigh verstroyde, door jever de gheest on-steken heeft het werck verbrandt segghende, ick sal dat Godt op-offeren, wiens offerande 't selve belet heeft.In vita S. Franc. c. 10. Ten is dan soo kleyne schult niet in het ghebed verstroyt te zijn, als wel somighe hun laeten voor-staen: maer het is eene on-gemetene bermhertigheydt ende lanck-moedigheydt van onsen hemelschen Vaeder, dat hy sich daer in ten hooghsten niet verstoort, ende die niet vinnigher en straft; maer daerom en moeten sy niet minder gheacht worden, want die het kleyn versmaedt valt licht in het groot. Hier verstaen ick nu waerachtigh te zijn dat ons Paulus seght, ubi abundavit delictum, super abundavit & gratia, daer de misdaedt is overloedigh gheweest, daer is degratie noch overvloedigher gheweest.Rom. 5. De groote ende enighte van onse boosheydt, doet met meerder glans uyt-steken Godts ghenade. Theos: Wel Vaeder hier uyt, sou wel volgen dat gelijck het eerelijck is aen Godt groot en menighvuldigh te zijn in sijn bermhertigheden, alsoo oock sou het redelijck zijn, groote ende over-vloedighe sonden te begaen: want de vergiffenisse van die, is de eere ende verheffinghe van Godts bermhertigheyt: het is de besluyt-redene vanden selven Apostel: quid ergo dicemus: permanebimus in peccato ut gratia abundet?Rom. 6. Paedagogus. Neen Theosima, ick antwoorde met den selven Apostel, absit, wyt zy dat van daer; want Godt en heeft ons sulcken teeckenen van bermhertigheydt niet voor-ghestelt, om ons den wegh te baenen tot de sonde; maer wel om ons daer van af te trecken; hy wilt alleen, vermits wy kranck zijn, en dickmaels sondighen, alle wan-hopigheydt ende de ydele vreese wegh-nemen, en ons niet vermetelijck maecken, om dies te vrijer te sondighen, om dat hy ghenaedigh is: soo leert ons den H. Augustinus seggende: ne desperando augeamus peccata, positus est poenitentiae portus; rursus ne esperando eadem augeamus, datus est dies mortis incertus. Op dat wy wan-hopende de sonden niet en vermeerderen soo is ons ghestelt de haeve van boet veerdigheydt; en wederom op dat wy hopende de selven niet en vermeerderen, soo is ons den onsekere dagh des doodts ghegeven.de utilitate Paenit. Op dat wy alsoo de Goddelijcke bermhertigheyt om vrijer te sondigen, ons en niet sekerder sonden toe-schrijven, als onsen sterf-dagh, ons niet betrouwen souden inde sonde, om dat de doodt ons alle oogen-blicken kan verrassen; en hebben wy gesondicht niet souden mistrouwen van Godts bermhertigheyt. Maerterstont met berouwen hope tot de selve ons keerende, soude alsoo weder in ghenaede ontfanghen worden. Ende dit is de reden dat den Propheet David op verscheyden plaetsen de bermhertigheydt met de rechtveerdigheydt te saemen voeght, op dat wy souden verstaen dat het misbruyck vande bermhertigheyt, het in-vallen is in de rechtveerdigheyt en ghelijck wy bethoont hebben dat door de sachtheyt van d'olij de bermhertigheyt sin- wijs wel verbelt wordt, en dat sy oock ghelijck d'oly tot het alder-vinnighste op-setten der schaermessen is dienende, dat van ghelijcken het mes van Godts verbolgentheydt noyt vinniger snijdende wordt, dan als het op den oly steen van bermhertigheydt aengewet wordt. Ick en soude hier devote Theosima, geen eynde vinden van segghen, dan ick wil daer meer van, aen u diepe bevroedingh laeten; want soo daer jet tot Godts liefde kan beweghen, soo kon ghy hier over-vloedighe stoffe vinden, om die te betrachten.
Cookies on Poetry Cove