2. Beweegh-redene. Dat Godt moet bemindt sijn, die sich bekent maeckt in sijne Schepsels.
GOdt, die den heerscher is van 't on-geschaepen wesen, Het on-begrijp'lijck goet, dat nimmer-meer vol-presen Kan vanden mensche zijn, die hy gheschaepen heeft, En boven d'andere verstandt en rede geeft: Op dat hy 't hooghste goedt sou kennen en beminnen, Vyt 't binnenst' van sijn ziel, met al sijn cracht en sinnen: En op dat niemandt hier, aen sijn verbonde plicht On-schuldigh soude zijn: soo stelt hy voor 't ghesicht De Schepsels al, die ons vermaenen in't besonder, En segghen sonder spraeck, dat wy het hooghste wonder Der wonderen, (ick segh) den Schepper vanden al (Oft die ons by ghebreck, van dien, straffen sal) Ghenoodtsaeckt zijn in liefd, ons herten op te draeghen, En in ons wercken al, niet trachten, als't behaeghen Van't alder-hooghste goedt: dit roept de schoonicheydt Van hemel, Son en Maen: dit seght de glinst'richeydt Der sterren, dit leert ons den schick-loop der Planeten, En met een woordt, dit doen ons d'ander Schepsels weten. Al dat ick sien, ô Godt! dat noodt my tot uw' min, En soo ick anders dè, ick waer berooft van sin, En redelijck berispt, van rede-loose dieren, Wiêns on-gebonden aerdt, hun leert den Schepper vieren. Al wat gheschaepen is, ons 's Scheppers liefde thoont, En dat de liefde self, in hem on eyndigh woont Al wat daer komt ten daghe, al wat daer wordt gheboren, Al wat daer leven schept, oft komen sal te vôoren, Vloeydt uyt de liefdens born', en wat sijn wesen heeft, Alleen uyt liefdens cracht, in 't roerigh leven sweeft: Soo dat, ten sy de oogh van onse Ziel in't duyster Van haer bederffenis, verdompelt, sonder luyster,
VVaer blindt door eygen liefd'; sy licht bekennen moet, Dat haer, voor al dat oyt geschaepen is, ont-moedt Des Scheppers liefde; die een liefde is van waerde, Van meer uytstekentheydt, als alle liefd' der aerde, Al waer sy t'saemghevoeght: soo dat een stael sy is Dat vier uyt keyen slaet: ick segh dat voor gewis: Hoe hert, en hoe versteent, een mensch van hert magh wesen: Soo hem dit stael geraeckt, soo komt hem in-geresen De ginster van dit vier, en hy sal licht verstaen; Dat al 't geschaepen goedt, tot sijn behoef moet staen, Vyt enckel Godes min. Moet d'aerd' haer vruchten geven? Die liefd' is Hovenier: schep ick de locht tot 't leven, Een tweede oorsaeck kan sulcx van haer selven niet: Maer't is de liefd' alleen, die my de gunst aen-biedt. Is't dat het waeter dient voor Visschen, en haer vloeden, Van daer sy komen zijn, rap tot de Zee weer spoeden; 't Is tot vol-doeningh van het lieffelijck gebodt Vyt liefde voor-geschickt, tot 's menschen dienst van Godt, Die't liefde-vier heeft uyt den Hemel af-gesonden, En niet en wilt als brandt: op dat het al verslonden, Magh wesen in dit vier. Het pluymigh locht gediert, Het aerdt-gewas, en 't Vee dat Veldt en Bosch door-swiert, De Engels, Hemelen, de Sterren en Planeten, Die lichten ons verstandt, om nimmer te vergeten De gunst van sijne liefd': 't zijn vieren die ons hert, Alwaer het enckel Ys, doen branden sonder smert. Siet hoe de Schepsels al, ons tot de liefde dwingen, De Hemels roepen uyt Godts glori', alle dingen, En seggen anders niet, dan Godt moet zijn ge-eert, Die ons sijn liefde self in al sijn Schepsels leert. Die in sijn Schepsels al verthoont sijn Godd'lijck wesen, En inde selve wordt sijn mogentheydt gelesen, Als in een schoonen beeck, geschreven met sijn handt, Seer licht bevattelijck aen't licht van ons verstandt:
Oft daer de Schepselen, zijn Spiegels van sijn wesen; Gelijck de Sonne komt seer straligh afgeresen, Sich in een' Spiegel als een' ander Son verthoont, Alsoo oock Godes glans in jeder Schepsel woont, En wijst de Godtheytdt aen, om voorder niet te soecken, De Schepsels dienen ons voor levendighe boecken, Oft Spiegels, die ons wel den Schepper wijsen aen, Ghelijck men siet de Son verbelt in Spiegels staen: Sy is de Sonne niet, maer doet de Son gelijcken Verbelt gelijck sy is, al moet het belt verr' wijcken Aen 't wesen vande Son: nochtans soo voor-gestelt, Kom ick tot kennisse, van het verbelde belt. 't En is maer raedtsel, dat wy hier sien en weten Van Godt (soo Paulus seght) 't sijn belden in geseten In Spiegels die wy sien, en voor ons ooghen staen, Om door de belden soo tot het verbelt te gaen; Gelijck als jemandt wilt, in eeen Spiegel kijcken, Al siet hy 't wesen daer wel van een' mensch gelijcken, Al is het selver met den mensch, die hy daer siet, En maer een weder-schijn, 't welck ons den Spiegel biet: Nochtans, dat is genoch, dat hy daer uyt, het wesen, Van dien mensch daer naer, kan in verbeldingh lesen: Soo dat, als hy ont-moedt diên mensch, hy seggen kan; Die ick ghespiegelt heb, dit is, dien selven man: Soo oock al is 't dat Godt, verborgen in dit leven, Noch achter onsen muer van Vlees sich heeft begeven: En sich door vensters van sijn Schepsels hier verthoont; Sy thoonen even wel, waer dat den Schepper woont; En die als Spiegels zijn, en Godes glans aen-wijsen, Ons oock genochsaem zijn, om met verstandt te pijsen 't Verhevent-jet van Godt, door middel van sijn licht, Waer van het belt alleen, verschijnt aen ons gesicht: Dus hy moet zijn verblindt, die in soo claeren luyster, Van al de Schepselen, noch wandelt inden duyster:
Oft hy moet wesen doof, die 't roepen niet en hoort, Dat van de Schepselen komt soo gestaedigh voort: Oft hy moet wesen stom, die 't uyt-werck. niet sal prijsen, Dat hem de glori' Godts, alom soo kan bewijsen. Oft hy moet wesen sot, die d'oor spronck niet en kent, Van al 't geschaepen goedt. Wel aen ick maeck een endt: Is't dat oyt Phidias, gekent wirdt aen sijn wercken? En dat Protogenes, alleen heeft konnen mercken Vyt eenen lini-treck, wie dat den Schilder was? O! Schepper vanden Al, komt my dit niet te pas? Daer niet en beld, soo schoon, geschildert oft gesneden Van Phidias oft van Apelles, dat met reden Magh voor een puyck-stuck zijn alhier ten thoongestelt, En niet moet wijcken aen het schoon en konstigh belt, Dat Godt geschaepen heeft, gevormt uyt slijck en aerde, Naer sijn gelijckenis getreffen, vol van waerde. Alleen van eenen mensch, de proeve van sijn konst, Den treck van sijne handt, het doel-wit van sijn' jonst. VVaer heeft een' konstenaer, een' lini konnen trecken, Die 't oogh des sienders oyt heeft beter konnen wecken, Tot kennis vande handt die, die getrecken heeft? Wat on-schult heeft hy, die een red'lijck leven leeft En Godt niet heeft gekent, noch oyt heeft konnen leeren, Om hem, als het begin van alles te vereeren: Midts dat on-sienbaer is van Godt, door't sien'lijck werck, VVvert kenn'lijk aen 't verstant door innigh aen-gemerck: Mijn ziel, soo ghy in siet, den schick, de maet en d'orden Der Schepselen: ghy moght wel op-gedreven worden, En hangen soo ont-geest verslonden heel in Godt, Die alles soo bestiert, door't woordt van sijn gebodt, Dat geen Musieck in thoon, geregelt door maet-slaegen Soo konstigh wordt geschickt, om geesten op te jaegen: Oft siet de Hermoni, van Hemel ende aerdt, Sal u met eerder cracht (ten waer, ghy hers'-loos waert)
Af-trecken van het goedt gheschaepen en gheresen Heel buyten uwe macht, herwesent in het wesen Van uwen Schepper Godt: daer ghy met soeten smaeck, Sijn wonderheden sout, herknouwen met vermaeck, En't sou on-mogh'lijck zijn, den Schepper wel te kennen, En dwaesselijck van hem, u liefde af te wennen: Ghelijck 't on-mogh'lijck is, dat die sijn wercken siet, Sich niet ten onder wirp, aen alle sijn ghebiedt.
Cookies on Poetry Cove