Levensbeelden

II.

Nogmaels dacht hij, gelijk altoos, bij 't koesterend beerdvuer, Onder den mantel der schouw een genoeglijken avond te slijten, Koutend van oogst en weêr, en al wat den dorpeling aenlokt; Of, in dommlig gepeins, nastarend de blauwende wolkjes, Die 't zachtwallende voêr in den ketel zoo vriendlijk omkronklen: Doch, nauw had hij de klink van de deure gelicht, of daer sloegen Tabakswalmen en woelig geraes van stemmen hem tegen.

‘Wat is er hier toch gaende?’ zoo vroeg hij den Baes, toen hij eindlijk Door 't luidpratend geboert' tot zijn plaetsken bij 't vuer was gedrongen.

‘Wel, - was het antwoord, - Heer, 't is heden verpachting des Armen. Aenstonds gaet men aen gang.’ Doch hij: ‘Verpachting des Armen! Wat dan wordt er verpacht?’ En de Baes, dom-lachend: ‘O kijk toch! Gij stadsheeren, ge weet maer niets van onze gebruiken! Ziet ge die kinderen, regts, langshenen den muer op de banke? En die grijzaerds, links? Welnu, die gaet men verpachten.’ - ‘Kindren en grijzaerds! hoe?’ - ‘Ja, Heer, voorzeker, voorzeker! 't Is zoo 't oude gebruik! Het bestuer van den Arme besteedt die Uit bij den boer. Voor wie nog niets of niet meer kan verdienen, Geeft het de pachtsom gansch; om de anderen veilen de pachters Tegen elkaer; zoo dat de bestedeling blijft aen dengenen, Die hem voor 't laegste geld een jaer lang wil onderhouden.

Is hij krachtig genoeg.... maer zie! daer gaen ze beginnen!’

En, in der daed, nu steeg de Armmeester, te midden der kamer, Deftig en langzaem op zijn stoel; en, stilte gebiedend, Deed hij den pachteren kond, dat hij aen wou vangen met veilen. Plotselings viel dan ook het gerucht. Zij schaerden wat digter Om d' uitroeper zich heen, die eenen der ouden op tafel Klauteren deed, waer elk hem met volle gemak kon beschouwen.

Zwijgende zat in zijn hoek intusschen de Schilder, en staerde Op dit zoo vreemde tooneel, dat gehuld was in nevels van tabak, En maer ten halve verlicht bijden wagglenden glans van een roetkeers,

Welte zoo even de Baes had op d' eikenen blaker ontstoken.

‘Kindren en grijzaerds.... God!’ zoo dacht hij, terwijl hij zijne oogen Droef liet dwalen van de een naer de andere zijde der kamer; ‘Heilige zwakheid, die liefde alleen steeds diende te schragen, Zóo door domheid ten prooije gesmeten aen hertlooze hebzucht!... Kinderen, - weezen! die nooit glimlach van vader of moeder Kenden, - of kenden alleen om hem levenslang te betreuren! Bloemen, die dubbele zorg moest koestren en rijpen tot vruchten, Zóo, baldadig en wreed, tot miswas laten ontaerden!... Grijzaerds - mannen, die drij-kwaert eeuw straks 't zweet van hun herte Deden verkeeren in goud, waer zij toch nimmer van deelden;

Of, wie weet! die voor 't land dat heden hun nauwelijks brood gunt, Eertijds 't jeugdige bloed op 't slagveld hebben vergoten: Zóo - rampzaliger, ja! dan 't ploegpeerd, dat men toch afmaekt, Wen het voor d' arbeid bezwijkt, - steeds voort doen zwoegen en slaven, Tot hun de laetste kracht uit de krachtlooze spieren geperst is, En de ontfermende dood van zelve aen al 't jammer een eind maekt! Schande! o schande!.... En zie ze daer zitten, die knikkende grijzen, Die verwilderde kleinen! hoe allen met angstige schuwheid Om zich staren! - Want ja! wie hunner, die vroeger het goed had, Weet of hij dit mael niet een beul in handen kan vallen? Wie, die een beul heeft behoord, of de zelfde niet weder hem inveilt?.... En die pachters! hoe elk den besteedling, in welken hij zin heeft,

Keert, en draeit, en betast, - als de slagter het vee dat ter markt komt! - Zie maer, rond d' oude, die thans aen de beurt is! hoe, menige bieder Heimlijk berekent, wat baet dit wankelend menschelijk werktuig Nog opleveren kan, als men dagelijks enkel er in steekt, Wat zoo 'n werktuig vraegt om niet daedlijk in duigen te storten!... O, natuer! natuer! voor wie ik zoo even daer buiten Heb in verrukking geknield; gij schoone, gij milde, die eeuwig Liefde ons predikt, waerom, waerom toch stichten de menschen, Juist waer ge krachtigst uw stem laet hooren, zoo 'n bittere ellende?’

Dus was 't somber gepeins, dat des Kunstenaers ziele vervulde, Wijl hij van onder de schouw de verpachting allengs zag haer gang gaen.

En, in woorden had hij wellicht zijne innige ontroering Lucht gegeven, zoo daer niets anders hem tijdig verstrooid had.

Naest hem stond, met den rug naer 't vuer, een deftige pachter, Smaeklijk den krinklenden rook, uit zijn pijp met zilveren dopje, Vóor zich blazende, of soms met een teug uit zijn pint zich ververschend. Lang reeds had hij daer zoo onverschillig en spraekloos staen kijken, Toen er een kind, een meisje, dat rond de acht jaren kon oud zijn, 't Kroezelig kopje, gehuld in een lichtroos koofken, in huis stak, Rondzag, en dan schuw voortsluipend tot neven den pachter, Zwijgend heur handekens in zijn breede en eeltige vuist schoof, Wijl hem tevens heur groot blauw oog droef-smeekend aenschouwde.

‘Liva, wat doet gij hier?’ werd haer wreevlig gevraegd. En het kind nu Snikkend met de armkens den hals van den man omstrenglend: ‘O vader! Pacht klein Wardje nog eens op nieuw! beproef het een jaer nog! Zie toch hoe eendig daer ginds 't arm jongsken u zit te bekijken! Och! hij zag ons zoo geerne! hij zal er van treuren en sterven.... En ik ook zal treuren en sterven, als Wardjen eweg moet! Want wie zal er met mij dan spelen? wie zal er mij kransjes Vlechten, en biezen korfkens, en vogelen zoeken?... och, vader! Vader! pacht hem nog eens! hij zal....’ Maer zich ruw uit de omarming Van 't hertstogtelijk kind losmakende, beet heur de vader Kort en bestraffende toe: ‘Gij weet wat ik zegde te middag!

'k Heb drij jaren geduld met dien bengel gehad: - het is uit nu! Gaf hem mij 't Armenbestuer voor niet, 'k en wou hem niet langer! Dat is mijn woord! - en gij, naer huis nu!’ - En, daer hij bemerkte, Dat hem een vreemdeling zat met fronsend gelaet te beluistren: ‘Ja, - zoo rigtte hij 't woord op eens tot dezen, - uw Heerschap Denkt bij zich zelven, ik zie 't, wat beer is die pachter van Hoof toch! En nogtans, ik en doe; zulks kan heel 't dorp u getuigen! Maer die jongen! - Mijnheer, zie! 'k heb, drij jaer nu geleden, Uit meêdoogen, omdat hij, ge weet met de Ziekte, zijne ouders Beiden in de eigenste weke verloor, in pacht hem genomen, Denkend hij zou mij als koewachter toch immer van dienst zijn. Ja maer, 'k geef u te raên, hoe dikwijls ik sedert de boete

Reeds heb verbeurd, omdat hij de beesten op 't erf van een ander Loopen liet: - want hij zit heel dagen te droomen; en, vindt hij Ergens een stuksken papier, krek! valt hij aen 't mannekens teeknen, Alles vergetend wat voor zijn dienst hem staet te verrigten! 'k Wou dat ge eens zaegt hoe de stal, en de schuer, hoe alles ten onzent Vol is gekrabbeld van peerden, en koeijen, en vreemde figuren! O! 't is een wonderlijk kind, en - zie! juist gaen ze hem veilen! - Lijk hij daer staet, niet waer? 't is in zijne oogen te lezen, Dat er iets insteekt? - maer, wat baet dit? om beesten te hoeden Deugt hij geen zier, en ik, waerachtig, ik heb er genoeg van! Hoort gij, Liva! - 'k zeg het nog eens - ik heb er genoeg van!’

Doch reeds hoorde de Schilder niet meer naer 't praten des pachters; Gansch zijne aendacht was op 't arreme Wardje gevestigd, Dat men nu ook in 't midden der kamer op tafel geplaetst had. ‘Ja, - dus mompelde hij, - dit is wel de wakkere zwartkop, Die, schier iederen dag, wanneer ik daer ginder aen 't werk zit, Uren aen een, van achter een struik mij ligt te bespieden! Zonderling jongsken! - zie! hoe diep reeds voelt hij de smerte!’

Doodsbleek was inderdaed nu 't kind; zijn lippekens beefden; En, wie daer ook in 't rond hem bekeek of betastte, zijne oogen Roerloos, traenloos, flonkrend van hoop en te gader van wanhoop, Zagen niet anders dan 't stil - voortweenende meisje en heur vader.

Doch de Armmeester had reeds met slepende stemme de veiling Aengevangen: ‘'k heb dus voor twintig gulden 'nen pachter!’ Riep hij; ‘twintig gulden! - wie neemt er den jongen voor minder? Achttien; - zestien; - veertien; - wie nog? wie minder dan veertien? Twaelf! - Toe, pachter van Hoof! 't is de som van den vorigen jare! Zet ge geen tientje? de knaep is grooter en sterker geworden.’ En de bestedeling stak, bij dit woord, de gevouwene handjes Smeekend den boer te gemoet; en uit Liva's benepenen gorgel Brak nog een pijnlijke snik; - maer van Hoof gaf tale noch teeken. ‘Twaelf is dan het gebod!’ zoo nam de uitroeper het woord weêr; ‘Biedt er nog iemand zich aen om den knaep voor minder te pachten?

Niemand minder? niemànd?’ - en 't ‘geluk er meê!’ ging hem ontvallen, Toen er een heldere basstem sprak: ‘ik neme voor niet hem!’

Groot was alom de verbazing, en allen nu gaepten den Schilder Stom en twijfelend aen; want 't was hij die dat woord had gesproken. Sommigen lispten elkaer, pinkoogend, in de oor dat het jok was; Anderen juichten; en, wijl de Armmeester bedremmeld tot hem trad, Om te vernemen of hij wel in ernst dit gebod had gegeven, Waren Liva en Wardjen elkaêr in de armen gevlogen, Huilende en snakkende, och arme! om herten van steen te bewegen. Doch, met een vriendelijk lachje op 't anders zoo statige wezen, Trok nu de Kunstenaer Wardje tot zich; en, de lokken hem streelend,

Fluisterde hij hem toe: ‘Hou op van weenen, mijn jongen! Morgen neem ik u meê naer stad, om u schildren te leeren!’

Stokstijf bleef bij dit woord een wijle de kleine. - Toen kleurde 't Bloed zijn wangen op nieuw; hij vestte zijn gitzwarte oogen Diep-navorschend in die van den Schilder; en, plotselings Liva Nog eens sprakeloos en hertstogtelijk tegen zijn boezem Drukkende, - lei hij bedaerd en met wondere fierheid zijn handje In des Kunstenaers hand, en volgde hem buiten de kamer.