Vermaeninge. IK gaen handelen, mynen Aendagtigen Lezer, van de kwaede Raeds-mannen, welkers handel zoo-verfoeyelyk is, dat ik my onbekwaem kenne, om de leelykheyd des zelfs, zoo 't vereyscht word, uyt-te-drukken: ik zal nogtans hier van een staeltjen tragten te geéven, om u eenigzins dies-aengaende te verwittigen, gy de voórdere Eygendommen by u zelven overwegende. Ik hebbe dus-danigen vergeleken by eene stekende Bie, niet alleen om-dies-wille dat deze aen een-ander moeyelyk valt; maer ook, en wel bezonder, om-dat sy orrzaek is van haer eyge ongeval, gelyk insgelyks is eenen kwaeden Raeds-man: want
Malum consilum consultori pessimum: Kwaeden-raed aldermeest den Raeds-man schaed.
Doch om u beteren indruk van myn zeggen te geéven, kan ik niet voór-by-gaen de zin-ryke Veerssen van den uyt-muntenden Poëet Jacobus Cats, die hy ten dezen opzigte zeer-konstig af-maelt op de volgende wyze:
Voór dezen hebb' ik veel gezien, Dat my wel-aen-stont in de Bîen; Maer hebb' daer in nu wat bemerkt, Dat op myn geest iet anders werkt: De Bie, die is een neerstig Dier, Maer dikmaels uytter maeten fier: Een die veél by haer wooning koomt Dient vry al wat te zyn beschroómt: Want als haer imand maer en rackt Of dat hy 't Beestje gaende maekt, Dan is het straks geweldig-gram Ja of men 't schier het leven nam. Het zy dan Boer of Edel-man, Het steékt zoo-vinnig als het kan, Zoo-dat het, eer het henen gaet, Syn prickel in de wonde laet; Dit is de Menschen groote pyn, Maer 't zal het Dier meer hinder zyn: Want is het Dier sijn' angel kwyt Zoo scheyd het veerdig uytter tyd; En 't kan dan namaels in het groen Aen niemand leed of voórdeel doen.
Zoo is het effen ook met eenen onbedagten Raeds-man gelegen; hy beschadigt een ander, maer nog vry meer sy zelven: die word beschaedigt doór al-te-ligt geloóf, zal den tweeden keer zig wagten van de gelede schaede; maer die daer toe oorzaek geéft, stelt zig in perykel van voór sijnen loon het alder-grootste ongeluk te moeten onderstaen, want het onhey, dat-men voôr een ander bereyd, komt ons dikwils meest overvallen, volgens de getuygenisse van den Ecclesiasticus: Facienti nequissimum Consilium, super ipsum devolvetur, & non agnoscet, undè adveniat illi. Die kwalyk raed, zal het ongeluk op zig trekken, ende hy zal niet weéten, waer van het hem over-komt. Immers, die eenen steen om hoog werpt zal ondervinden, dat den zelven op syn hooft zal neder-daelen: Qui in ultum mittit lapidem, super caput ejus cadet. Ende die voor een ander eenen put graeft, zal daer in vallen: en die aen sijnen Evennaesten eenen stronkelsteen legt, zal zig daer aen stooten. Qui foveam fodit, incidet in eam: & qui statuit lapidem proximo, offendet in eo. Eyndelijk, die voór een ander strikken legt, zal daer in gevangen worden. Qui laqueum alii ponit, peribit in illo. Let'er wel op, kwaede Raedts-mannen; maer, het zelve doór-grondende, wilt'er u van wagten. Eer ik in deze materie voórts-gaen, dient'er vooór-af aengewezen, welk het motief is, dat den eenen mensch aen den anderen doet laegen leggen: 't is meestendeel den af-gunst, den haet, en nyd, die zulks te-weeg-brengen: want eenen kwaeden Raeds-man is in den schyn honig-zoet, maer bitter als gal in sijn gemoed; ende dezen dekmantel doet hem voór u verscheynen als Vriend, daer hy uwen gezworen vyand is: dezen dan zwilt op van van spyt, als eene padde van 't veneyn, zig geheel willende begeéven tot het nadeel van den wel-vaerenden, opdat hy van sijn geluk of ont-blood, ofte ten minste eenigzins berooft worde: hy geveynst zig dan als eenen waeren vriend, hy groet den zelven met de alderbeleefste naemen, gelyk eertyds eenen Judas tot den Zaligmaeker zeyde, ave Rabbi, weést gegroet Meester: hy geeft hem in vele zaeken gelyk, hy sluyt hem nae den mond, hy streélt hem, om zoo te spreken, in alles; maer dit hem meer te beschaedigen, want als'er eene zaeke van gewigt verhandelt moet worden, schynt hy zig geheel bereed ende bekwaem, om goeden Raed aen-te-bieden, te betoonen; bedekkende sijne boosheyd met het masker van eene goede verzekeringe, ende veerdige bekwaemigheyd, om het geschil te slissen, beter zal ik zeggen, te verwarren: den haet dan, die hy in sijn hert draegt 't zy om de eene of andere oorzaek, doet hem alle middelen te-weeg-brengen om den onvoórzigtigen en al-te-ligt-geloovigen te bedriegen, ik zegge den haet, om die of deze reden van hem op-gevat, een meerder toenemende, om-dat hy niet gedueren kan, voór-al-eer hy sijn op-zet (dat hy doôr geenen anderen middel, als doôr den kwaeden Raed kan te-weeg-brengen) uyt-gewerkt ziet: en voór-waer, dat hy niet gedueren kan is maer al-te-zeker, gemerkt hy het geluk van een-ander sijn ongeluk agt te zyn: dies-volgens zegt eenen Poeet zeer beknooptelyk.
Invidus alterius Rebus macrescit Opimis, Et telis sese conficet ipse suis: Ferrugo rodit ferrum lignumquè teredo: Et tineae damno vestibus esse solent: Livor edax videt ingratos, carpitquè videndo Successus hominum; Carpitur ipse simùl.
Een nydig mensch vertreirt door 't zien van imands zaeken, Die Eer of hoogen staet, Geleertheyd, Rykdom, raeken, Hy voed sijn eygen leed, put-uyt sijn eygen bloed, Om-dat hy met geduld dit alles lyden moet. Den roest eét 't yzer op, de wormen 't hout, de motten De kleeders, doór het vogt ziet m'alle-zaek verrotten, Den nyd, den bleeken nyd, die onverzade beest Verteirt het innig sap, en maekt het hert bevreest, Aenziet met ongeduld en met een eeuwig knagten, Dat hy, om anders 't will', niet kan of wilt verdragen; Hy laekt het ghen hy kan, wilt anders doen te niet, Maer 't dint hem selfs tot smert, gelyk men meermaels ziet.
Diergelyken uyt-val staet'er aen de kwaede Raeds-mannen, doór den haet bedrogen, doór de af-gunst uyt-gemergelt, te verwagten. Neemt dit uyt deéze gelykenisse te verstaen: daer zal imand eenen anderen bedrogen hebben, en onderzoeken, hoe het stuk is af-geloopen: middeler-tyd komt'er eenen derden, aen wie den eersten sijne zaek insgelyks te kennen geéft; maer dezen, hoorende den kwaeden Raed, die eenen geveynsden Vriend hem gegeven heéft, staet verstelt, onderzoekt alles nauw-keuriglyk, ende, doór bondige redens de valsche treken ont-knoopende, doet sijnen waeren Vriend zien, hoe vele listen daer onder schuylen: als-dan hoorende wie zoo-schadelyken Raed gegeven heéft, tragt dit voór eene verfoeyelyke manier van handelen uyt-te-schelden, ende, niet konnende lyden die geveynsde dobbel-hertigheyd, gaet by den anderen, toont hem sijn bedrog, maekt hem beschaemt, doet hem opentlyk voór eenen bedrieger passéren, ende overtuygt hem van het ghene dat hy doór sijne listen gepleégt heéft: zoo-dan: Malum consilium consultori pessimum. Den kwaeden Raed is aen den Raeds-man den alder-schaedelyksten. Dit zoo zynde, en hy sijne listen ontdekt ziende, word hy zoo-danig met spyt en schaemte bevangen, dat hy, zig meer en meer uyt-mergelende, ten laeste een Cadaver, een Geraemte gelykt: daerom vergeleken de Oude den Nyd by een uyt-gemergelt Vrouw-persoon op deze wyze:
Squallida, vipereas manducans fœmina carnes, Cuiquè dolent oculi, quaequè suum cor edit, Quam macies & pallor habent, qua spinea gestat Tela manu: talis pingitur Invidia.
Een Vrouw geheel mismaekt, met d'oogen ingedrongen, Die stadig slangen eét, haer eygen hert gedwongen Te trekken gans van een, bleek, uyt gemergelt, wreed: Zoo word den Nyd verbeéld, maer dient zig zelf tot leed.
Laet u dan voôrstaen, dat den bedrogen ende sijn eygen hert op-vreétenden Raeds-man aen deéze zeer-gelyk-formig is, zig gedueriglyk verwytende, dat hy geene hope meer heéft om den Rechtveérdigen te konnen beschaedigen: zoo-veél te-meer, om-dat sijne faem, daer hy eens anders meynde te bekladden, met de leelykste, doch verdiende schimpen beschildert word: waer doór hy als dul en uyt-zinnig wordende, doór eene gedurige knaginge allengskens nae 't graf getrokken word: Tot dezen propoóste wil ik den Aendagtigen Lezer uyt eene fabel de waerheyd doen verstaen, het welke zal dienen om een-ider te doen zien, hie imand, die eenen anderen zoekt te beschaedigen, Zelf uyt-gestreéken word op eene veél-beklagelykere manier. De Rave, uyt-zynde op haere proey, ende mogelyk zig latende voórstaen, dat alle ander Gediert haer ten besten was, hadde by geval eenen Scorpioen met haere grove klauwen op-gevat: willende dan aen haere gulzigheyd voldoen, heéft den zelven opgeëten; doch onder-vond wel haest, dat het venyn doór alle haere gevrigten begonste te woelen, zoo-daniglyk, dat sy, voór zoo-slim vergif geenen raed bekwaem vindende, van het zelve is gestorven: waerom den Poëet hier zeer-wel uyt-roept:
O risu res digna! alli qui fata parabat, Ipse perit, propriis succubuitque dolis.
Die aen een ander leyde laegen Moet zelf een grooter straffe draegen!
Vat gy wederom niet, scherp-zinnigen Lezer, dat den kwaeden Reads-man een swaerder pack op sijnen hals trekt, als dien, aen den-welken hy ontelbare stronkel-steénen hadde geleyd?... Zekerlyk komt het spreék-woord hier dan te pas: In te cudetur haec Faba. 'T Zal op uw kap botten. Doch imand zal zeggen: de Raeds-mannen komen al-ligter aen den haek doór hunnen eyge schuld als doór imand anders; maer wisten sy hunne treken wel te polisteren, daer was voór hen groot geluk te wagten; waer 't dat sy, om zoo te spreken, de Vossen wilden nae-volgen, zekerlyk ging hen alles nae den eysch. Dit zeggen, hoe het mag of kan genomen worden, gaet even-wel meer-maels mank, want, hoe het gaet of draeyt, meestendeel moet den Raeds-man den bot schudden: en niet zonder reden, want die een ander wilt bedriegen, is weerd grooter ongeval te ontmoeten; ende al is het stuk dikwils van een klyn gewigt, doch vind hy'er genoeg, dat hem tot schande dient: dit zal blyken uyt de fabel van den slimsten der dieren den Vos: als deézen, om den Ryger te bedriegen, hem eens genood hadde tot een treffelyk noem-mael, zoo hy zeyde; diende hy den gast voór eene platte schotel met het alder-beste nat; doch, nauwlyks aen den disch gezeten, zeyde hy al-spottende: Broeder hoe smaekt het? den Ryger voelende, by wat Hospes hy t'huys lag, antwoorde, dat hem den kost wel behaegde, maer niet dien van wie hy genood was. Waer op den Vos al-lachende zeyde: die by slimme guyten ten disch komt, moet zig met haeren kost geneéren. Dit zeggende ging hy lustig aen het smeéren, en, genoeg verzaed zynde, wenschte aen den Ryger dat het hem wel bekomen mogt; maer deézen, zonder zig verstoort te toonen, weg-gaende, wagte een beter kans om den Vos insgelyks te betrekken: dus, naer eenigen tyd, als-wanneer alles schaers om krygen was, dagt het den Ryger nood-zakelyk te wezen deze occazie waer-te-nemen, ende den Vos, die vry op slempen uyt was, te bedriegen: hy noodigt dan den zelven tot een goed noen-mael, en dat sy byde lustig zouden smullen, aengezien sy goed vrienden waeren. Den Vos by alle sijne looze treken was hier niet loos genoeg, want meer op den disch, als op eenig bedrog passende, liet zig ter maeltheyd vinden: dan zeyde den lang-gebeckten Reyger: Heer Vos, ziet daer eene flesch met het alderkostelykste nat, kloek aen, wilt'er u maer van bedienen. Den Vos begonste al te rieken, waer de vriendschap henen wilde, dies-volgens zeyde: gy hebt u zelven genood, maer my niet. Ja, antwoórde den Ryger, ik zorge voór my eerst; en die het belieft kan voór 't sijne bezorgt weézen. Zeer wel, zeyde den bedrogen Vos, weét gy uwe vrienden te onthalen. Dat is my geleert van sijne bedrigelijke Majesteyt, antwoórde den Ryger, ende zoo men een ander doet, ondervind men, dat aen zig geschied. Dit hoorende, streék den Vos met eenen hangenden steért en legen buyk, van spyt grimmende, nae sijn verblyf, ende den Ryger riep hem agter nae: gy hebt u zelven eenen put gemaekt, daer gy een ander meynde in te delven. Wat dunkt u, Lezer, van deze Fabel? ziet gy niet, dat onder de duysterhyd van een verdigtzel eenen grooten Schat van Waerheden zeer-dikwils besloten is? moet gy dan niet bekennen, dat den kwaeden Raeds-man diergelijk lot staet te verwagten? 't is immers meermaels gezien, dat eenen Spotter eenen anderen doór boozen Raed om den tuyn wilde leyden, daer hy zelfs voôr eenen Quidam moest passeéren: voórzeker dan is het Spreékwoórd waeragtig, Malum Consilium Consultori pessimum. Kwaeden Raed is aen den Autheur den schadelijksten. Wilt iemand dit voórder bevestigt zien uyt eenige Exempels, dat hy eene gunstige oore leene om de waerheyd te verstaen. Rosimunda Koninginne, een monster van de Natuer om haere valsche treken ende bedekte lagen, die sy niet alleen aen andere, maer aen haeren eygen Man bestont te leggen, om eenig leed haer aengedaen stelde vast, den koning met de dood het zelve te doen bezueren: ten diën eynde stoókte sy Helmiges en Feredeus op, dat sy haeren Man Alboinus zouden om-hals-brengen: dit te werk gebragt zynde, trouwde sy met Helmiges, tragtende hem in 't bezit des Ryks te brengen; maer in haer voórnemen bedrogen zynde, begaf sy zig met haeren Man ende véle Rykdommen nae Ravenna: aldaer tot een nieuw Houwelijk met Longinus Exarchus doór boozen drift aengeport zynde, heéft sy haeren Helmiges doór vergif om-hals-gebragt; dog dezen, het zelve gewaer wordende eer hy den beker nog hadde uytgedronken, aenzag met droeve oogen sijne Rosimunda, ende tot haer zeggende: drinkt, mijne Vrouwe, dat'er nog over is, praemde haer, die dit wygerde; sijn verzoek te voldoen, zoodaniglijk, dat hy haer dreygde met den zweérde te doór-loopen: als-dan nam sy den Beker doór vreeze aengedreve, dronk daer uyt het overig veneyn, ende onderstond met hem een alder-droevigste lot, dat sy nogtans meynde voór hem alleen bereyd te hebben. Voôrwaer: Lacum aperuit & effodit eum, & incidit in foveam, quam fecit: Sy heéft eenen put geöpent en ontgraven, ende sy is in den kuyl gevallen, die sy hadde gemaekt. Een andere Historie zal dit nog voórder-bevestigen. Den Keyzer Solimannus, in het overweldigen van Rhodus den dienst van zekeren verrader gebruykt hebbende, beloofde aen den zelven sijne Dogter met een overgroote somme gelds te zullen geven: hy heéft gewonnen; doch heéft sijne belofte maer gehouden op de volgende manier: hy liet sijne Dogter in haer volle ciraed ten-voórschyn-brengen, ende sprak tot den verrader: ziet gy nu, wat u belooft hebben?... maer gyliden zult en kwaed houwelijk zyn, ten-sy-dat gy teenemael getrouw gemaekt word; dies-volgens gy moet niet alleen uw geloof af-gaen, maer ook het vel van Mahomet aen-trekken. Terstond gebood hy den ellendigen het vel af-te-stroopen, ende, zoo mis-handelt zynde, op een bed met zaut besproeyt te smyten, tusschen welk onmenschelyk torment den ongelukkigen sijnen geest gegeven heéft. Op dezen past dan zeer-wel de voór-zegginge van David: Couvertetur dolor in caput ejus, & in verticem ipsius iniquitas ejus descendet: De straffe zal op sijn hooft weder-keeren, ende op hem zal sijne boosheyd nederdalen. Voegt hier by het droevig, maer verdient ongeluk van Diomédes Koning van Thracien, den-welken sijne gasten aen de Peerden te verscheuren gaf; doch ten laesten van Hercules tot de zelve slagt-bank veroordeelt is geweest. Voegt'er by den ongelukkigen uyt-gank van Agrippina de Moeder van den Keyzer Nero, de-welke, tot verschyde wreedheden haeren Zoón aengeport hebbende, eyndelyk doór sijn gebod de dood heéft moeten onderstaen. Voegt'er nog by het wel-verdiend lot van Justina Keyzerinne, beter gezeyt Injusta om haere dwingelandy, de-welke sy, zoo aen Geestelijke, als werelijke persoonen jammerlijk dede beproeven, maer, naer véle goddelooze poogingen, zelfs met haeren zone een droevig Ballingschap heéft moeten onderstaen. Voegt'er by, hoe Euthimius Ambrosium meynde in Ballingschap te voeren; dog een jaer daer naer op de zelve wyze is gehandelt geweést, en in Ballingschap weggevoert.
Zoo-dat ik eyndelijk dit alles bevestige met de woórden van den gekroonden der Propheten: in laqueo isto, quem abscondêrunt, comprehensus est pes eorum. Hunnen voet is gestrikt in het net, dat sy voór andere hadden verborgen. Tot voordere bevestinge van dit alles kan ik het volgende schroomelijk Exempel niet voor-by-gaen. Twee Koopmans, woonagtig tot Antwerpen, hadden langen tyd op malkanderen eenen doodelijken haet gedraegen, ende, al-hoe-wel deézen af-keer uyt eenig geschil maer ontstaen was, hadden alreeds malkanderen tot een particulier gevegt uyt-gedaegt: den eenen wonde den anderen in het aenzigt; waer op dezen, den degen in de scheede stekende, aen het gevegt een eynde stelde, ende een verbond aenging van altyd vrind te zullen zyn: dog, gelijk een vuer onder de asschen liggende wel ligtelijk ontvonkt, alzoo was het hier met het hert van deéze gelegen; diën dan, denwelken de wonde ontfangen hadde, synen haet niet langer konnende bedwingen, heéft tot het uytwerkzel eenen Goddeloozen vond in 't werk gestelt: hy hadde eenen stoel of zetel laeten maeken, zoo behendiglijk gevrogt, dat, zoo-wannneer imand zig daer op neder-zettede, hy terstond langs alle kanten vast-geprangt wierd: om dit ten eynde te brengen, hadde hy den anderen onder schyn van Vriend op synen Hove genood, ende (gelijk het betaemt, dat men sijnen Gast, als vermoeyt zynde, gebied neder-te-zitten) hem dezen stoel daer toe aengewezen hebbende, zoo liet den genooden, niet kwaeds vermoedende, zig gezeggen: terstond wierd hy van alle kanten vast-geprangt, zig niet konnende roeren, nogte eenigen bystand verzoeken: als-dan trok den anderen van leér, ende zeyde met eene grammoedige stemme: Nu zyt gy onder myne handen, ondeugenden; ik hebbe u gekregen daer het my luste, om over uwen boozen handel en my aengedaen leed wraek te nemen. Dezen, zig zoo-jammerlyk bedrogen vindende, begonst alle schoone beloften te doen, te bidden, en te smeeken, dat hy hem nog wilde spaeren; dog vrugteloos waeren de beloften, te vergeéfs het geween en gekerm: Den anderen, niet tegenstaende dit alles, wierd niet alleen niet beweégt; maer, naer-dat hy hem op verscheyde plaetzen in 't aenzigt, daer hy was geraekt geweest, gewond hadde, heéft den ellendigen en te-vergeéfs-kermenden wreedelyk doôr-steken. Het schelm-stuk, al-hoe-wel verholen, is zoo-daniglyk niet bedekt gebleven, ofte men leyde den Autheur van zoo-schroomelyk instrument de zelve listen: want dezen wierd, korten tyd daer naer gevangen zynde, op het Schavot in den zelven Zetel, met ontelbaere wonden mismaekt zynde, doôr-steken, en eyndigde dus sijn leven op eene manier, die hy zelver hadde uyt-gevonden; naer 't exempel van Perillus (daer wy in de Veersen van gesproken hebben) de straffe, die hy een ander hadde aengedaen, gedwongen zynde te onderstaen: zoo-dat meer al-te-waer is, en tot een exempel aen alle Volkeren dienen moet, dat den Psalmist drygt: Veniat illi laqueus quem ignorat, & caprio, quam abscondit, apprehendat eum. Den strik, die hy niet en kent, bedrige hem, en dat het ongeval, 't ghene hy verborgen heéft, hem om-vangt. Zoo gaet het met alle die, dewelke aen een ander listen leggen, maer het grootste ongeval zelf onderstaen moeten. Zoo heéft eenen Eutropius, naer verschyde kwaede Raeden gegeven te hebben om het volk te verdrukken, sijnen hals moeten laeten. Zoo is eenen Goliath met het sweérd, daer hy andere meynde mede te vernielen, het hooft af-gehouden. Zoo is Saül doôr sijnen eygen degen gevallen, die hy zoo-dikwils tot den onder-gang van David hadde gedregen. Zoo is Pharäo, den-welken de sijne aen-stoókte tot het verdrukken van 't volk van Israël, Opprimamus eum, Laet ons hem verdrukken, zelf met sijn Leger in de wateren vergaen. Eyndelyk, zoo worden alle kwaede Raeds-mannen volgens verdiensten beloont: ende, gelyk het uyt deéze en ontallyke andere exempels blykt, het is klaer, dat hy, die den uyt-vinder van 't kwaed is, ook het treur-lot van het zelve zal onderstaen; want, al-hoe-wel hy andere nadeelig is geweest doôr sijne valsche poogingen ende hunne al-te-ligte geloovigheyd, hy zal doch boven-dien bevinden, dat voór hem eene meerdere schade, schande, ja den ondergank zelf bereyd is. Ik wille dan, tot eeuwiger memorie en waerschouwinge van een-ieder, deéze Veersen hier onder schryven:
Consilii fructus suâsoribus instat iniqui: In Caput authoris fraus mala namquè redit: Sapè dolis alios tentans evertere, saepè Artibus interimit sequè suosquè malis. Sic scrobe saepè suâ capitur Venator, & Auceps, Quos posuit, laqueis se capit ipse suis: Sic Polypus, conchae dum carnem captat avarus, Alterius capitur protinùs, ecce, manu.
Den uytval van den Raed, die kwade Raeds-mans geven, Word seffens op hun hooft met onheyl nêer-gedreven; Een', die een ander tragt te krygen in het net, Word doór het ongeval het eerst' van all' verplet. Zoo valt den Jager neêr in gragten of in slooten, Den Vogelaer in't net, hy zal sijn eygen stooten Die ander' steenen legt, den kreft word vast gevat Zoo- haest hy in de schelp sijn' poot gesleken hadd'.
Ende, om alles met dry woórden te besluyten, ik schryve hier nog by deéze Waerheyd: Suis Consiliis veribit. Den kwaeden Raeds-man zal doór sijne eyge Raeden verdelgt worden. Dog my dunkt, dat den nauwkeurigen Lezer eenige poogingen doet om te ondervinden, wat de oorzaek zyn mag, waerom een wys en voórzigtig Man al dikwils aen eenen loozen Raeds-man gehoor geest? Ik beäntwoórde dit met weynige woórden, om hem te voldoen, op deze manier: de Vleyende Tonge van den geveynsden toont zig te zyn, dat sy in haer-zelve niet en is: en, gemerkt men dikwils naer't uytwendig te werk gaet, zoo is 't, dat men gerustelijk geloof meynt te geéven aen iemand, die voôr het uytwending geloof baer schynt: immers daer zyn op deéze gemaskerde Tyden zoo-véle doórtrapte Raeds-mannen, die Propter lucrum suum, Voór hun profyt raeden, en de partye van eenen Cicero pro domo suâ zoo-aerdig en wel-sprekende weéten te spelen, dat ook den vernuftsten, den scherp-zinnigsten zig al-hier met eenen greép zoude konnen bedrogen zien. Het gebeurt dan, dat men imand voór op-regt aenziet, die slinks is in het hert; maer, gemerkt dat ik voóren hier nog af gehandelt hebbe, ik wille dit alleenelyk verstaen van die, de-welke alle hunne studie maeken van doôr slimme wegen en omme-gangen een ander leelyk te benadeelen; zig toonende met den mond de alder-zorgelykste vertroosters te zyn, maer wiens hert doôr haer en af-gekeertheyd brand, om u den voet te ligten, ofte uw geluk op zig te trekken; dit alles is zoo veel te bedrigelyker, als'er somigge hunne uyt-vindingen behendiglyker weéten te palléren met de alder-schoonste beweég-redens, en de zelve doôr saken van gewigt schynen geloof-baer te maeken, als-even-eens, gelyk den Poeet zegt:
......è Vitris singere gemmas Plena dolis hodiè saecula nostra sciunt. Men zegt, dat iet is voór gewis, Het ghen' het nogtans iet en is.
Dit zoo zynde, zult gy nog vraegen, diep-zinnigen Lezer, hoe dat gy kennen kont, wie de op-regte Raeds-mannen zyn? onder andere teekenen dunkt my het klaerste te zyn, als-wanneer gy onder-vind, dat sy hunne Raed mede-deylen in droefheyd en kwaeden tyd, en dat gy bemerkt, dat sy zoo-wel ten uwen op-zigte, als voôr zig zelven bereyd zyn: ten dien eynde zal myn agtste Vermaen van den tweeden Boek strekken, om den Lezer te onderrigten, wie hy voôr Raeds-man verkiezen mag: Doch om hier nog iets van de Biën, daer ik mede begonst hebbe, voôr Slot-reden by te voegen, bediene ik my van de volgende Veersen, spelende op een Zinne-beéld, daer Cupido zig verstout de Biën te naêderen.
Wat zegt gy, Lezer, van den maet Dat hy hier zoo-benepen staet, En word gesteken heel het lyf, En staet schier van de bobbels styf? Voór zeker, dat gaet veél te slegt; En lagt gy niet met dezen knegt, Die zoo de Biën hoeden wilt, Zoo-dat hy van het byten swilt? 'T Is lachens weerdig dat gy ziet, Maer niet het ghene dat 't bedied Want, zoo gy wat het Zinne-beêld, Het leert u, hoe de wereld speêlt Met listen, lagen, over-al, Om u te brengen tot den val, 'T is honig-zoet, ja suyker-kruyd, Maer 't draeyt'er op een kryten uyt; Den Raeds-man laet u anders niet Als klynen moed en groot verdriet. Dîes-volgens leert hier tot besluyt, En trekt'er dan uw voordeel uyt: Wilt gy van rampen zyn bevryd, Zoo wagt u van ontrouwigheyd, En van een' man van boozen aerd, Eer dat u hert te spâe beswaert; Want kwaeden Raed en dobbel zin Die hebben altyd angels in.
Vervolgens, om niet bedrogen te worden,
Tales Tibi quarito Amicos, Quos nequè disjungat fœdere summa dies. Zoekt een opregt voôrzigtig Man, Ie u altyd wel Raeden kan.
Cookies on Poetry Cove