Trouringh

Liefde Sonder sien verweckt, en schoonheyt blindelinghs verkoren.

MEn heeft van outs gemeynt, dat als de lieden minnen, Het oogh haer noodigh is als leyder van de sinnen; VVant sonder dat behulp en vveet de mensche niet, VVat dat met reden schoon of vvatter leelick hiet. Maer hier in dit verhael daer is een selsaem vvesen, Daer in den ouden tijt noyt van en vvert gelesen; Koom siet hier, soete jeught, een blint en handigh man, Die sonder oogh-behulp vvat schoon is vveten kan. De stadt die voert den naem van handen vvech te vverpen, Die moet te deser uyr ons domme sinnen scherpen, Die moet op dese reys yet brengen aen den dagh, Dat hier in desen bouck een plaetse vullen magh. Tervvijl in haren tijt de vvater-rijcke Schelde, Veel schepen aen de kaey en op de stroomen telde, En dat haer rouvve jeught is over-al verdeylt, En met een snelle kiel de vverelt omme seylt, Doen vvas Vermander een van dese rappe mannen, Die tot een staegh gevvin de gansche sinnen spannen. Hy had een langen tijt gehandelt over zee, En staegh tot synen dienst veel schepen op de ree, En gelden in de kas, en vvaren op de solders, En huysen op het lant, en landen in de polders;

En vvaerom meer geseyt? De beurse vvaeghter van, Hy vvas in syn beroep een groot en deftigh man. Maer siet! het soet geluck dat yemant plagh te streelen, En met een volle maet syn gaven uyt te deelen, Is veel gelijck een roock, gelijck een teer gelas, En maeckt tot enckel gal dat eertijts honigh vvas. De man die valt te bed van heeten sucht geslagen, Soo dat hy in gekerm verslijt geheele dagen, Soo dat de soete slaep op hem niet meer en sijght, Vermits hy t'aller uyr vernieude prangen krijght. Men roept van stonden aen, men haelt ervare luyden, Die mengen onder een de krachten van de kruyden, En gom, en vinnigh sap, dat niet en is bekent, En vvat den Indiaen van oost of vvesten sent. Maer 't quaet vervvon de kunst, en scheen gestaegh te vvassen, En op geen medeçijn voortaen te vvillen passen. Hier door vervalt de vrient als in den lesten noot, En voelt (gelijck het scheen) de prickels van de doot. Daer treurt het gansch geslacht. Daer zijn verscheyde saken, Die rou en open staen en effen zijn te maken, En dat door hem alleen. Dit quelt den goeden man, Dat hy soo rijcken boel niet suyver laten kan. Hier op vvert over-al voor hem als staegh gebeden, Ten eynd' hy komen mocht tot syn gesonde leden, De dochters boven-al zijn dapper aen het vverck, En maken van het huys gelijck een kleyne kerck. Daer quam om desen tijt een meester sigh vertoonen, Die vraeght of hem de man genegen is te loonen, Indien hy hem genas. Hy vvil niet zijn betaelt, Tot dat hy beter is en ruymer adem haelt; Tot dat hy vvederom door krachten van de leden De kaye sal begaen, de beurse sal betreden,

En dat men seggen magh, en al met vollen mont, Dat hy tot aen het mergh ten vollen is gesont. Hy die hem dit vermat vvas steke-blint geboren, Syn oogen (soo het scheen) die vvaren uyt-gesvvoren Oock in de moeder selfs; en des al niet-te-min Hy vvas een rappe ziel, en dede groot gevvin. Soo haest dit in het huys by yemant is vernomen, Men haelt Galenus daer, men laet hem binnen komen, Men vraeght hem met bescheyt of hy sigh kracht vermeet, En of hy vasten raet voor dese sieckte vveet. Men seyt hem boven dat: Kan hy het quaet genesen, Men sal hem na den eysch beleeft en danckbaer vvesen, En vvat hem vvert belooft dar sal hem zijn getelt, Oock eer hy synen voet daer uyt den huyse stelt. Vermander (seyt de man) ghy moest hier anders spreken, Of ick en vvil geen hant aen uvve leden steken, Het loon dat ick begeer en is u gelt of goet, Het loon dat ick begeer dat is u eygen bloet. Ick vveet dat hier in huys drie dochters zijn te vinden, Die moesten nevens u te samen haer verbinden, Dat als ghy zijt gesont en buyten ongeval, Ick eene van de drie mijn eygen maken sal, En dat te mijner keur. Dien loon moet ick genieten, Stelt my dat heden vast: of soudet u verdrieten Aen my gelijck ick ben een dochter toe te staen, Ick sal u dienaer zijn en vveder henen gaen. Dit klonck den goeden man vry selsaem onder d'oiren, Hy seyd', Ick moet voor-al hier op de dochters hooren, Die raeckt de sake meest. De man vvert uyt-geleyt, De vrijsters in-gebracht, en alle dingh geseyt. De vader doet het vvoort: Eylaes! mijn svvacke leden Die vvorden alle daegh gedurigh af-gereden,

Ach! kinders, na my dunckt, ick sie van heden af, Ick sie de svvarte baer, ick sie een open graf. 'T en kan, naer ick mijn voel, 't en kan niet lange duren, Ick moet de leste pijn ick moet den doot besuren; Hierom zijt ghy bedrouft, en sucht den ganschen dagh, Meer als u teeren aert en jonckheyt dragen magh. En nu is hier een man die geeftet niet verloren, Al is hy steke-blint van 's moeders lijf geboren, Men hout dat hy vernuf in synen boesem heeft Meer als oyt meester plagh die opder aerden leeft. Die stelt, by Godes hulp, dat hy my sal genesen, VVil ick slechts milde zijn, vvil ick slechts danckbaer vvesen; Maer hy begeert vry meer als eenigh meester plagh, Soo dat ick, na my dunckt, hier in niet treden magh. VVat dunckt u van het stuck? Sy roepen allegader, Ach! soo ons bidden gelt, verschoont u, lieve vader; Belooft het niet alleen, maer geeft het aen den man Al vvat hy oyt begeert, jae vvat hy vvenschen kan. De vader vvederom: Maer hy vvil hooger singen, Hy vvil geen somme gelts tot synen loon bedingen; Hy vvil tot syn gerief de keuse van u drien, En of u dat behaeght dat hebje nu te sien. Dit luyt de juffers vreemt, sy staen gelijck verslagen; Maer stracx soo roepter een: Ick sal de kanse vvagen. (Sy vvou haer vader sien getogen uyt de pijn, En vvou om synen t'vvil een blindens vrouvve zijn.) Hy isser oorsaeck van dat ick op aerden leve, 'T is reden dat ick hem mijn lichaem vveder geve, Of stelle t'synen dienst. De reste staet beschaemt, En spreken even-selfs gelijck het haer betaemt. Een yder stelt het vast haer vvoort te sullen houvven, En na de keuse valt den blinden man te trouvven;

Behoudens dat den man geen loon genieten magh, Voor dat haer vader is gelijck hy eertijts plagh. Doch hier by vvil de vrient het stuck niet laten blijven, Hy latet altemael met goeden inct beschrijven. De vader teyckent eerst, de juffers op een ry, Die stellen even daer haer soete namen by. Doen vvas de man gerust, en gaet het stuck beginnen, En op den vijfden dagh soo schijnt hy yet te vvinnen. En vvaerom langh verhael? 't en is geen langen tijt Vermander is den dorst en heete koortse quijt. Hy is voortaen niet meer bevochten vander hitten, Begint oock door den dagh een vveynigh op te sitten. De maegh begint haer vverck; dies eet hy sachte kost, En is den tienden dagh van alle brant verlost. Vermander is verheught, en laet den Heere dancken, Dat hy niet meer en is gerekent by de krancken: Hy noot oock boven dat syn vrienden altemael, En recht een langen dis te midden op de zael. De meester boven-al en isser niet vergeten, Maer is by synen vveert met groote lust geseten. Vermander sprack en lough, Vermander dranck en at Soo vvel als eenigh mensch die aen de tafel sat. Te midden in de vreught, tervvijl de gasten droncken Al vvat de rijcke kunst ter eeren vvas geschoncken, Soo stont de meester op en nam een schoon gelas, En vraeghde synen vveert, of hy genesen vvas, En of hy nu gevoelt de lust en oock de krachten, Dat hy een frisschen dronck van hem sou vvillen vvachten? Iae meester, seyt de man, ick drinck het liever uyt, Als vvat u kunste brouvvt van gom of bitter kruyt. Ick ben nu recht gesint eens lustigh af te spoelen Al vvat my in de maegh soo bijster plagh te vvoelen.

Hy dede dat hy sprack, en dronck met groote smaeck, En dat gaf al het volck een vvonder groot vermaeck. VVat dunckt u, sey de man, is dese vrient genesen? Sy roepen altemael hem jae gesont te vvesen; De daet die vvijstet uyt. VVie kent een siecken man, Die vvijn en goede spijs in vreughde nutten kan? Hier gaet de meester aen: VVel is de koorts verdvvenen, Soo is te deser tijt mijn loon alree verschenen, Siet daer is ons verdragh. hy langht terstont het schrift, En dat vvort door-gesien en vvonder nau gesift. Maer vvie het over-sagh, of vvie het hoorde lesen, Die heeft terstont het loon den meester toe-gevvesen, De vader voughter by: Ick ben een eerlick man, Die vvat ick heb gedaen niet vveder-roepen kan, Niet vveder-roepen sal. T'sa laet de dochters komen, Op datter van de drie magh eene zijn genomen; Maer niemant koomter by of steeckter handen toe, Op dat de meester selfs alleen syn keuse doe. VVant soo light ons verdragh. Galenus is te vreden, Mits dat hy metter hant magh raken hare leden, Eer hyder een verkiest. het vvort hem toe-gestaen, En stracx is voor het volck den handel aen-gegaen. Men liet daer op een ry de drie gesusters setten, Men liet den blinden man op haer gedaente letten, Niet door een vvacker oogh (vvant hy is steke-blint) Maer soo hy by den tast haer teere leden vint. Die outst van jaren vvas die quam daer aen-getreden, En recht gelijck een keers en deftigh in de zeden; Maer efter niet te schoon. de tvveede vvas mismaeckt, Doch geestigh uyter aert, en vvonder net bespraeckt: Haer aensicht is besaeyt met duysent grauvve sprooten, Maer haer beleefden aert die kondet al versoeten:

Haer een oogh had een schel dat bijster selsaem stont, Maer dat en is geen feyl dat oyt een blinde vont. Haer tanden vvaren geel, maer recht in hare reken, En dat is van gelijck geen blinden oyt gebleken; Het is genough bekent, noyt gaet een blinde vast In dat men niet en voelt of met syn handen tast. De jonghste van den hoop die had de beste gaven, Om aen een vierigh hert syn brant te mogen laven; Sy is van blijden geest en van een snegen sin, Sy vvas van lijve schoon, en geestigh niet-te-min. Maer seker aerdigh quant uyt Spaengjen eerst gekomen, Die had haer jeughdigh hert ten vollen in-genomen, En sy besat het zijn op soo een vasten gront, Dat hy tot aen de ziel aen haer verzegelt stont. De vrijer even-selfs vvas eene van de gasten, Maer voelt syn innigh hert met droefheyt overlasten, Vermits syn vveerste pant moet in perijckel staen, En dat oock over haer het kiesen heeft te gaen. Hy troost hem lijckevvel om datse van den blinden Niet aen en is te sien, niet uyt en is te vinden: Hy leet eerst groote vrees', maer scheyter vveder van, Om dat men metter hant geen schoonheyt voelen kan. Maer siet, de jongelingh die vint hem gansch bedrogen, Syn vrijster vvort gemijnt, en uyt den hoop getogen; VVant na de blinde-man een yder heeft geraeckt, Soo ist dat hy terstont de jonghste syne maeckt; De jonghste flucx omhelst, en noemt haer uytverkoren, Die God tot syn behouf heeft vveten op te sporen, Die God tot synen troost op heden heeft gejont, Om met hem aen te gaen een vvettigh trou-verbont. Hy neemtse byder hant en pooghtse vvech te leyden, En vvil en van het volck en uyt de kamer scheyden;

Hy gaet in als te vverck gelijck als yemant doet Die hooge macht gebruyckt ontrent syn eygen goet. Maer segh eens, mijn vernuf, vvie salder konnen schrijven Hoe dat men dese tvvee te samen sagh verstijven, VVat voor een koude schrick door al de leden gingh, Soo aen de soete maeght als aen den jongelingh.

Sy staen gelijck versteent en dat ter vveder zijden, Men siet een groot gevvoel in hare leden strijden; Dan is de vrijster bleeck, dan isse vveder root, En dan eens op een nieu gelijck de bleycke doot. De vrijer is gestoort en vvonder seer verslagen, Hy kan het drouf geval in stilte niet verdragen, Hy ruckt met grammen sin den hoet van synen kop, Hy goyt hem in het zant, hy treter boven op.

Hy treckt hem by den hair, en, naer het mochte schijnen, Hy vvou daer voor het volck uyt enckel leet verdvvijnen. Maer yemant uyten hoop begaf sigh nevens hem, En blies hem in het oir een reden sonder stem. De doctor onder dies, ter zijden af-gevveken, Began syn innigh hert vvat vrijer uyt te spreken: Maer Opvvijck quammer by, en met een gauvven treck Groet dus den medeçijn en seyt hem syn gebreck: Heer doctor, veel gelucx. ghy kont een vrijster vvinnen Alleen door uvve kunst en sonder bange sinnen; Maer vvy ellendigh volck zijn slaven jaren langh, Soo dat ons stage jacht is dickmael sonder vangh. Ick heb dit vveerde pant, een langen tijt geleden, Gedurigh aen-gesocht, gedurigh aen-gebeden; Soo dat ick op het lest haer teere sinnen vvan, En sy, tot my geneyght, en vvil geen ander man. Dies, eerje vorder gaet, soo dient u dit gevveten, De ziel van dese maeght die vvort van my beseten; Al vvie haer vorder raeckt dat is haer enckel last. VVant sy is buyten my met niet een mensch gepast. VVat ick u bidden magh laet u een vveynigh raden, Dat sal my voordeel zijn en u niet konnen schaden; Verkiest een frissche blom die vrije sinnen heeft, En die met haren geest in niemant anders leeft. Het is een harde saeck aen haer te vvillen komen, VViens hert dat al-bereyts met liefd' is in-genomen; Sy helt staegh na den man tot vvien sy vvas gesint. Ghy let dan, lieve vrient, vvat spel dat ghy begint. Als Opvvijck stille svveegh soo gingh de doctor spreken: Ghy pooght my, na ick merck, vvat in de vuyst te steken; Ick sie, al ben ick blint, ick sie u loosen raet, Die niet en is gegront als slechts op eygen baet.

Ghy vvilt my buyten spoor en van den vvege leyden, Maer ick meen van de bruyt soo licht niet af te scheyden; Al sie ick niet een steeck, vveet dat een jonge maeght, (Schoon niet aen mijn gesicht) aen mijnen geest behaeght. Ick heb de frissche blom hier vveten uyt te kiesen, En die, hoe dattet gaet, en vvil ick niet verliesen. VVaerom vvord' ick benijt? al is de vrijster schoon, 'T is mijn gevvonnen prijs en mijn verdiende loon. Schoon ick haer noyt en sagh, haer beelt is my beschreven, En 't staet als binnen my geschildert naer het leven, Geprent in mijn gemoet; soo dat ick evenstaegh Haer mont en geestigh oogh in mijn gedachten draegh. Ick sie haer heus gelaet, ick sie haer rappe gangen, Soo dat aen haer alleen mijn gansche sinnen hangen. VVeet, als God eenigh mensch met drouve blintheyt slaet, Dat hy in diep gepeys dan vry vvat hooger gaet. Het is hier met den mensch op aerden soo gelegen, Oock even uyt het leet soo rijster dickmael segen; Ghy daerom quelt my niet en stelt u hooft gerust. VVant in dat ghy begeert bestaet mijn gansche lust. De vrijer vvederom: Ick moet vvat vrijer spreken, Hoe! kent een blinde-man dat noyt hem is gebleken? Of vveter eenigh mensch die noyt syn leven sagh, VVat root, vvat aerdigh vvit, vvat schoonheyt vvesē magh? Gelooftet, vveerde vrient, dit zijn maer sinne-vlagen, Die yder setten kan en vveder henen jagen, Al naer het hem bevalt, en naer een yder beelt Hem om het deusigh breyn of in den boesem speelt. De schoonheyt die ghy meynt in dese maeght te vvesen, En die (gelijck het schijnt) u pijne sal genesen, Bestaet, vvat u belanght, niet in een jeughdigh vleys, Noch yet dat vvesen heeft, maer slechts in u gepeys.

VVilt ghy de preuve sien? verset maer u gedachten, En kiest een ander vrou, ghy sultse schoonder achten; VVant ghy die niet en siet besit soo rooden mont Als ghy die met den geest in u vervvecken kont. Dit kan een blinde doen en niet gemeene menschen, Ghy maeckt een aerdigh beelt, en dat naer eygen vvenschen; Gebruyckt maer u verstant. is maer een lichaem vvel, Soo hebje volle macht ontrent het buyte-vel. Ghy kont een vvacker oogh en schoon gebloosde kaken, Ghy kont een vvitten hals en roode lippen maken, Ghy kont al datje vvilt. siet vvat een groote macht Heeft u in dit geval de blintheyt aen-gebracht. Ghy dan en uvvs gelijck moet lieven door gevoelen, En kont alsoo den brant van uvve lusten koelen; Ey kiest een frissche maeght van leden vvel gemaeckt, En die met vrije vvil tot uvve koets genaeckt. Doch vvat dan vorder raeckt den blos van hare vvangen, Het vvaes van haren mont, de drift van hare gangen, Beelt u dat krachtigh in soo schoon het u behaeght, En schept in u gemoet een gansch volkomen maeght. Ghy dient, naer mijn begrijp, ghy dienter een te trouvven By niemant oyt versocht by niemant onderhouvven, Die niet en heeft gemalt en niet en heeft gemint, Maer die tot u alleen ten vollen is gesint. En siet, geleerde man, soo ghy het vvilt gehengen, Ick sal u soo een vvijf in uvve kamer brengen, Niet uyt een slechten hoop, of ick en vveet niet vvie, Maer uyt dit eygen huys en eene van de drie. Sy is vet, lijvigh, gaef, en van gesonde leden, Sy is oock van de jeught begaeft met goede zeden, Sy heeft een rappe tongh en is van soete tael; Soo ghy het vvel begrijpt, ghy hebtet altemael.

'T gesicht is u verstopt, vvat kan u schoonheyt baten? Tracht na een soete mont die geestigh vveet te praten, Die sal u beter zijn. ghy hebt een vvacker oir, En vvat het oogh ombreeckt vint dat door u gehoor. 'T is vry geen kleyn vermaeck als jonge vrouvven spreken Met reden, met verstant, met aengename streken; Men segge vvat men vvil, geen schoonheyt heefter by, Het maeckt een treurigh man en drouve sinnen bly. VVel konj' u, lieve vrient, soo vvel met haer generen, Soo konje, na my dunckt, de mijne vvel ontberen; Gebruyckt maer uvven geest, ons tvvist die is gestilt, En ghy hebt evenvvel een vrou gelijckje vvilt. De vader hoordet aen al vvat de doctor seyde, En hoe de jongelingh syn reden vveder-leyde; Hy quam vvat naerder by, en sey den blinden aen VVat dat naer syn begrijp hier noodigh is gedaen. De gasten evenselfs die komen hier gevveken, Die komen voor de maeght en voor den vrijer spreken, Die roepen overluyt, dat ja de blinde-man Oock sonder ongerief de sake rechten kan; Dat jae het soo betaemt en soo behoort te vvesen, En dat syn heusche daet tvvee lieven sal genesen, Tvvee lieven vrientschap doen en brengen uyten noot, Iae haer benaeude ziel verlossen van den doot. Hy staet een vvijle stil, onseker vvat te maken, Om uyt dit vreemt gevvoel ten lesten eens te raken; Hier op begint hy dus: Het vvare groote schant Indien ick laten moet dit uytverkoren pant. VVie kan syn eerste min soo veerdigh omme-keeren? VVie kan, als met gevvelt, syn driften overheeren? My dient al langer tijt, en vry al meerder kracht, Op dat soo grooten stuck magh vverden uyt-gevvracht.

Dit greep Antelmus op, een van de naeste vrienden, Die tot een goet besluyt van desen handel dienden, En gingh den doctor aen: Ey vveest hier niet beschaemt, Dat van u vvert versocht heeft prinçen eerst betaemt. Als David aen den reus den kop had af-geslagen, En hem een frissche maeght stont op te zijn gedragen, VVas Merop niet gesint tot soo een jongen helt; Soo dat in hare plaets haer suster is gestelt, Haer suster, vviens gemoet tot David vvas genegen, En, siet, de vvijse vorst en hadder geensins tegen, Hy nam het vrouvvelijn dat tot hem vvas gesint, Daer in hy synen vvensch met groot vermaken vint. Op schoonheyt veel te sien, en nau te vvillen letten, En op soo svvacken gront syn hert te vvillen setten, Dat is een ydel dinck, en niet als enckel vvaen, Daer op een deftigh man noyt vast en heeft gestaen. De schoonheyt, lieve vrient, daer van de lieden rasen, Bestaet, naer mijn begrijp, in rechte vijsevasen; Men tvvist noch evenstaegh, men tvvijfelt over-al VVat dat men in den mensch voor schoonheyt keuren sal. Daer is nau eenigh volck, of 't heeft verscheyde gronden, Daer op dat yemant schoon of leelick vvert bevonden. D'een noemt een vrijster moy, vermits een aerdigh vvit, Een ander prijst een hair, soo svvart gelijck een git. Ick heb een kust beseylt daer plat-gestreckte neusen, En oiren niet bequaem als voor de grootste reusen Zijn in den hooghsten prijs, en daer een jonge maeght, Vermits een grooten mont, de malle jeught behaeght. Ick heb een lant gesien daer niet als lange borsten, En even soo gestelt gelijck als boere vvorsten, Zijn lief-tal aen het volck. Een ander vvilse ront. Maer al vvat schoonheyt raeckt, zijn dingen sonder gont.

Daer vvoont een seker volck ontrent de noortsche klippen, Dat vvil geen teeren mont, maer vvenscht om dicke lippen; Een ander prijst een krop al isse bijster groot, Een ander vvil een hooft gelijck een suycker-broot. D'een vvil syn vrouvve vet, een ander vvilse mager, Een ander vvilse snel, een ander vvilse trager, Een ander prijst de maet; en geen soo vvijsen man Die op dat schoonheyt hiet een regel setten kan. De schoonheyt vvert gevat of na de geesten svveven, Of na de landen zijn daer in de menschen leven; Doch vvatter yemant kiest, een vvit of bruyner vel, 'T is al maer los gepeys, en enckel sinne-spel. En dit gelt even soo ontrent de gaeuste menschen, Die met haer oogen doen al vvatse konnen vvenschen: VVat sal hem dan geschien die noyt den hellen dagh, Die noyt een jonge maeght in haer gestalte sagh? Maer vvaerom meer geseyt van dese vreemde slagen? De schoonheyt (segh ick noch) bestaet in sinne-vlagen, In enckel dvveepery. Siet hoe de vverelt malt! Voor my, ick noeme schoon vvat yemant vvel bevalt. En seker vvilj' het stuck na rechten eysch bemercken, V geest moet andersins ontrent de schoonheyt vvercken Als yemant van het volck, als Fop of Lubbert doet, VVant die gaen niet te vverck als op den ouden voet. Maer ghy, die niet en siet, moet binnen u gedachten Vast stellen schoon te zijn dat nau geen menschen achten, En dat meest al het volck niet eens voor schoonheyt kent, Dient u, eervvaerde man, voor schoonheyt in-geprent. VVant soo ghy voor u neemt tot u vermaeck te trouvven Een van de soetste jeught of van de schoonste vrouvven, Ey segh my doch een reys, vvie dese vreught geniet? Ghy troutse voor het volck, mits ghy haer noyt en siet.

En dat is anders niet als kriele lusten vvetten, En 't vorder datter volght en konje niet beletten; VVant die geen menschen siet oock midden op den dagh, Die geeft een dertel mensch al vvat hy vvenschen magh. Een poeselachtigh lijf, en tvvee gesonde vvangen, En hair dat geestigh krult, en herten vveet te vangen, Een boesem niet te grof en niet te bijster teer, Neemt dat tot u vermaeck. en vvat doch eysje meer? Alst bol en vleesigh is, al vvatter is te voelen, Daer kan een eerlick man syn hitte vvel verkoelen; En sooder een die siet het qualick meynt te staen, Heer doctor vveest gerust, 't en gaet u geensins aen. V mont vint haer gerief, ghy kont u lippen vougen, V hant die vvort gevolt, dat moet u vergenougen, Al vvatter vorder rest, en vveet een blinde niet. VVat kander leelick zijn voor een die niet en siet? Hier gaet een blinde man een siende mensch te boven, VVie siet en kan geen jeught voor eeuvvigh sigh beloven; VVant als de schoone vervv in vrijsters henen gaet, Een die niet blint en is verneemtet metter daet. Maer een die niet en siet (hoe-vvel de jaren komen) En dat een schoone vrou haer luyster is benomen, Die vint haer edel vvaes gedurigh even net, Vermits haer eerste beelt is vast in hem geset. Maer vvatter eenigh mensch voor gronden mochte leggen, Galenus bleef geset, en liet hem niet geseggen, Hy stont gelijck een rots. Als dit de vrijer sagh, Soo gingh hy vveder aen, soo dapper als hy magh: Heer doctor, naer ick sie, ghy laet u niet bevvegen, En vvilt juyst dese blom daer ick toe ben genegen, En ghy slaet vander hant al vvatter yemant seyt, Ey let eens vvat een plaegh hier voor u vvort bereyt.

Ick sou (soo ghy haer kreeght) mijn onrecht moeten vvreken, Ick sou niet ledigh staen haer veel te komen spreken, En dan en scheyd' ick noyt als met een hupsen soen, En vvat sult ghy, eylaes! hier tegen konnen doen? Ick heb de vrijster lief als uyt geheele krachten, En sy en haet my niet. prent dat in u gedachten; VVant 't is voorvvaer een stuck daer op te letten staet Voor een die dertel jock en mede-vrijers haet. Tvvee herten eens gesint en tot haer drift genegen, Daer baet geen stage sorgh, sy vinden duysent vvegen, Haer sinnen altemael die zijnder op gevvet; Al saeter Argus by, hy deede geen belet. Galene, zydy vvijs, soo kiest de naeste suster, Dat sal u nutter zijn, en vry al vvat geruster Dan of ghy mijne kreeght; vvant, vrient, soo dat geviel, Ghy bracht een stage sorgh op u benaude ziel, En al noch sonder vrucht. meer heb ick niet te seggen, Ghy vvilt eens voor het lest de saken overleggen, Het raeckt u aldermeest. De man, dus aen-getast, VVort in den geest gedruckt als met een svvaren last. Gelijck een hoogen boom bevochten van de vvinden, Die midden in den storm geen rust en vveet te vinden, Staet eerst een lange vvijl en vvaggelt over kant, Maer valt ten lesten om en deckt het naeste lant. Dus is de man gestelt. syn hert begon te beven, En syn beroert gemoet dat scheen het op te geven. Hy sijght daer op een stoel, en t'vvijl hy neder sit Verhaelt hy synen geest, en seyt ten lesten dit: Van al dat is geseyt en heeft my niet bevvogen, Noch van mijn eerste lief de sinnen af-getogen, Als dat ick hier verstae dat sy een ander mint, En nu geen vrije ziel in haren boesem vint.

VVat hier uyt rijsen kan dat is vvel af te meten, By alle die maer yet van desen handel vveten, De vverelt is te boos, en voor een blinden man Is dit de meeste plaegh die yemant dencken kan. VVel aen, indien je kont, laet hier een vrijster komen Die van voorgaende min niet in en is genomen, Die niet en heeft gemalt, maer staet in haer geheel, Die sal noch heden zijn mijn uytverkoren deel. Het vvoort vvas stracx gevat, en sonder langh te dralen Men laet van stonden aen de tvveede suster halen, Men seyt haer vvatter schuylt, en hoese nu een man Met eer en vrienden raet voor haer bekomen kan. Men seyt haer dat de kans dient vvaer te zijn genomen, Vermits die noyt soo schoon haer voor en vvas gekomen, Men seyt haer dat het luck is uytermaten glat, En dat het is een dingh dat haest dient op-gevat. Men seyt hoe-vvel de man syn oogen heeft verloren, Dat hy noch efter dient by haer te zijn verkoren; Dat schoon al is hy blint, haer dat geen hinder doet, Mits hy door syn gesicht den kost niet vvinnen moet. Dat jae de blintheyt selfs hem leyt tot hooge saken, Hem leert de rechte kunst tot in de gronden raken; Dat niemant met het breyn soo veerdigh spelen kan, Als een die niet en hoort, of als een blinde-man. Dat in voorleden tijt een van de vvijste menschen,Democritus. Vide Cicer. Tusculan. Quaest. & Camer. lib. 3. Medit. Hist. cap. 80. Om best te mogen sien, de blintheyt dorste vvenschen; Dat hy soo lange socht tot dat hy naderhant Syn oogen in de son heeft vvilligh uyt-gebrant. Dat hier nu dient gelet, dat haer ongalick vvesen By niemant vvert versocht, by niemant is gepresen, En datse voor gevvis moet leven sonder man, Ten zyse nu ter tijt het jae-vvoort geven kan.

Men seyt dat sy behoort een blinde-man te trouvven, Om vvel te zijn onthaelt, gelijck de schoonste vrouvven, Vermits dat uyter aert haer leden syn gemaeckt Niet om te zijn gesien, maer om te zijn geraeckt. Hier koomt de vader by, die looft haer moye dingen, Iuvveelen om den arm, en vvonder schoone ringen, En ander vrouvven-tuygh. Fidelle boven al Die seyt, dat sy voor-eerst haer spaer-pot hebben sal; Dat sy het eerste kint, dat God haer sal verleenen, Een keten geven vvil geçiert met rijcke steenen, En noch een gulden kop, soo groot gelijck een kint, De schoonste die men vveet, of in de vvinckels vint. De vrijer boven dien gingh haer de sinnen tergen, Hy looft haer vvonder veel, hy looft haer goude bergen, Hy looft haer, soose vvil ontfangen desen man, Dat hy noyt geven sal, en noyt haer geven kan. Sandrine vvel bevvust hoe dat haer saken stonden, En dat niet aengenaems in haer en vvert gevonden, En datse lijcke-vvel het eensaem leven haet, Seyt, dats' haer ondervverpt haers vaders vvijsen raet. Seyt, noch dat haer gemoet in vryheyt is gelaten, Mits dat noyt jonge vvulp by haer is komen praten, Seyt, datse suyver is, en voor een eerlick man Een vry een reyn gemoet ten echte brengen kan; Dat vrijsters veel besocht, gestreelt, gevleyt, gebeden, Zijn dickmael niet te pluys ontrent haer teerste leden; Maer dat een frissche blom, die 't noyt en is gevraeght, Is in de vvare dat een recht volkomen maeght. Dat vvas voor-eerst genough. Galenus ondertussen, Die bood syn rechterhant, en quam de vrijster kussen; Hy seyt voor al het volck, dat sy hem liefgetal, En hy haer echte man voor eeuvvigh vvesen sal.

Daer rijst een nieuvve vreught en vvonder groot vernougen, Vermits hen dese tvvee soo vvel te samen vougen. Maer dat is niet genough; vvant Opvvijck komter by, En toont hem gansch verheught en uytermaten bly; Maer peyst des niet-te-min, en vry niet sonder reden, Dat hy oock even nu syn yser heeft te smeden. Hy gaet den vader aen, hy doet hem syn beklagh, Vermits hy syn verdriet niet langer dragen magh. Hy seyt, dat hy syn huys vry langh nu heeft betreden, De vrienden heeft versocht, de dochter heeft gebeden, Hy seyt, dat nu de maeght tot hem ten lesten helt, En dats' het gansche stuck aen haren vader stelt; Hy bid, dat hy voortaen eens vreughde magh genieten, De vrijster, echte vrou, en hem syn vader hieten: Hy bid hem voor het lest, dat soo een blijden dagh Hem mede tot geluck, en eere dienen magh. De vader, aengetast op syn bequaemste stonden, En heeft syn heus versoeck niet ongerijmt gevonden; Hy dient hem van den tijt. En met een kort besluyt, Op eenen avont-stont soo vvorter tvvee de bruyt. Men seyt ons dat de maeght die met den blinden troude, En onder syn beleyt den echten acker boude, Veel soete kinders kreegh, en dat het lieve paer Had vrede, sonder tvvist, en menigh vrolick jaer. De ruste van het bed is in des Heeren segen, Niet in, 'k en vveet niet vvat, in schoonheyt niet gelegen. De schoonheyt is een blom die al te licht vergaet; Ghy, let op vvare deught, die op u trouvven staet.

PHilogamus en hadde nau het voorsz. trou-geval door-gelesen, ofte Sophroniscus vvas al vveder aen-gekomen. Hy dan bevvillekomt ende neder gheseten zijnde, seyde tot Philogamus, VVel laet ons nu den draet van ons voorgaende gespreck hervatten; vvant al isset soo dat op u nu gelesen trou-geval vvel eenige goede bedenckingen konnen vverden voort-gebracht, soo heeft nochtans de geschiedenisse van de Spaense heydinne de oudtste brieven, ende mitsdien oock het voor-recht van eerst af-gehandelt te vverden. Wel aen dan, wat uwe vordere vrage belanght;5. te weten, of het geoorloft is op de uyt-komste van toekomende dingen ondersouck te doen, en tot dien eynde aen waerseggers ofte hant-kijcksters raet te vragen, daer op segh ick rondelick, dat neen. Ick stae u toe dat wijse en kloucke mannen, uyt ervarentheyt met lanckheyt van tijde verkregen, door voor-teyckenen ende sonderlinge op-merckinge yet wes in dese gelegentheyt vermogen. Maer sulcx by spokers, toovenaers, waer-seggers, of diergelijcken slagh van volck te willen gaen onder-vragen, is beyde by Goddelicke en menschelicke wettē opentlick verboden. Gods woort spreeckt klaer Deut. 18. De gemeene Rechten van gelijcke: ende de redenen zijn, vermits het volck lichtelick door dusdanige voor-segginge gaende wert gemaeckt, ende tot nieuwigheyt genegen zynde tot onruste van de staet wert gedreven. Doch soo ghy meer hier van begeert te lesen, soo siet Lips. in exemplis & Monitis Polit. cap. 4. quaest. liceaine in eventus inquirere. Phi. Maer het bysonderste dat uyt dese gheschiedenisse in bedencken behoort te komen, is de vraghe, of yemant behoort, ofte vermagh eē houwelick aen te gaen met wilde,6. woeste, ende rauwe menschen, ofte met de gene die buyten het verbont wesende, afghesondert zijn van het ware Christelick geloove. Op dit gewichtigh point u oordeel, weerde man. Soph. Ick en wil my geensins ontrecken, goede jongelingh, hier op myn gevoelen rondelick te verklaren, alsoo het selve onder al dat wy te samen gesproken hebben als eē hoost-stuck behoort gerekent te werden. Ick segge daerom, nademael dat het houwelick is een onverbroken bant, ende dat niet alleen de menschē, maer oock God door het selve kinderen werden verweckt: dat mede selfs de onderlinge verbintenisse tusschen den Heere Christum eñ de Kercke, mitsgaders alle geloovige zielen, door het houwelick wert af-gebeelt; soo moet noodelick des Heeren mont in die gelegentheyt niet alleenlick om raet werden gevraeght, maer behoort oock de selve raet volkomelick te werden gevolght, ten eynde Godes vrede ons mochte by-woonen in onse huvshoudinge. 'T is nu kennelick dat in Godes woort (1. Corint. 7.) klaerlick wert bevonden ons te zijn bevolen te trouwen in den Heere: dat is, in de vreese des Heeren, ende volgens desselfs in-settinge: gelijck by het selve mede geboden wert geen jock te trecken met den ongeloovigē, dewijle het licht met de duysternisse niet gemeens en heeft, noch Christus met Belial. 2. Corint. 6.14.15. Maer hoe kan yemant in den Heere geseyt werden te trouwē, die met syn trouwen selfs toont dat hy een verachter Gods is, ende als tot syne vyandē over-gaet? voorwaer indien men op eenige gelijckheyt in de saken van trouwen behoort te letten, de gelijckheyt in het stuck van den Gods-dienst is verre boven al te wegen, sonder eenigheyt in de welcke geen soetigheyt, ware vreughde, of vrede tusschen de getroude en is te verhopen, geen over-een-komste in 't op-voeden van de kinderen, maer dagelicx stoffe tot onruste ende oneenigheyt: alsoo dwalingen en waerheyt met den anderē als erf-vyandē zijn, en staegh onderlinge gewoon zijn te worstelen; (Licet vir non oderit uxorem, error tamen odit veritatem. Salvianus.) en in dien gevalle siet men dat den haet van de sake op de personen selfs koomt te vallē, de wijle elck het syne pooght voor te spreken. Arnisaeus de jur. connub. cap. 6. sect. 5. Heeft men niet gesien dat in dusdanige houwelickē de vrouwen zijn af-geradē geweest van de houwelickse gemeenschap met haren man te plegen, als aen de selve onreyn ende niet geoorloft zijnde? en dat de vrouwen oock sulcx in 't werck hebben gepooght te stellen? en hoe kan in soodanigen huys-houdinge een kleyne kercke door gemeene gebeden en het lesen van Gods woort gehoudē werdē, gelijck sulcx onder de Christenen betaemt, en van Paulus in 't huys van Philemon wert gepresen? en hoe kan doch soodanigē houwelick (tot troost van de gehouden) geseyt werden te wesen een beelt en gelijckenisse van het verbont met dē Salighmaker? (Molin au Traicté des Mariages illicites.) sekerlick in geender manierē. Ick segge daerom, indien yemant van edelen huyse wesende sigh tot kleynheyt toe-rekent, indiē men hem een houwelick soude vergen beneden de weerdigheyt van syn geslachte, dat des te meer in desen gevalle behoort in achtinge te komen, dat men dien geestelicken adel in de gemeenschap der heyligen niet en verkorte. Phi. Ick bevinde uwe redenen van gewichte te wesen, weerde Sophronisçe; maer hoort men niet sodanigen houwelick goet te vinden, immers te lijden, op hope dat een woest en ongeloovigh mensche, door syn partuyr tot sedigheyt en tot het geloove sal werden gebracht, en datter alsoo winste van een ziele sal gedaen mogen werden? Soph. Dit wort veel tot verschooninge van dusdanige houwelickē by gebracht, lieve Philogame: Maer segh my doch een reys, plagh men wel een houwelick aen te gaen met yemant die kael en beroyt is, op hope dat hy wel eens rijck soude mogen werden? Phi. Neen sekerlick, weerde Sophronisçe, de lieden gelooven in dien deele datse sien en tasten, en anders niet: de hope wert maer waen geacht in dese gelegentheyt. men moet hier vry al vaster gaen. Soph. Wel indien men op hope van toekomendē tijdelicken rijckdom geen houwelick en wil gronden, naer onse maniere van leven; dient men dan wel sulcx te doen op hope van dien onwaerdeerlicken rijckdom in 't geestelicke? Phi. Ick was daer gevat, weerde Sophronisçe, eer ick 't recht gewaer wert. En, om de waerheyt te seggen, my dunckt dat uwe redenen al vry wat slots hebben. Maer onderentusschen soude ick misschien wel by exempelen konnen bewijsen, dat de man het wijf, ende het wijf den man tot den waren geloove eyndelick heeft gebracht; het welck dan nootsakelick een groot vernugen moet geven ter weder-zijden. Soph. Ick en wil niet ontkennen, weerde Philogame, sulcx niet somwijlen geschiet te zijn, maer als het gebeurt soo doet God even het selve dat hy in de eerste scheppinge gedaē heeft, treckende het licht uyt de duysternisse. Maer hier tegen is te bedencken, dat niet eenige voor-vallende sakē, die somwijlen eens gebeurē, maer Gods gebodt een regel moet wesen van ons bedrijf. Het quaet en is niet te doen op datter goet van kome; en wat segen Gods heeft die te verwachten die Godes raet niet en volght? Waer by ick dan noch vrage, nademael het quaet (God betert) soo vruchtbaer is, als de ervarentheyt leert; of het niet te vreesen en staet, dat de geloovige van de ongeloovige eer beschadight soude mogen werden, als dat de ongeloovige door den geloovigen soude werden gebetert? Is sulcx niet gebeurt den wijsen ende machtigen koningh Salomon? (1. Reg. 11.) ghy weet dat wel, jongelingh, en wat sal dan gemeene ende geringe verstanden niet konnen over-komen? De eerste eertzvaders die om hare uyt-nementheyts wille kinderen Gods van Moyses ghenaemt waren, siende de dochteren der menschen datse schoon waren, onderstonden die ten wijve te nemen (Genes. 6.3) en zijn alsoo vleeselick, ja vleesch geworden, en hebben na hen getogen dē onder-ganck van den geheelen aert-bodem. En Iacob, die groote helt en Gods worstelaer, hebbende getrout de dochters Laban, heeft hy niet gewaer geworden dat een deel van de afgoderije van de selve de syne heeft aen-gekleeft? Gen. 35.4. Phi. Ick vernoughe my uwer redenen, weerde Sophronisçe, en 'tis (mijns oordeels) onnoodigh hier toe meer te seggen: het out spreeck-woort is hier en elders niet dan al te waerachtigh.

'T nachtegaeltjen op de peul Dat vermagh te bijtter veul.

Efficaces preces mulierum.

Ick daerom uwe aen-merckinge op mijne gedaene vrage vast stellende, sal u des ten hooghsten bedancken, en de selve in mijn boesem op-schrijven, ende door Godes genade sien in 't werck te stellen.