Houwelick

t'Samen-spraecke tvsschen Sibille, nieuvv-gehoude Ionck-vrouvv, ende Rosette, Ionghe Vryster.

ROSETTE

Spreeckt. IOnck-vrou Sibille, vveest ghegroet Ick heb u lang in mijn ghemoet Gevvenst in desen staet te sien, En oock met een gheluck te bien; Maer, siet! ick ben, 'k en vveet niet hoe, Daer in belet tot heden toe: Nu vvensch ick u dan goeden dach, En vvat ick vorder vvenschen mach, Des Heeren segen boven al, Den besten vvensch in dit geval; Ick vvensch dat ghy te samen meucht Jn eendracht, liefde, soete vreucht, Voltrecken uvven ganschen tijt, Soo lang als ghy te samen sijt: Noch vvensch ick, vvat ick vvenschen kan, Dat ghy met uvven lieven man Te samen, op ghelijcken voet, En out, en leelick vvorden moet. Sibille. Of schoon u vvensch vvat selsaem luyt, Sy kan ten goede sijn geduyt VVanneermen treft den rechten sin. Maer, lieve, koomt een vveynich in En set u doch hier nevens my, Op dat u stant vvat vaster sy, En dat ick u bedancken mach. Rosette. Jck sitte meest den ganschen dach, En hebbe liever vvat te staen. Sibille. Het is dan beter vvat te gaen. Hoort, vveerde maecht, met u verlof, Hier achter is een lustich hof, Jndien het u bevallen mocht, VVy ginghen treden inde locht: Daer vvassen bloemen menichfout, De Crocus geel gelijck een gout, En Lever-blat, en Aconijt, Nu beyde juyst in haren tijt,

Oock isser blaeuvven Hiacynt, Een vrougheling, een lente-kint, En dan noch menich ander kruyt Dat eerstmael uytter aerden spruyt, ‘Het eerste spruytje vander jeucht ‘Dat geeft voor al de meeste vreucht, ‘En 't bloemtje dunckt een yder soet, ‘Dat eerst sijn knopjen open doet. VVel aen, om u vvat vreuchts te doen, Laet ons gaen treden in het groen, Ten sy dat ghy het anders vint. Rosette. 'k En ben voor nu niet hoefs gesint; Jck sie, dat al vvat tuynen heeft Veel gelts om nieuvve bloemen geeft; Het out gevvas van bloem en kruyt Dat heeft schier al te samen uyt, Dus, of ick t'huys of elders ben, Ick vinde dat ick niet en ken. Tis hier een Tulpa diemen acht, Gans sonder reuck, en sonder kracht; En daer een vreemde keysers-kroon, Al mede niet als enckel toon, En, dat my noch het meeste spijt, Men eert vergif den Aconijt. Een ander prijse nieu gevvas, Dat yemant hier of ginder las, ‘De bloemen vanden ouden dach ‘Sijn bloemen vande beste slach. Voor my, ick vinde meer gerief Jn Oogen-troost, in Mate-lief, In Gouts-bloem, Munt; en Beurse-kruyt, Recht dingen voor een jonghe bruyt. Sibille. Ick hooret vvel, o vveelde-kint, Ghy sijt tot jocken nu gesint. Rosette. Tis sooje seght; dan niettemin Oock jock heeft somtijts vvaerheyt in. Maer, soo ick tot u spreken mach Gelijck men inde vryheyt plach, Soo vveet dat ick bevangen ben Met sieckte die ick niet en ken; Jck ben geduerich vvonder svvaer, Als of ick quaps of kortsich vvaer, Dus souck ick troost tot mijn verdriet, Een geestich dicht, of minne-liet, Of yet dat uyt een droef gemoet Besvvaerde sinnen vvijcken doet; Het aerdich Klave-cyngel spel Beviel u eertijts vvonder vvel, Ghy paerdet mettet hel geklanck Een klare stem, en blijden sanck, En bracht soo dickmael aende jeucht, Door u geselschap, soete vreucht; Jck bid u noch om dese gunst, Schenckt ons een deuntjen na de kunst.

Sibille. Het spel en singhen (ick bekent) VVas my voor desen aengevvent, Ick speeld', ick queeld', ick neurd', ick sang By vvijlen gansche dagen lang, Maer siet! vvy slachten altemael Jn dit geval den nachtegael, Die, als de koele Mey begint, Js tot den sang soo gans gesint, Dat hy de bossen over al Doet klincken door een bly gheschal; Maer, als daer na de lente-tijt Allenxen na den somer glijt, En dat mitsdien het geestich dier Jn sich gevoelt een ander vier, Een soeter lust, een rijper aert, VVaer door het met sijn gaytjen paert, VVaer door het, eer de lente scheyt, Een nestjen maeckt, een eytjen leyt, Dan is de lust van singen uyt, Men hoort voortaen als geen geluyt, Die reyne stem, en soet geklagh En schettert niet ghelijckse plagh. Rosette. VVel aen, vriendinn', ick ben ghepaeyt, Ick sie vvaerop de spille draeyt; Oock vveet ick, dat het soet gesang Niet dient verkregen door bedvvang. Sibille. Maer isser nu geen ander saeck Die u kan dienen tot vermaeck? Rosette. Jae. geeft ons slechts een soeten praet, Hoe dat het inde vveerelt gaet; Men sit den ganschen vvinter t'huys, Daer is men stil, gelijck een muys, Men spreeckt, men hoort, men vveeter niet Als dat mer inde keucken siet: Maer ghy, onlangs na vvensch getrout, Hebt staegh een gunstich onderhout, Van hier, en daer, van nu, en dan, En al door uvven lieven man; VVant als hy koomt of vande straet, Of van het hof, of uyt den Raet, Jck vveet, hy brengt u altijt yet Van datter in het lant geschiet, En vvie daer vvort de bruyt gemaeckt, En vvie dat opten oven raeckt, En vvie sijn vryster is ontvrijt, En vvie dan berst van enckel spijt; Of eenich ander soet geval, De jonghe lieden lief-ghetal. Sibille. Ghy sijt verdoolt, o vveerde kint, Men is niet altijt eens gesint, Ten gaet ons niet gelijck het plach, Tis nu vvat hoogher opten dach;

Gelooft het vry, dat dese staet Al vvat verandert inde praet: ‘De saecken van het huys-gesin ‘Die brengen nieuvve reden in. Rosette. VVel hoe! alreets soo svvaren hooft Dat u van alle vreucht berooft? Voorvvaer dat is te veerdich out; Ghy sijt een maent off tvvee getrout, De speelman sit noch voor de deur, En hoe alreede van getreur? Van last? van sorgh? van huys-beslagh? 't Schijnt datmer niet meer lachen mach; Ey lieve, set u sachtjens neer, Het eerste jaertj' en keert niet vveer. Sibille. Al vvat ghy stelt als svvare last Daer mede ben ick vvel gepast; En tis my nu al meerder vreucht, Als oyt het mallen vande jeucht, Off al vvat eens mijn sinnen ving, ‘De tijt verandert alle ding. Rosette. Ick vvenste dan vvel eens te sien, Off dit in my oock sal geschien. Maer seght toch eens vvat voor een bouck Dat ginder leyt in genen houck? Ick sacht, ghy hebtet vvech gedaen Met dat ick hier quam ingegaen; Soo ick daer yet uyt leeren mach, Soo brengtet vveder aenden dach; ‘Tis seker datmen noyt en dient ‘Sijn broot te sluyten voor een vrient. Sibille. Dit bouck behelst een kort gedicht, En heeft den naem van Maeghde-plicht; Het vvare my een liever ding Indien de schrijver vorder ging, En dat hy naerder raecken vvou De plichten van een jonghe vrou. Rosette. Soo haest als ick dat bouck vernam, En dat het eerst ter vveerelt quam, Soo vvist'ick stracx het gansch besluyt, Jck las het inder haesten uyt. My docht ten had geen quaden val, Maer evenvvel niet over al: Jck vinder dat my beter maeckt, Ick vinder dat my niet en smaeckt; De vrient die ons dat bouxken gaf, Die schijnt my somtijts vvat te straf. Hy brengt tvvee maeghden inde praet, Maer beyde niet van eenen raet; De des' is jonck, en die bedaeght, Maer d'eerst' is die my best behaeght; Doch seght, met vvien dat ghy het hout. Sibille. Ick achte Phyllis vvat te stout,

Mijns oordeels ist een grillich dier, Onstuymich om haer eerste vier; Dies geeff ick d'outste meerder prijs. Rosette. Maer die is my al vvat te vijs, Sy vveyt geduerigh al te breet, Oock dickmael sonder vast bescheet, En Phyllis seyt niet selden vvat, Dat byde jonckheyt dient gevat. Sibille. Voor my, dat kan ick niet verstaen, Dus vvijst u reden naerder aen. Rosette. Dat sal ick doen, en oock terstont, Ick draget noch als inden mont Al vvat ick hier en ginder las, Dat my ten hoochsten tegen vvas; Voor eerst heeft Anna mis getast Daer sy een teere maeght belast Haer jeucht te snoeren met gevvelt, Schoon haer de diepste minne quelt, En noyt te toonen hare pijn, Oock daerse kan genesen sijn. Sibille. VVel dunckt u dat soo vreemt geseyt? Rosette. In trouvven jae, tis mallicheyt. Ick vveet dat vryers onsen gront Te seggen aen met eygen mont De maeghden niet te vvel en staet, Maer is hier toe geen beter raet? Neemt eens, ick kreegh een jong-man lief, Sal ick niet soetjens met een brief Hem mogen klagen mijnen noot? ‘'tPapier en kent geen eerbaer root, ‘De pen en inct doen menigh-vverf ‘Dat mont en tonghe niet en derf. Sibille. ‘Te schrijven aen een jong ghesel ‘En voughde noyt een vryster vvel; ‘V goede naem, o sedich dier, ‘En moet niet hangen aen papier; ‘Off yemant schoon een vvoort ontvalt, ‘VVanneer de jeught te samen malt, ‘Dat vlieght daer henen metten vvint, ‘Soo dattet niemant vveder vint; ‘Maer niet dat soo gheduerich blijft ‘Als dat een stoute penne schrijft; En koomter dan een quade slach, Als dickmael tusschen liefjens plach, Soo vvort u brief, tot smaet en jock, Gehangen aende groote klock, Oock isser geen ontkennen aen, Men siet de ronde letters staen: En schoon het u ten hoochsten spijt, Ghy moet dan lijden het vervvijt; Dus, hebje schaemt' en eere lief, En schrijft noyt dvvasen minne-brief.

Rosette. Steeckt in het schrijven dit gevaer, Soo meyn ick dattet beter vvaer Aen yemant, diemen heeft gesint, T'ontdecken vvaer hy is bemint Of door een meyt, een kloucke veegh, Of door een minne geestich-sneegh, Of door een stijfster vvel gemont, Of door een naeysters loosen vont Of yemant van een klouck beleyt, Die vveet vvat vryen is geseyt. ‘Een yder heeft doch goeden sin ‘De hant te leenen aende min: Geeft maer een siel, een onder-keurs, Een doucken-huyf, een nieuvve beurs, Een onder-riem, een suffe-ring, Of ander kleyn, maer proper, ding; Of vveest in gelt een vveynich mild, Ghy krijcht ten dienste vvienje vvilt. ‘Het schijnt dat yder is gepast ‘Om tvvee aen een te maecken vast, ‘Het trouvven is een eerlick ding, ‘En vvie dat oyt te trouvven ging, ‘En vvie dat oyt tot trouvven sprack, ‘Die doet de menschen groot gemack. Sibille. Ey svvijght toch; vvant, soo vvaer ick leef, Dit gaet te leelick buyten schreef; Hoe! die u slechste dingen doet Sal die u naem, u hoochste goet, Gaen dragen hier en daer te koop Aen yemant van dien loosen hoop? Voor my, ick segget open uyt, Ick meyne dattet niet en sluyt; Jck bidde, vveeght u vveerden staet. ‘Jn groote dingen groot beraet. Ick vveet, dat een die vvast of stijft VVel somtijts desen handel drijft; En dat een minn', of een' die naeyt, Niet selden vreemde lorren draeyt; ‘Maer siet! het reyne vvort geschent ‘Als yet gemeens daer koomt ontrent. Rosette. Hoe! seg een reys, en machmen dan Geen vryster brengen aenden man? Of geven baet of onderstant Aen yemant die in liefde brant? Sibille. Jn trouvven jae, het mach bestaen, Alst na den regel vvort gedaen. Rosette. VVel opent dan het recht bescheyt, Eer ons de reden vorder leyt. Sibille. ‘Een die een teere maeght bepraet ‘Om gelt, om loon, om eygen baet, ‘Of, isset niet om vuyl gevvin, ‘Ten minsten uyt een luchten sin,

‘Gevvis hy doet een quaden slach, ‘En diemen geensins dulden mach; ‘Gevvis het vveerde trou-verbont ‘Moet steunen op een beter gront. ‘Maer soomen in het gansche vverck ‘Heeft Godes eer tot sijn gemerck, ‘Of vvel sijns naestens onderstant, ‘En sluyt alsoo den echten bant, ‘Dat is geoorloft over al, ‘Jae God en menschen lief-getal; ‘Maer die maer eygen koren maeyt, ‘Doet niet als dat hy koppels draeyt. Rosette. Dat is soo qualick niet geseyt, Maer tis ons van het stuck geleyt. Om dan niet verder af te gaen, Soo dient hier noch een vraegh gedaen. En mach oock niet eens anders mont Gaen openbaren onsen gront, Soo hoop ick immers dat ick mach Off met een knick, off met een lach, Off met een vvenck, off met een sucht, Off met een kodd', off met een klucht, Off met een lonckjen geestich-soet, Off met een stootjen aenden voet, Off met een neepjen aender hant Te kennen geven mijnen brant. Ick ging noch heden door de stad Daer seker kint een musjen had, Het diertje scheen hem vvonder soet, En haddet geeren op-gevoet; Maer siet! de vogel vvas te geck, Het aes dat lach hem voor den beck, En evenvvel en at hy niet Voor datmen aen sijn beckjen stiet, Off op het hooft een klopjen gaf. Sibille. Laet doch van dese grillen af, Niet een van allen mach bestaen, Niet een van allen dient gedaen; En sooje recht had overleyt, VVat hier te voren is gheseyt, Ghy vvaert ontrent den maeghde-plicht Al vry vvat beter onderricht. Hoe dan! en hebje niet gelet Hoe ingetogen, hoe beset, Hoe stil, en heus, in daet en schijn Een teere maeght behoort te sijn? Ghy maeght sijt krancker als een glas, VVeest daerom blooder als een das; Ghy sijt al brooser als een lis, VVeest daerom stom gelijck een vis; Ghy sijt al vveecker als de snee, VVeest daerom vluchtich als een Ree; Een maeght is als een vveder-klanck Die noyt laet hooren haren sanck, Dat alsse dapper vvert geverght, En om te spreken als geterght,

En anders maecktse geen geschal, Doet soo, o maeght, in dit geval. Rosette. Kijck, dits een deun: vvel seght met een Een maeght sy hart gelijck een steen, En dvvers, gelijck een steghe muyl, En dom gelijck een vijsen uyl, En drooch gelijck een dorre stock, En loom gelijck een svvaren block, Jnt korte bitter als een gal. Gevvis ten smaeckt my niet met al. Hoe sal een jonck, een geestich dier Sijn hart en norts gelijck een stier? Neen, heus heyt sonder stuere pracht Die maeckt een vryster hooch geacht; Maer soo het ging naer u gebiet, Men troude vvel sijn leven niet. Sibille. Nu sie ick als in volle daet Den gront van u verholen quaet; Tis niet als jeucht, en grilligh bloet Dat u aent herte leyt en vvroet. ‘Ick achtet voor een vvijse maeght ‘Die minne-stuypen verre jaeght, ‘En die haer sinnen overheert ‘Tot tijt en reden anders leert. Rosette. VVel neemt, daer sy een jonghe maeght Die, van haer eyghen jeught geplaeght, Gevoelt by vvijlen diep gequel Om eenich geestich jong-gesel, En dat de jong-man, onbevvust Van haer verdriet en diepe lust, Haer noyt van soete minne sprack, Iae niet ter vveerelt aen en track; Sal echter noch het arrem dier Gaen quelen met haer innich vier? Ick segge neen, vvant, spreecktse niet, VVie kan versachten haer verdriet? VVie kander oyt genesen sijn Die staegh bedeckt sijn drouve pijn. Sibille. Noch segg' ick des al niettemin, Ghy treet verkeerde vvegen in. Rosette. En ghy spreeckt hier te vvonder stout, Ick denck, om datje sijt getrout; Maer, soo ick u te rechte ken, Indienje vvaert ghelijck ick ben, Gevvis ghy songt een ander liet. Sibille. Gelooftet vry, 'ken dede niet. Ick vveet dat vryers sijn gemoet Gelijck de schouvve svvaluvv doet: Vleyt desen vogel, sooje vvilt, VVeest heus, beleeft, jae byster mild, Gaet lockt hem met een soeten mont, Gaet fleuyt ten besten datje kont;

Maeckt hem een nest, tot sijn gemack, Hangt potten om u gantsche dack, Ten eynd' hy uyt de koude locht By u sijn vvoonplaets nemen mocht, Ach, voor u moeyt' en krijchje niet Als dat hy des te verder vliet; De svvaluvv vvil haer eygen nest, Dat acht de vogel alderbest, Dat kleyn gebou van enckel stof Verkiestse voor een konincx hof: ‘Tis niet te seggen hoe het smaeckt ‘Dat yemant tot sijn eygen maeckt.. ‘De vryer staet geen vryster aen, ‘Als daer hy moeyt' om heeft gedaen; ‘Dus, vryster, stelt u hooft gerust, ‘De liefde vvil haer vrye lust, ‘Een yder kiest daer sijns gelijck, ‘De sin die is een hemel-rijck. Rosette. Nochtans, vvanneer men overslaet VVat hier en daer geschreven staet, Men kander duysent vvijsen aen Aen vvie dit anders is gegaen. Heeft Dido niet door soet gelaet, Door alderley gesochten praet, Den Helt van Troyen metter tijt Haer eygen bedde toegevvijt, Jae tot een volle trouvv vervveckt? Heeft Ariadne niet ontdeckt Aen Theseus al den heeten brant Die sy in haren boesem vant? Heeft sich Medoea niet gemelt, En haer gemoet soo bloot gestelt, Dat Jason als met oogen sach Al vvat haer inden boesem lach? En efter isset openbaer Dat yeder kreegh sijn echte paer. Sibille. VVaer toe van Dido veel gevvaeght? Dat vvas een vveduvv, niet een maeght; En dat geselschap, soomen siet, En hout van maeghde-vvetten niet. Oock Ruth en Thamar heeft gevrijt; Maer dat is vanden ouden tijt; De vveerelt heeft eens soo gegaen; Ten ging nochtans geen maeghden aen. Rosette. Maer d'andre tvvee, gelijck men leest, Sijn immers beyde maeght gevveest. Sibille. Tis vvaer, vriendin, dat hebje vvel, Maer siet het eynde van het spel; Soo haest, eylaes! de nieuvve lust Van dese jonckers vvas geblust, En heeftmen niet van stonden aen De gantsche vveerelt deur verstaen

Dat yeder van sijn liefjen vveeck? En siet! daer satmen doen en keeck, Beschimt, bestruyst, bedot, begeckt, Soo ver de vvydde vveerelt streckt. ‘Ey lieve! vvatmen lichte vvint ‘En vvort maer voor een tijt gemint. ‘Tis vast dat niemant hooch en acht, ‘Dat hem te licht is toegebracht. Rosette. 'k En kan dit efter niet verstaen, Des moet ick u vvat naerder gaen. Besiet de Schrift, dat heylich bouck, Dat stijft al beter mijn versouck, AlsExod. 2.16. Moyses, van een moort berucht, VVas uyt Egypten vvegh-gevlucht, En dat hy door een heusche daet De seven maeghden quam te baet, De vader is op haer gestoort, En straftse met een deftich vvoort, Om datse, door een bloode vvaen, Den vryer niet en trocken aen; Siet daer een reys, die vvijse man Die Moyses ondervvijsen kan, Die vvijst sijn dochters tot een vont, Die ghy u vryster niet en jont. Sibille. Vriendinne, vveyt hier niet te breet, Maer siet de plaetse met bescheet; Ick segge, datse niet en hout Daer toe ghy die vvel trecken vvout; Tis vvaer, de vryer bleef te gast, Maer dat vvas uyt des vaders last, En t'lach alleen op desen gront, Vermits de Priester onder-vont De gunst die Moyses had getoont, Die docht hem vveert te sijn geloont; En dat het niet en vvas als dat, Kan uyt den text vvel sijn gevat, VVant Moyses vvas een vreemdeling Die als een balling henen ging, En niemant vvist in Midian Off hy vvas vryer ofte man.De Priester sprack tot sijn dochteren, waer is hy? waerom liet ghy den man van u gaen dat ghy hem niet en noodichdet met ons te eten? ende Moyses bewillichde by den man te blijven, Ende by gaf Moysi sijn dochter Zipora. Exod. 2.20. Ghy vvort dan niet een sier gestijft Met al dat Moyses hier beschrijft; Maer, om in tucht te sijn gesterckt, Soo dient uyt dese plaets gemerckt Dat van de seven dochters geen Haer met den jong-man maeckt gemeen Eer haer de vader dat gebiet; En eer, o Maeghden, dientet niet. ‘Het is voorvvaer een vaste leer ‘Ons deel dat koomt ons vanden Heer:Prov. 19.14.

‘Tis God die als met eyger hant ‘Een echten vrient, een heyligh pant, ‘Geeft aen de vrou, alst hem gevalt, ‘En niet vvanneer de jonckheyt malt; ‘Ghy, vvacht dat, jonge vryster, vvacht ‘Tot dat u deel u vvort gebracht. Rosette. Ten is my geensins onbekent Dat God ons alle dinghen sent, En dat ons heyl en alle goet Als uyt den Hemel dalen moet; Maer efter dient te sijn bedacht Dat oock by ons yet dient betracht, ‘Tis vvel gheseyt, na mijn verstant, ‘Roept God om hulp, maer roert de hant. Sibille. Tis vvaer, hier dient vvat toe ghedaen, Maer t'gaet off vooght off ouders aen; Voor u ist beter, teere maeght, Dat ghy u stucken niet en vvaeght. Rosette. Mach dan een maeght, naer u verstant, Niet anders als tot haerder schand Een vryer locken tot de min? Sibille. Dat beeld' ick my ten diepsten in; En, hout ghy vvat van mijn gebot, Soo gaet eens in het hoender-kot, VVant daer is even vvat te sien, Dat u ten goede kan gedien. Geeft yeder hoen een vollen back, Op dat het ete met gemack, En let eens hoe het sal vergaen, Niet een en salder blijven staen,

De volheyt is hun geensins soet, Daer is geen lust in overvloet, Nu sooje vraeght vvat dit beduyt, En vvat ick maecke voor besluyt, Het is, o vrysters, teer geslacht, Het is een les voor u bedacht, Dus, alsje mette vryers praet, Set hun gheduerich dese maet,

Een yeder loopt besyden af, Om graen te soecken in het kaf. En voetse niet op heur gemack, En geeftse noyt den vollen back; Maer, vvilje stijven uvven lof, Soo laetse schraven in het stof, Om daer te soucken naer het graen: ‘Een vryer is een vreemden haen;

‘Al vvatmen dit geselschap biet ‘Ten achtet off ten etet niet. Rosette. Ist mette vryers soo ghestelt Gelijck als uvve reden melt, Soo dienter naerder op gelet, En vry een ander streeck geset. Ick sie dat al u seggen streckt Op dat een vryster sy bedeckt, En al huer doen sy vvonder stil Voor yemant die haer minnen vvil; Nu is my seker vont gheseyt, VVaer door het minnen vvort beleyt Soo diep begraven inder nacht, Dat niet een mensch daerop en acht, Jae hy, daer al het stuck op slaet, En vveet niet vvatter omme-gaet. Sibille. VVel, dat is vry al veel geseyt, Maer seght hoe vvortet aengeleyt? Rosette. Jndienje maer beloven vvout Dat ghy het niemant seggen sout, Ick goot het strax in uvven schoot, Sibille. Seg op, van my en is geen noot. Rosette. Een hoof-scheel van een dorre puyt, De schobben van een draken-huyt, Het ooghe van een svvarte kat, Met klaeuvven van een vaele rat, De maeghe van een vogel-struys, De milte van een vleder-muys, Het schrapsel van u lincker voet, Gedopt in enckel slangen-bloet, En dan een maeghde-perkement Met naere teyckens afgeprent, Dit al te samen vvel bereet, En vast gebonden in het kleet, Off anders sachtjens vvech-geset Ontrent, off in het stille bed, Van yemant diemen heeft gesint, Tis seker datmen bate vint: VVant siet! het neemt de geesten in, En dvvingt de vryers totte min. Sibille. VVat ramp, vvat koomt u in het hooft? Off sijtje van u sin berooft? Verdvvaelde maeght, ellendich kint, Dit al en is maer enckel vvint, Maer droomen van een kortsich mensch; Tis daerom, tis mijns herten vvensch Dat ghy terstont, en metter daet, Die vreemde rancken achter laet, Hoe! meynje dat een vuyle kat, Een puyt, een huyt, 'ken vveet niet vvat, Heeft macht oock over onsen sin? Jck bidde, beeltet u niet in.

Rosette. VVel hoe! is dit soo grooten quaet? Sibille. Biminde maeght, ick segge jae't: VVie oyt vertrouden op den Heer Misprijsen dit gevveldich seer, En stellen alle voor gevvis Dat dit van God gevveken is. Jae meynen dat het hels ghebroet Strax vvacrmen dese grillen doet, Sijn slim bedroch daer onder mengt, En veel ten quaden eynde brengt. Voor my, ick houde gans verdacht Al vvatmen door verholen kracht Ons vvil gaen dringen inden geest; Ghy daerom sijter voor bevreest, Ten sijn maer dingen sonder slot, En efter strijdich tegen God. Rosette. Hoe! kan het sap van selsaem kruyt Dat inde naere bossen spruyt Hierin geen beter saecken doen? Sibille. Vriendinne, vvandelt in het groen, Maer acht het kruyt en al het sap Hier niet als enckel kinder-klap. ‘God is een Heer van ons gemoet, ‘Hy die het sluyt, en open doet, ‘Hy is die vvare liefde plant: ‘Als vader vanden echten bant.De his ita Thomas Erastus Professor Heydelberg. lib. 1. Disput. Medecin. contra Paracelsum. omnes orthodoxi & veteres ita judicant: Clemens, Iustinus, Origenes, Eusebius, Chrysostomus, Hieronymus, Augustinus, & saniores Scholastici. Vnum ascribam ex Tatiquo Assyrio. Nullus affectus, inquit, per occultam alterius rei dissentionem tollitur, nec aegrotus curatur amuletis; Daemonum istae aggressiones sunt, & qui aegrotat vel amat, vel odit, istos auxiliatores adsciscit. Manifesta est superstitio ubi rebus quibusdam vires ascribuntur, quas per naturam suam habere nequeunt; ut quan[d]o corallis vel hypericoni ascribitur potestas daemones, tonitrua & similia fugandi. dictum quoque fuit corporeum in mentem nihil posse, hoc certum est pharmaca non mutare animos, nisi prius mutent temperaturam corporis, quod longo demum tempore fit; taceo impossibile esse ita mutare temperaturam, ut amor potiùs sequatur quàm alia passio. vid. Plutarch. in vita Pericl. Mich. Montagn. lib. des Essais 2. cap. 26. Rosette. En isser dan geen kunst met al Die dienstich is in dit geval, Op dat een vryster sy bemint? Sibille. Ick sie ghy sijt hier toe gesint, VVel aen ick vveet een toovery Die staet do jonghe maeghden vry, Ick vveet een greep, een vaste kunst, Die u kan stellen inde gunst Van dees' en die, van al de stad. Rosette. Ey lieve Juffvrou leert my dat;

Ick sal u vveten grooten danck Van heden af mijn leven lanck, VVant daer en is ter vveerelt niet Dat eer kan heelen mijn verdriet: En ick vveet genen beter raet, Die my soo vvel te sinne staet; Dus, vvat ick immer bidden mach, Soo brengt de kunste voor den dach. Sibille. Ick salt u seggen met een vvoort, En leertet vry een ander voort; Al vvat kan leyden totte deught, Dat is ten besten voor de jeucht. Rosette. VVaer toe vertouft? vvel aen begint, Het schijnt dat my de lust verslint. Sibille. Een sedich hert, een soete mont, Een heus gelaet, een reyne gront, Een sachten aert, een eerbaer oogh, Gematicht tusschen laegh en hoogh, Een tonghe vol beleeft geluyt, Die alle ding ten besten duyt; Dat is de rechte toover-kunst, De beste gront van alle gunst, Die sal u maecken lief-getal En hier, en t'huys, en over al. Rosette. Ist anders niet? ick sat en dacht Op diep geheym, en naere kracht, Op groot beleyt, en hooch gebiet, Maer tis, eylaes! een gladde niet. Sibille. VVel, vryster, vvaerom segje dat? Het is voorvvaer de rechte pad VVaer door een eerbaer herte gaet, En binnen gunst, en buyten haet; En, vveerde maeght, geloofje my, En leert noyt ander toovery. Rosette. Noch is my niet genouch gedaen, Dus laet ons hier vvat anders gaen: Ick bidde, spreeckt doch eenmael rond, Spreeckt, segg' ick, Iuffer, uytten mond, VVat raet om haest te sijn getrout? Sibille. Dat ghy u stil, en sedich hout. Rosette. Maer dat is gans een quade voet, VVie vordert oyt die niet en doet? Sibille. Gelooftet vry, ick segget noch, Ten sijn geen treken van bedroch,

Het is een heus, een eerbaer ding, Te vvijcken voor een jongeling; Ghy, laet daerom u kracht bestaen, Jn vvijcken en te rugge gaen. Rosette. VVel, dat is noch al vreemder slach, Die immers niet bestaen en mach; Gevvis ghy leydt ons van het stuck, En hout ons eeuvvich inden druck, Het schijnt dat ghy, te mijner spijt, De gansche maeghdom tegen sijt. Sibille. Ké, laet u raden vveerde maeght; ‘Niet dat den onlust verder jaeght, ‘Niet dat den vryer beter vangt, ‘Als dat hy staegh in tvvijffel hangt, ‘Dat is voor alle minnaers soet, ‘Dat is voor alle maeghden goet, ‘VVant ondertusschen leert de tijt ‘Hoe sich een jonghe vryer quijt. Rosette. Gevvis 'ken kan het niet verstaen, Off vvijstet my vvat naerder aen. Sibille. VVel hoort, ick vveet een soet geval Dat u dit klaerder toonen sal. T'gedenckt my, dat ick lestmael sach Dat hier te passe comen mach, Een jonge meyt, een vissers kint, Die veeltijts nette-garen spint, Ging treden in een langhe baen, En siet! ick ginger neven staen: De vryster maeckt een vasten draet, Soo lang als sy te rugge gaet; Maer geeftse toe, oock maer een tret, Daer staetse dan terstont verset, VVant met sy laet haer eersten loop, Soo kinckt haer garen over hoop, En stracx, naer ick het stuck bemerck, Soo isset al verloren vverck. Leert hier, o maeght, uyt dit gesicht, Leert hier een rechte vrysters-plicht; Een yeder kunst die heeft een vont, VVaerop haer vvesen is gegront, En siet dit is de rechte voet, Hoe dat een vryster vryen moet, Een vryer lijckt een Crocodijl, Een beest dat vvoont ontrent den Nijl; VVant die het monster vvil ontgaen Dien looptet veerdich achter aen; Maer grijptet yemant na de vacht Dien vliet het dier met alle macht. Rosette. 'k En vveet niet vvatje niet en vint, Daer mede ghy de maeghden bint,

Het schijnt, vermits ghy sijt getrout, Dat ghy ons als in banden hout, En tis ons vrye maeghden pijn Jn desen dvvang te moeten sijn, My dunckt, mocht ick hier in begaen, Ons saecken souden beter staen. Sibille. VVaerom, vriendin, hierin ontstelt En uvve teere jeught ghequelt? VVaerom onnoodich siel-verdriet? V doen, o kint, en doeter niet, VVeest hier niet stout of onbeschaemt, Maer heus, gelijck het u betaemt, En al vvat vorder dient gedaen, Laet dat op uvven Vader staen, Gaet klaeghtet God in u ghebet Al vvat u hier en elders let, Hy sal gevvis, vvanneer het dient, V paren met een echte vrient, Misschien oock door een vreemden voet, Die noyt en quam in u ghemoet: Siet! al vvie vlytich overmerckt Hoe God in alle dinghen vverckt, Die vint een diep, een hoogh beleyt, Dat ons de reden niet en seyt, Die vint een onbegrepen raet Die ons vernuft te boven gaet; Het licht, al isset onvervvacht, Dat treckt hy dickmael uytte nacht; Veel menschen vol van stoute vvaen Die laet hy sonder eere gaen; En yemant die verschoven sit, En om geen staet off eer en bid, Die treckt hy dickmael uytten poel En set hem op een hoogen stoel. My dunckt dat God op desen gront Oock handelt met het echte bont, Een vlugge meyt, een stoute-bil, Die als met krachten trouvven vvil, Sit dickmael seve jaren lang, En spreyt haer nette sonder vang; Daer ondervvijl een lieve maeght, Die noyt haer goeden naem en vvaeght, Maer hout haer sinnen inden bant, VVort aengesocht van alle kant; En, liet ickt om der eeren niet, Ick seyde vvaer het is geschiet.

Jck stont te Leyden eens en keeck, En leerde doen een soete streeck, De vrouvven, als het is bekent, Sijn veel tot roeyen daer gevvent; Het meysje flux en onvermoeyt Quam na de kaye toe geroeyt, Ick, die hier op nam goet gemerck, Stont vast en dacht, vvat vreender vverc!

Daer quam een vryster roeyen aen, Gelijck daer veeltijts vvort gedaen, De vryster vvil aen desen kant, Maer slaet het oogh opt ander lant; En niettemin sy vordert meer Als ofse ging den rechten keer. ‘Siet vrienden, hoe de vveerelt gaet, ‘De schijn is anders als de daet:

‘Schoon off een maeght den rugge biet ‘Ten hindert aen het roeyen niet. Rosette. Dat oock een vryster roeyen kan, Soo veerdich als een rustich man, Gebeurt oock vvel in onse stad, Maer noyt en hebb' ickt soo gevat, Als ghy het nu voor oogen set, En maeckt het tot een maeghde-vvet. Ick sie geen ding en is soo kleyn, Off 't gaet u tot het innich breyn; Geen dit of dat, geen boere-schuyt, Off ghy en treckter voordeel uyt. Sibille. Tis vvaer, gelijck als ghy bemerckt, Dat my de geest dus somtijts vverckt, Oock meyn ick dat na desen voet Een yeder mensche leven moet. De vveerelt is een groot tooneel Daer alle ding, en yeder deel, Ons dienen moet tot goede leer, Ten prijse van den Opper-heer. Siet al dat aen de rotsen groeyt, Siet al vvat opte velden bloeyt, Siet al vvat in het vvater is, Tot aen het alderminste lis, Siet alle ding met rijpen sin, Daer schuylt voor ons een segen in; En hierom vvensch ick alle daegh Dat ick ter vveerelt niet en saegh, Noch boom, noch bloem, noch eenigh ding, Off dat het my ter herten ging. Jck vvensche datter niet een bies Ontrent de schrale duynen vvies, En datter niet een kleyne mier, En datter niet een naeckte pier Op al de nutte landen kroop, En voetsel uytter aerden soop, Off dat ick die, na rechten eys, Ontleden mocht in mijn ghepeys, En vinden daer het vol bescheyt, Dat ons tot God den Schepper leyt. ‘De visschen svvemmen inden stroom, ‘De voghels springen opten boom, ‘De beesten liggen op het kruyt, ‘Maer niemant treckter leering uyt, ‘Sy vullen maer alleen den buyck, ‘En vorder isser geen gebruyck, ‘De mensche moet al hoogher gaen, ‘VVanneer hy siet de boomen staen, ‘VVanneer hy op de kruyden treet, ‘Off vruchten vanden acker eet, ‘VVanneer hy alderhande vee ‘Siet trecken uyt de vvoeste zee, ‘Off gaetet hem niet inden geest, ‘Soo leeft hy schier gelijck een beest. Rosette. Had yeder een dit oogh-gemerck, Hy vvare nimmer sonder vverck,

Hy leerde staegh al vvaer hy ging, En prese God in alle ding. Maer ach! vvaer doeter yemant dit, Schoon dat hy dickmael ledich sit, Schoon dat hy groote dingen siet, Dat God hem gunst en liefde biet. Eylaes, hy doet ghelijck een kint Dat prenten in een bouckjen vint, Ten let niet vvaer de reden gaet, Noch vvatter by geschreven staet, Ten treckt niet anders uyt het beelt Als dat het met de kunste speelt. VVy sien geduerigh Godes vverck, Doch met geen ander oogh-gemerck Als tot, 'ken vveet-niet vvat, vermaeck, En daerin leyt ons gansche smaeck; VVie denckter oyt om goede leer En klimt dan vorder tot den Heer. Eylaes! men speelt met onverstant Slechts aen de schors en om de kant. En niemant sent een hooger geest Tot binnen inde middel-keest. Sibil. De mensch en is hier niet gestelt Off om te rennen op het velt, Off om te vvoelen inde stadt, Op dat hy veel, of lecker at; Neen, dat en is het eynde niet, VVaerop dat edel schepsel siet; God schonck den mensch het aerdsche dal En vvatter is of koomen sal, Maer hy, des Hemels opper-heer, Die schiep den mensch tot sijner eer. Rosette. Voor my ick vvil van nu voortaen Beginnen beter acht te slaen, En met een naerder ondersouck Gaen letten op het vveerelt-bouck. Sibille. God doe de gunst aen uvve jeught, Op datjet soo betrachten meught! Rosette. Maer, vveerde jonck-vrou, seg een reys, Van vvaer koomt u dit hoogh gepeys? VVant doenje noch een vryster vvaert Al scheenje geestich uytter aert, Soo spraeckje doch, gelijck als ick, Off van een kant, een moye strick, Een nieuvve dracht, een hoofsche keurs, Een vvayer, of een Fransche beurs, Off van een keten, of een ring, Die geestich om de leden hing, Off diergelijcke poppe-goet, Gelijck de meeste jonckheyt doet; Maer nu soo heeft u gans beleyt Sich vry vvat anders toe bereyt, En tis niet soo het eertijts plagh, Ey, seght eens hoe het komen mach? Sibille. Het deel, dat God mijn jonckheyt gaf, Leydt my als vander aerden af,

En vvijst my tot een ander rijck. Rosette. VVel siet dan; heb ick ongelijck Dat ick een vveerden vrient begeir Die my, oock in dit vvoeste meir, Mocht vvijsen hoe ick seylen moet? Sibille. VVie seyter datje qualick doet? Ick prijse jae, het echte bont, Maer niet als op den rechten stont. Rosette. VVy sijn een vveynich uytte schreef, Dus haelt u reden daerse bleef. My dunckt na ghy de saecke drijft, En uvve vryster hier beschrijft, Dat niet soo vvel in haer gelaet, Als schroom, en drouve schaemte staet, En efter sie ick alle daegh, Het gaeter anders inden Haegh; Meest al vvat daer is opgevoet, Dat prijst een onvertsaecht gemoet; Set hoofsche Iuffers op de straet, Off midden in een vollen raet, Ia daer een koninck op haer siet, Sy bleycken, of sy blosen niet; En vvaer doch vvorter hoofs geleert Als daermen in het Hof verkeert? Sibille. Hoc! meyntje dat voor al het Hof In seden heeft den meesten lof, En dattet na moet sijn gedaen Al vvat in Hoven vvort bestaen? Rosette. VVat my belangt, ick segge jae, Een yeder doet de Princen nae, En al vvat yemant geestichs vveet, Dat is in Hoven eerst gesmeet. Sibille. 'k En spreke niet in dit gheval, VVat kleet een vryster dragen sal, Daer van heeft u de maeghde-plicht In korte vvoorden onderricht. Rosette. Ick bidde des al niettemin, Seght ons hier op eens uvven sin. Sibille. Een kleet dat net is sonder pracht, Dat houd' ick voor de beste dracht; Een hooft vol stricken, sonder douck, Een mouvv, soo dick gelijck een brouck, En al dat ander vreemt bejagh, Van byster grooten ommeslagh, En alle daegh een nieuvven vont, En alle dingen vvonder bont, En past geen dochter vander stadt, Al heeftse vry een groote schat, En vought geen maeght van uvven aert. Rosette. Jck meynde datj' al hoofser vvaert.

Voor my, al vvat het Hof begint, Daer ben ick vvonder toe gesint, En vvis het staet my vvel soo groen, Mocht ick maer slechs mijn vville doen, Het hof en drough noyt vreemt gevvaet, Off ick en haddet metter daet. Sibille. En, mochtet gaen na mijnen vvensch, Ghy vvaert terstont een ander mensch. Rosette. Hoe! isset niet een schoone saeck, En voor een vryster groot vermaeck, En staetet niet ghe vveldich breet In steden hoofs te sijn gekleet? Seght vvatje vvilt, slecht om de dracht Js menich mensche hooch geacht, Men vvort daer vande slechte lien Als voor een vvonder aengesien. Sibille. Een vvonder, jae, Maer, lieve kint, En gaet hier in niet al te blint. ‘Al vvatter vreemt en selsaem staet ‘Dat is gemeenlick uytte maet: ‘En uyt te munten boven al, ‘Dat is een vvech tot ongeval; ‘Het drijft de menschen tot de spijt, ‘En maeckt een jonghe maeght benijt, ‘vvant al dat bont en prachtich gaet, ‘Dat raeckt ghemeenlick inden haet; ‘Dus vvie door middel vande pracht, ‘Tot ick en vveet vvat eere tracht ‘Die gaet de rechte vvegen niet, ‘VVaerom men yemant eere biet: Geen baggh' off kleet, maer enckel deucht Dat is het ciersel vande jeucht, Dat is alleen de rechte voet, VVaer door men achtbaer vvorden moet. Jnt korte, vryster vvieje sijt, En leght geen gronden vanden nijt; Maer, vvoont in u een edel bloet, Off in u siel een reyn ghemoet, Siet datje desen regel hout, ‘Hoe schoonder steen, hoe minder gout. Dan seght my doch eens, lieve maeght, VVat heeft een vryster oyt bejaeght? VVat ist dat dés' of gene ving Om datse na den adel ging? Hier koomt een vryer met een pluym, Die set het seyl te byster ruym; En daer misschien een vreemden haen, Die met den deghen vveet te gaen: Van elders rijst een edelman, Voor die het maer ghelooven kan, Die roemt van datmen noyt en las, En dat sijn leven niet en vvas; Siet daer me- Juffvrou dan getrout, Gedroopt alleen met eygen smout, En efter uytter-maten breet, En vvonder moedich uyt-gereet,

Niet Hoofs alleen, en voor het oogh, Maer oock in prijs gevveldigh hoogh; Het huys ten breetsten toegerust, Met dinghen van een vreemde kust, De kinders prachtich op-gevoet, Gelijck de nieuvven adel doet, Vry hooger als een edelman, En dat al op haer nieuvven van, Ey seght vvat salt ten lesten sijn? De daet gegeven voor den schijn; Als' vaders erf ens' moeders goet Gesmolten in den hoogen moet. VVat my belangt, ick prijse meest Te schoeyen op sijn eyghen leest; Oock heb ick dés' en die gekent Tot hoofsche dracht alree gevvent, Die, naer een maent te sijn getrout, Dat gansche vvesen heeft berout, Vyt reden, dat een sedigh man Dat vreemt gestel niet lijden kan: Siet daer! hoe seer dat yeder geckt, Daer vvort het hooft dan vveer gedeckt, Men doet in alle dinghen min, Het seyl dat moet een reefjen in. Denckt hoe dat onse Juffer past, Die liever altijt hoogher vvast, Dat prachtich hooft, dat hoofsche kleet, Dat baert haer dan het meeste leet, En noch ist beter soo gedaen, Als op sijn hoofs te blijven gaen, En by een man van middel-maet Te drijven al te grooten staet. Ghy, soete maeght, schout dit gevaer, En laet dat hoofsche vvesen daer; ‘Het dalen is te grooten spijt, ‘En rijsen kanmen alle tijt. Rosette. Jck ben verstelt in dit gheval, 'k En vveet niet vvat ick seggen sal, Het stuck dient naerder ondersocht, En vry vvat beter overdocht; Doch tis genouch van desen praet, Keert vveder tot het hoofs gelaet. Sibille. Oock dit en heeft my noyt behaeght. Rosette. VVel hoe moet dan een jonge maeght Sijn bleyck, en peers, en vveder root, En dat oock buyten alle noot? Voor my, 'ken kan het niet verstaen, VVaer toe het dienstich is gedaen, Beschaemt te sijn is Quesels vverck, En niet van die met vast gemerck Haer vordert om te sijn getrout, En staegh haer vryers onderhout. Doch vvaerom moet ick sijn beschaemt Jndien ick doe dat my betaemt? Laet yemant, die oneerlick leeft, Off yetvves opte leden heeft,

Verschieten om 'ken vveet niet vvat, En drillen als een dorre blat. Maer ick, of yemant mijns gelijck, In goet en oock in deughden rijck, En vvien men niet vervvijten kan, Mach die niet gaen voor alle man? Mach die niet met een vry gemoet En met een onvertsaeghden voet, Mach die niet treden over straet? En toonen yeder bly gelaet? Mach die niet komen over al? Soo seght eens vvieder komen sal? Ick segge dat een reyne geest Is koen, is vast, is onbevreest, De deught is bout, een dief is bloo. Sibille. VVel, soete maeght, hoe spreeckje soo? Een maeght is schouvv, een hoer' is stout; En dat is duysent jaren out. Soo ghy alleen van mannen spraeckt Ghy had misschien het vvit geraeckt; Maer efter vveet, dat oock een man Te stijf van aensicht vvesen kan: Een strack, een hart, een stout gelaet Vervveckt niet selden grooten haet, Doch, vvat belangt een stoute maeght, Die heeft noyt vvijsen man behaeght. Door-siet de boucken al te mael, In Griecksche, Roomsche, Fransche tael, En vvatter geestich is ghemaeckt, Dat al de beste geesten smaeckt, Men vint een maeght daer af-gemaelt, Niet soo ghelijck als ghy verhaelt, Niet stout, of die voor alle man, Met stijve kaken spreken kan, Maer stil, en van een sachten geest, Die lichte bloost, en lichte vreest, Die sedich spreeckt, of stille svvijght, En licht een aerdich bloosjen krijght; Dat is van outs het maeghde-beelt, Dat yeder een sijn herte steelt; ‘De schaemt ontrent de teere jeught, ‘Dat is een teycken vande deught, ‘Een teycken van een sachten aert, ‘Dat hondert goede dingen baert; ‘Dus, vvaer ick oyt van maeghden las, ‘Daer vont ick dat oock schaemte vvas.

Cum tener ille in virginibus pudor ad mores aulicos hodie facere non putetur; imò à multis improbetur; accipe, benevole lector, quaedam tum veterum tum recentium eâ de re testimonia.

Hieron. ad Celant. lib. 20. Epist. 20. Ornet pudicitiam verecundia, quodque praecipuum semper fuit, cunctas in te virtutes pudor superet.

Stobaeus Serm. 27. Demades ajebat pudorem in muliere pulchritudinis arcem esse.

Demosthen. de Repub. Rubor virtutis color est.

Annaeus Robert. Rer. Iudicat. lib. 4. cap. 10. Verecundia pudicitiae comes est, castitatis custos, insigne mulierum decus ac ornamentum. ornat enim pudor aetatem, taciturnitas commendat pudorem.

Ludov. Vives de Christian. Faemin. lib. 1. cap. quomodo foris aget mulier. Illa faemina mihi facundissima, cui, cùm verba erunt ad viros facienda, rubor toto ore suffunditur, turbabitur animus, & verba non suppetent.

Testimonia Poëtarum Virg. 12. AEneid. Indum sanguineo veluti violaverit ostro Si quis ebur, vel mixta rubent ubi lilia multâ Alba rosâ, tales virgo dabat ore colores, Flagrantes perfusa genas, cui plurimus ignem Subjecit rubor, & labefacta per ossa cucurrit.

Statius 2. Theb. Ibant insignes vultuque habituque verendo Candida purpureum fusae super ora ruborem, Dejectaeque genas.

Ovid. 3. Metamorph. Nescit quid sit amor; sed & erubuisse decebat. Hîc color apricâ pendentibus arbore ramis, Aut ebori tincto est.

Jdem Epist. her. 11. Erubui, gremióque pudor de jecit ocellos. Sed & audi novos, nec rerum aulicarum imperitos.

Don Antoine de Guevare Epist. à Mosen Puche. Ie tiens pour certain qu'en une femme honteuse il y a peu à reprendre, & en celle qui est affrontée il n'y a rien à louer. De maniere que le meilleur douaire, le meilleur heritage, & le meilleur joyau qu'une femme peut avoir est d'estre honteuse.

Mich. de la Montag. des Essais lib. 3. cap. 5. Noz Peres dressojent la contenance de leur filles à la honte & à la crainte (les courages & les defirs tousiours pareils) nous à l'asseurance; nous n'y entendons rien: c'est a faire aux Sarmates qui n'ont loy de coucher avec homme, que de leur mains elles n'ayent tué un autre à la guerre.

Rosette. Nochtans vvie sich soo lichte schaemt, En quijt haer noyt soo dat betaemt, VVant, alsse byde menschen koomt, Soo staets' in alle ding beschroomt, Haer vvoorden hebben geenen val, Sy vveet nau hoe sy spreken sal, Het eerste, midden, en besluyt Dat koomter al benepen uyt, Sy staet en trilt oock by een vrient. Sibille. Maer gaet niet voorder als het dient, 'k En vvil niet soo vertsaeghden geest, Die oock sijn eyghen schaduvv' vreest, Jck vvil een stil, een heus gelaet, En dat in rechte middel-maet;

En evenvvel soo gaetet vast Dat vvijse lieden sijn gepast Veel liever met een teere maeght, Die haer oock vvat te sedich draeght, Als met een veegh, die inde praet Door vryheyt haer te buyten gaet, Dus schoon sy vvort by vvylen stom, (En siet! men vveet niet eens vvaerom,) Dat eerbaer svvijgen menichmael Is beter als de beste tael, En t'maeckt haer over al bemint. Rosette. Ick ben hier anders in gesint, Dus seght ons hier de reden van? Sibille. Jck vvil, indien ick maer en kan, Siet als u t' eerbaer root ontsteeckt, Tervvijl dat yemant met u spreeckt, Het is een eer die hem geschiet, Dat ghy hem roode vvangen biet, V jeuchdich bloet, te voren stil, Dat huppelt op om sijnent vvil, Iae t'koomt hem vlytich int gemoet, Gelijckmen lieve vrienden doet, Dus vvort hem inden sin gebracht Dat ghy hem eere vverdich acht. Dan koomter noch een reden by, Die vvil ick dat u kondich sy, ‘Een maeght die teere vvangen heeft ‘Indiense tot haer dagen leeft, ‘Die krijght vvel licht een vaster huyt ‘Oock eerse dertich jaren sluyt, ‘Maer vvort een vryster onbeschaemt, ‘Off stouter als het haer betaemt, ‘Die is, voor dan en alle tijt, ‘Haer stil en sedich vvesen quijt, ‘VVant als het reyn, het edel root ‘Is inde maeghden eens ghedoot, ‘De schaemt, eylaes! een teere blom, ‘En keert dan nimmer vvederom: ‘VVien eens dat aerdigh vvaes ontglijt, ‘Die mist het dan voor alle tijt. Soo my dan yemant vragen sou, Hoe ick een maget liever vvou? Te vry, of al te seer beschaemt: Jck seyd' hem dat het eer betaemt Te vvesen sedich boven maet, Als vvat te stout in haer gelaet. Rosette. Ick vinde des al niettemin De schaemte brengt veel schaden in; Maer is ecn vryster geestigh-koen, Die vveet haer vvaren voort te doen, Die koomt den vryer tegen gaen, En toont haer midden opte baen, Jae koomt soo dichte byden man Dat hy het niet ontsetten kan. Doch vrysters die te bloode sijn, Die blijven inde maeghde-pijn,

VVant offer schoon een vryer koomt, Sy vinden haer in als beschroomt, En daerom sijnse byster schouvv, ‘Een bloode maeght, een late vrouvv. Sibille. Maer is een vryster al te stout, Die vvort dan lichte noyt getrout. Rosette. Noch dicnter efter vvat gedaen, VVat quamder oyt van stille staen? Sibille. VVeest klouck, en besigh over al, Maer beter stil in dit geval. Rosette. Hoe! vvaerom geefje desen raet? Sibille. Om dat het vvoelen niet en baet; VVant schoonje staegh u siele quelt, En al u kracht te vveere stelt, Iae schier geheele nachten sucht, Tis al om niet en sonder vrucht; ‘De sleutel van den echten bant ‘En is doch in geen menschen hant, Besiet hoe menich eerbaer maeght, Die noyt haer teere schaemte vvaeght; Besiet hoe menich sedich hert, Dat van sijn deel verscheyden vvert Off met de baren vander zee, Off door een onbekende ree, Off door een meir van enckel sant, Off door een ongebaende strant, Off door een bosch, of eensaem vvout, Dat noyt van menschen is gebout, En noch soo krijchts' haer vvederpaer, Oock eer het yemant vvort gevvaer; ‘God leydt de sijne metter hant, ‘En brengtse tot den echten bant, ‘Dus, vvie op hem alleen betrout ‘En eygen tochten vvederhout, ‘Die krijght gevvis, te rechter tijt, ‘Dat hem tot enckel heyl gedijt. Siet, Zipora des Priesters kint, Siet hoe sy haer geselschap vint; Sy vvoont daer heen in Midian, En krijght een vvijs en heyligh man, Een man, oock in des konincx hof Van groot beleyt, en hoogen lof, Een man, oock byde meeste groot, Die koomt haer vallen inden schoot. Rebecca vveet van geen gevry, En min van slimme linckerny, Sy vveyt de schaepjens in het groen, En laet dien grooten Herder doen, En siet! sy vvortet nau gevvaer, En krijght een hoeder over haer. VVas Hesther niet een slechte maeght, En uyt haer eyghen lant gejaeght? En siet des efter niettemin, God maecktse tot een koningin;

Sy pooghde niet door eygen daet, Maer God die vvas haer toeverlaet. ‘Jnt korte, na dat ick het merck, ‘Het trouvven is geen menschen-vverck, ‘Ons doen en is maer losse vvaen, ‘Dus latet op den Heere staen. VVeest datje sijt, en steunt op Godt, En vvacht van daer een gunstich lot. Rosette. Ick neem u goede reden aen, Ick sie het dient alsoo gedaen; Maer laet my daerentusschen toe, Dat ick hier op een vraghe doe. De vrysters die op trouvven staen, Die sijn gemeenlick seer begaen, Om eens te vveten vast bescheyt VVat man haer God heeft toegeleyt: Ick mede, so de jonckheyt plagh, Nieus-gierich over dit beslagh, Ben gans tot dese kunst gesint, Maer segt of ghy het dienstich vint? Hier after vvoont een selsaem vvijf, En doet de jonckheyt groot gerijf, Sy heeft een vvonder gau verstant Om yeder uyt sijn eygen hant Te seggen, met een grooten schijn, VVie dat haer beste vryers sijn; Sy vveet de droomen vander nacht, En vvatmen inde stilte dacht, Te passen op een vvare daet, En vvatter uyt te vvachten staet; Noch toontse door een spiegel-glas VVie dat vvel eer de liefste vvas; En, schoon hy is niet in het lant, Noch toontse daer sijn eygen stant; Sy toont hoe dat hy buyten leeft, En vvie hy daer verkoren heeft, Jnt korte, vvatter schorten mach, Dat brengt de spoockster aenden dach; Sy vveet geluck en ongeval En vvat ons vvedervaren sal, Het schijnt sy heeftet al gesien VVat man en vryster kan geschien, VVat houtje doch van dese kunst? Sibille. Soo lief ghy hebt des Heeren gunst, Onthout u van dat naer-bejagh, Dat niet als hinder geven magh; Het is den duyvel raet gevraeght, En Godes seghen vvech gejaeght; VVant hoe sou doch een grillich vvijf Door, ick en vveet niet vvat, bedrijf, Door-gronden onsen ganschen loop? Jck bidde laet dien snooden hoop, ‘Geluck te seggen uyt een hant ‘Js ongeluck en mis-verstant. Al die sich best hierop verstaen En sietmen hier niet verder gaen,

Als dat een hant hun nu en dan Yet van ons tochten seggen kan, En noch so ist een momme-kans, Die niemant dient als vyse mans. En om een droom bedroeft te sijn, Dat acht ick niet als malle pijn, Siet! dat een mensche door den dach Geduerich inde sinnen lach, Off dat hy voor den slaep bedacht, Dat quelt hem dickmael inder nacht, Dat hangt en vvoelt hem door den sin, En beelt hem vreemde dingen in. Als yemant op de luyte speelt Soo langhe tottet hem verveelt, En scheyter dan ten lesten uyt, De snaren geven noch geluyt, En maecken dan een vvijle langh Een kleyn geruys, een vveder-klangh, En schoon het koomt ons vande luyt, Men hoort vvel dattet niet en sluyt. VVanneer de mensche leyt en slaept, En vveder nieuvve krachten raept, De geest die speelt, men vveet niet vvat, Niet vveerdich op te sijn gevat; Dus laet de vijse droomen daer, Niet een van duysent isser vvaer, En al dat duyster ondersouck En staet niet inden maeghden-bouck. Beveelt aen God dit gans beslagh, En latet gaen gelijck het magh. Rosette. Moet dan geen vryer met beleyt By maeghden vvorden aengevleyt? Ten minsten alsser yemant koemt, Die ons sijn eygen herte noemt, Die ons sijn troost en leven hiet, Jae staegh sijn echte trouvve biet, En, schoon men hem niet aen en haelt? Gestaegh voorby ons deure dvvaelt, Laet (seg-ick) dan ten minsten toe, Dat hem een maget gunste doe, En niet door eenich streng ghelaet Hem dringe tot een vvrangen haet. Sibille. Jck ben hier in met u ghesint, VVant noyt en heb ick tvvist bemint, Oock vveet ick dat een stueren aert Noyt gunst of soete liefde baert, Dies prijs' ick dat een jonghe maeght Haer niet als heus en stil en draeght; Doch een geval dat neem ick uyt, Dat is, vvanneer een lichte guyt Koomt rallen eenich vuyl bejagh, Meer als de schaemte lyden magh, Dan meyn ick dat sy toonen moet Dat hy de maeghden schande doet. Rosette. Die regel heeft my noyt behaeght, VVant hoe! sal oyt een teere maeght

Een jongman varen inden baert, Soo haest hy door een luchten aert Yet brengt te bert dat dertel luyt, Off ymmers niet te vvel en sluyt? Jck meyne dattet beter staet, Dat sy haer ooghen neder slaet, En eer haer leet met svvijghen vvreeckt Als datse fel of vinnich spreeckt: Ick segge dat het eerbaer root Js haer gevveer in desen noot; VVant snar te vvesen inden beck, Dat is al vry een groot gebreck. Sibille. Voorvvaer 'ken vvil niet gans end al V tegen sijn in dit gheval, Maer, na dat my de reden scyt, Soo dienter eenich onderscheyt: Siet! als een maeght, een jonge spruyt, Yet hoort dat niet te vvel en sluyt, Tis best het vvoort te laten gaen Als niet gevat, en onverstaen; En vveder, alsse langer leeft, En nu vvat rijper sinnen heeft, En datter yemant grillen seyt Met sneghe vvoorden omgeleyt, Soo datmen daer in anders niet Als door een dicke nevel siet, Dan acht ick noch den besten raet Dat onse vryster stille staet, En hoor' het sonder tegenspraeck, Gelijck een onbekende saeck: Maer als misschien een stouter gast Haer schaemte naerder ondertast, Off dat een ongesoute quant Springt al te vveelich uyt den bant, En maecktet, door een loss en mont, By vvare maeghden al te bont, Soo dienter vry een streng gemoet Dat hem na rechte vveerde groet. VVeet, als u yemant onderhout Die niet als vuyle grillen spout, Dat hy koomt kloppen opte haegh, En doet ghelijck een stille vraegh, Hoe ghy de saecke sout verstaen, Indien hy verder vvilde gaen; ‘Een die verdraeght onnutte praet, ‘Die leydt als gronden tot de daet. Niet dat ick vvil, in dit geval, Dat oyt een vryster schelden sal, Off datse met een fel gebaer Sal yemant vallen in het haer, Neen, dat maeckt al te quaden naem, End is tot minnen onbequaem; ‘Niet dat de liefde soo verdrijft ‘Als dat een jonge vryster kijft, ‘Tis best dat sy het vvoeden mijt ‘En deftich spreke sonder spijt, ‘Off toone, met een streng gelaet, ‘Dat haer dat jocken tegen staet,

En, soo dat even niet en baet, Soo vvil ick datse vorder gaet, En datse voorts den spotter schout, En haer uyt sijn geselschap hout. Rosette. VVel hoe, vriendinne, soo gestoort, En al maer om een kluchtich vvoort? Gevvis ghy seylt al vvat te scherp, En maeckt een vryster al te serp, VVant soo ick desen regel hiel, En yeder een soo bitsigh viel, Gevvis ick ging in korten tijt Vooral mijn soetste vryers quijt, En, tot een meerder ongeval, Ick hiete Suyr-muyl over al. Sibille. Neen, dat is enckel onverstant, Men spreeckt geen jonge vryster schant, Dat sy uyt haer geselschap vvent Een die men voor een spotter kent. Ick vvensche dat een vryster sy Iuyst soo, ghelijck een honigh-by, Die, schoon men tot de plaets genaeckt, Daer sy van bloemen honigh maeckt, Nochtans aen niemant hinder doet, Die heus en nuchter haer begroet; Maer vintse daer een droncken-slet, Soo is haer strael op hem gevvet, Sy prickt, sy steeckt, sy valt hem aen, Tot hy ten lesten ruymt de baen. Jck segge dan met beter schijn, Het sal u meerder voordeel sijn Dat ghy het slim geselschap haet, Als datjet noch te spraecke staet. ‘Een die het quade van hem vvijst, ‘Die toont dat hy het goede prijst. Al is het byetje vvonder soet, Het vveet vvanneer het stralen moet. VVanneer een boere jongeling Set in een boom een selsaem ding, Een Molock, of een bulle-man, Off vvat hy leelicx vinden kan, Sal yemant dat alsoo verstaen Als of het spoocksel vviert gedaen Op dat het ooft, uyt enckel spijt, Daer moeste blijven alle tijt, Ten minsten tot het neder-sijght, En soo niet eenen plucker krijght, Off dat het, tot eens yeders spot, Sal vanden regen sijn verrot? Neen, dat en is de meyning niet, Maer vvat in dit geval geschiet, Is slechs op dat de jonge vrucht Niet sy genomen, metter vlucht, Off van een kraey die't al verslint, Off van een exter, of haer kint, Off van een ander vogel-grijp, Op dat het fruyt, ten vollen rijp, En sonder bluts, en sonder vleck, En niet gheschonden vanden beck,

Mocht over tafel sijn gedient, Ter eeren van een beter vrient. Ick prijse dan een snege maeght, Die dese gieren van haer jaeght, En alle grage vogels mijt Die haer begraeyen voor den tijt; ‘Het maeghde-peertje dient gepluckt, ‘Niet inder haesten afgeruckt. Let, als een kraye peeren steelt, Hoe licht dat haer het fruyt verveelt, Sy geeftet hier en daer een pick, En siet! dan valtet in het slick, En koomter dan een naeckte pier, Off eenich ander selsaem dier, Een soogh, een padd', een vuyle sleck, Die meynt het is voor haren beck, En sit dan in haer sap en teert, Soo dattet alle menschen deert; O vrysters, mijt die snoode vreught, Dit is een spieghel voor de jeught. VVat dient dit naerder uyt-geleyt? My dunckt daer is genough geseyt. Rosette. Ick sie nu daer of daer ontrent, VVaer heen sich uvve reden vvent, Het stuck is vveert te sijn gevat, Jck vveet exempels inde stadt. Dan, t' schijnt dat ghy, tot onsen spijt, Het vryen vvonder nau besnijt, Hierop dan, eer vvy vorder gaen, Voor al een korte vraegh gedaen; Seght, dienter oyt een man getrout Die sijn geloove niet en bout Opt eygen vvit en oogh-gemerck, Gelijckmen leert in onse kerck? Jck sie, men vvoont hier onder een, Men heefter vrees en hoop gemeen, Men geeft gevvillich alle dach Al vvat ter oorlogh dienen mach, Ick achte, dat het echte bedt Hier immers niet en dient belet. Sibille. Ghy siet hoe ons de daet bevvijst VVat tvvist en onlust datter rijst, En vvatmen al voor quelling vint Oock tusschen lieden eens gesint; Eylaes, het leven vanden mensch En gaet niet al naer herten-vvensch: VVat salder dan al drouve pijn, VVat salder leet en moeyte sijn, Als yeder door een eygen baen Sal vvillen na den hemel gaen! ‘Jck bidde, viert maer eenen Godt, ‘Ghy die u voedt uyt eenen pot. Rosette. Legt ons de mate niet soo nae, Op dat het ons vvat ruymer gae; Daer heeft doch menich vvijf gheleeft, Dat haren man gevvonnen heeft;

‘De nachtegael (gelijckmen seyt) ‘Die op het eygen bedde leyt, ‘Die heeft gemeenlick groote kracht, ‘Sy queelt oock inde midder-nacht. Sibille. Maer, kint, indien het anders viel, Siet vvat een helle voor de siel: Rosette. ‘Een geestich vvijf kan vvonder vvel ‘Belesen haren bed-gesel; ‘Haer mont die heeft een soete kracht, ‘Die oyt veel vvonder heeft gevvracht. Sibille. Maer ist niet seker dat de man Het stuck al harder drijven kan? Hy vveet, hy leeft, hy hoort en siet, VVaer door hy beter pijlen schiet. Rosette. VVat isser doch van kloucke mans? De vvaerheyt heeft de beste glans. Sibille. Dat is de vvaerheyt inder daet, Maer siet eens hoe de vveerelt gaet, ‘Het reyne vvort al eer besmet ‘Als oyt het vuyl sal vvorden net. ‘En yemant fris en vvel gesont, ‘Jndien hy kust een siecken mont, ‘Die vvort eer van het quaet geraeckt ‘Dan hy den siecken beter maeckt. Rosette. Ghy hebt gevvis te svvaren hooft; Het beste dient veel eer ghelooft. Sibille. VVel seght eens, offer yemant quaem Die over u de vryheyt naem, En seyde, Roosje, beste kint, Ick heb u boven al besint, Ick heb u lief, en lijde smert Tot in het putjen van mijn hert, Ick bidde vvort mijn echte vrou En gunt my doch u reyne trou, Jck sal u troost in alle pijn, Ick sal u lief en leven sijn, Tis vvaer, 'ken hebbe gelt of goet Maer 'k hebbe vry een hoogh gemoet; Ick sal gaen varen over Zee, En poogen naer een gulde ree, Ick sal gaen soucken over al, VVie vveet vvaer ick het vinden sal? Ick bid u, seg my doch een reys, Sout ghy hem geven sijnen eys? Rosette. Ick sal u seggen dat ick meen, Jck spreke ront, en meyne neen: ‘T'geluck is los, en glibber-glat, ‘Dat niet soo licht en vvort gevat, ‘Ick prijse datmen tast en siet, ‘Van hoop en roockt de keucken niet;

‘VVaer koopter yemant vleys of vis ‘Om gelt dat noch onseker is? Sibille. Mijns oordeels, hebje vvel geseyt Maer t'dient vvat naerder uyt-geleyt; Jck segge datje minder meught V troosten op een losse deught Die niet en is, die niemant heeft, Maer die noch in het ydel svveeft, Als op het gelt of ander goet Dat yemant noch verkrijgen moet. Rosette. Gevvis dat schijnt al vvat te sijn. Sibille. Het is de vvaerheyt, niet de schijn. Rosette. VVel aen, vriendinn', ick nemet aen, En vvil na desen regel gaen; Maer als my dan een vryer mint In Gods-dienst eens met my gesint, Die hem oock vvel en eerlick draeght, En my daerop ter eeren vraeght, En dient hem dan niet aengeseyt Al vvat my inden boesem leyt? Dats immers reden, soo ick meen. Sibille. Voor my, ick segge vveder neen, En meyn', al helt een rijpe maeght Tot yemant die haer liefde draeght, Dat sy dan evenvvel voortaen Met loode schoenen dient te gaen, Dat sy moet decken haren gront, Dat sy moet snoeren haren mont, Dat sy haer sinnen niet te bloot Moet storten in een vreemden schoot; ‘Daer is een soet, een eerbaer neen, ‘Dat alle maeghden is gemeen. Rosette. Dat neen en kan ick niet verstaen, My dunckt vvy moeten ronder gaen: Het is een greep die niet en sluyt. Sibille. VVel hoe? met eenen streeck de bruyt? Rosette. VVanneer een saecke koomt te pas, Dan isset immers niet te ras. Sibille. Noyt dienter vvare maeght gevrijt Gelijck een dief een beurse snijt. Rosette. ‘Een die ten vollen is bereyt, ‘Doet qualick alsse langer beyt. Sibille. ‘Tis best te vvachten tijt en stont, ‘Die haestigh suypt verbrant den mont. Rosette. ‘Als d'ure daer is en de man, ‘Soo isser toch geen vvachten an.

Sibille. ‘Veel saecken doetmen al te vroegh, ‘Ist vvel, soo isset tijts genoegh. Rosette. ‘Des menschen in-geboren aert, ‘Maent yeder om te sijn gepaert. Sibille. ‘Die met den eersten inval mint, ‘Js maer een enckel venus-kint. Rosette. ‘VVie niet in tijts sijn net en treckt, ‘Die heeft verdient te sijn begeckt, ‘T'geluck dat is te byster ront, ‘Het speelt ons dickmael aen den mont, ‘En soomen dan niet toe en bijt ‘Tis seker dattet henen glijt, ‘En die voortaen niet meer en magh, ‘Hout niet als drouvigh na-geklag