Achterclap. De woorden van het H. Evangelie syn dese: Ende terstont syn syne ooren geopent, ende den bandt synder tonghen werdt ontbonden. Marcus aen het 7T Is meer te verwonderen als te begrypen, hoe dat Christus onsen Salichmaecker door menichvuldige mirakelen aen al te wereltsche menschen, syn groote macht heeft kenbaer gemaeckt, en met een woordt te speken, oft een aenroeringhe des lichaems heeft dooden doen verrysen, de blinde doen sien, de melaetsheyt en meer andere cranckheden genesen, ende de dooven doen hooren. Maer boven al is't aenmerckens weerdich, dat desen Almachtigen medecyn veel meer moyte schynt gehadt te hebben, emmers meer sermonien gebruyckt om den stommen te doen spreken als alle de voorgaende te genesen, want gelijck ons in't voorgeroert Evangelie beschreven wordt, dat hy den dooven en stommen nam uyter scharen besijden, en heeft sijn vingeren in sijn ooren gesteken, ende uytspouwende heeft sijn tonge geraeckt, ende op siende naer den hemel heeft versucht ende hem geseydt Epheta dat is: wordt geopent, ende terstont sijn sijn ooren geopent, ende den bandt sijnder tongen werdt ontbonden. Naer myn cranck verstandt en begryp dunckt my dat Godt meer fatsoen heeft gebruyckt om den stommen de spraeck te geven als om andere gebreken te genesen, uyt redenen dat de tonge is het quaetste en arghste litmaet dat den mensch is hebbende, en dat den mensch door dit litmaet meer tot ondergangh van siel en lichaem onderworpen is als om alle de andere het cleynste litmaet het booste en quaetste daer meest mede gesondicht wordt, en daerom heeft Godt misschien versucht en gesien naer den hemel als dat boos litmaet heeft moeten ontbonden worden, denckende misschien dat desen stommen daerdoor noch soude sondigen, en stom sijnde daer van bevrydt was, t'is veeltyts ghesien datter sommighe menschen blindt en kreupel, stom en doof door goedr betrouwen op Godt sijn miraekeleuselijck genesen, en misschien daer-naer door het misbruyck van hun gesontheyt verdoempt. Redenen dat wy in ons lydelijcke gebreken behoorden verduldich te wesen, en niet trachten daeraff verlost te worden, als om de salicheyt, want ick vast geloof dat de salicheyt in de gebreken van sieckten ende qualijckvaert verborgen is, en dat Godt den mensch daer mede op dese werelt wilt straffen en doen lyden, om sijn siel daer naer te verblyden. 'tIs een vremdt verstaen dat alle de wreetste en sterckste ghedierten des wereldts door den mensch connen ghetemt, versacht ende onder sijn gehoorsaemheyt gebrocht worden, ende dat hy sijn eyghen tonghe niet en can temmen, en door de tonge het grootste verdriet, miserie en allende des wereldts onder-worpen is. Wel is waer dat boven en behalvens de grootste dieren als Oliphanten, de sterckste als Leeuwen, de wreetste als Tigers en Crocodillen, de vervaerlijckste als Draken en Serpenten, oock de cleynste als Luysen en Vloyen, Byen, Muggen en Vliegen, jae meer ontallijcke andere den mensch zyn gegeven tot straf en moyelijckheyt, die altemael in wreetheyt, sterckte en moyelijckheyt niet te -vergelijcken en zyn by de menschen tong, want de tonghe alle wreetheyt en boosheyt te boven gaet. Marcus Anthonius hadde in sijnen Triumph-wagen gespannen hondert en twintich Leeuwen, die hy soo ghetemt hadde als sy als tamme hondekens hem waren gehoorsamende en voorts-treckende. Den Grooten Julius Aurelius Keyser van Grieken hadde in sijnen Triumph-wagen gespannen twee duysent Oliphanten soo tam en sachtmoedich, als de voorseyde Leeuwen in gehoorsaemheyt. Den Cooninck van Tartarien heeft in sijn Hoff alle soorten van wreede en wilde dieren, als Leeuwen, Beiren, Tygers, Crocodillen, Serpenten, en andere on-gemeyne beesten, die soo tam zyn dat de Hovelinghen daer mede spelen, sonder vrees van daer af ghehindert oft beschadicht te worden, de Crocodillen in Egipten groyende in den Nyl, spelen met de cleyn kinderen en worden tam ghemaeckt, ende nochtans en can de tonghe van den mensch niet getemt worden, om datse veel wreeder, stercker en scherper is als eenich gediert des werelts, jae door de wreetheyt van de tonghe meer menschen gequetst en gedoodt worden als door het sweert. Gedeon heeft met sijn sweert verslagen en gedoot hondert en twintich duysent mannen. Constantinus den grooten won den wreeden slach teghen Lucilius, alwaer hy heeft gedoot door het sweert hondert vyftich duysent mannen, datter van het volck van Lucilius niet meer over en bleven als 30. mannen: Gelijck noch andere slaghen zyn ghepasseert tusschen de Romeynen en andere Griecksche Coninghen, daer van twee hondert duysent mannen maer 13. a 14. mannen en zyn over-ghebleven, nochtans soo is de tonge noch veel scherper als het sweert, want door de tonge noch veel meer menschen gedoodt worden. Den H. Bernardus seyt dat de achter-clappende tonge het vleesch eet van haer broeders, Comedie carnes fratrum suorum. Wederom seght op een ander passagie van de tonge, Detrachio levis sermo sed magnum crimen est. Den achter-clap is een licht sermoon maer een groote sonde. Den Conincklijcken Propheet David en heeft geen quaet meer gehaet, vervolght en gestraft als den achter-clap, Quia lingua non solum homines sed etiam Deum devorat & cruciat, om dat sy niet alleen de menschen maer Godt selver verscheurt en cruyst, crucifigit Dei potentiam, essentiam & Divinitatem. naer 't segghen van de Oude Vaders, en daerom sullen meer zielen door de achter-clappende, blasphemerende en on-suyvere tonghe verloren gaen als door het sweert.
Al het gene voortyts de Romeynen sonder gevaer niet naederen en durfden was van minder cracht, en schrick als het sweert, in hunnen cryghs-handel tot onder-gangh van hun vyanden, en waermede sy de victorie behaelden. Gelijck Jovianus Pontanus beschryft dat Alphonsus willende in-nemen een stadt by naem Vicaro, sijn soldaten met den eersten de wal-scherm en grachten veroverden, en daer naer met ladders de vesten op-clommen, waer-over de in-woonders verrast en verbaest, evenwel toe-liepen om den vyandt te rugh te dryven, soo met steenen als andere wapenen, maer te laet zynde, vonden een middel van hun te behelpen met eenen grooten hoop bie-corven die op het casteel van de buyten-landers aldaer gevlucht waren, de welcke bie-corven sy op de vyanden (hun onversins besprongen hebbende) waren worpende, waerdoor allen de Bien door't breken van hun stroyen huysen, honingh-graten en door het gerucht getercht zynde, soo dapper in't gesicht van dese vyanden vloghen, dat Alphonsus de stadt moest verlaten, door het gedurich steken van dese bien die tot onder de wapens der soldaten cropen, en soo hun cracht met d'angel betoonende, niemant en wist waer vluchten. Gelijck Hieronimus Osorius oock verhaelt dat door diergelijcke hulp-middelen van stekende bien den Portogiesen Hooftman Barigue (op de Barbarische custen in-vallende) verjaeght is, als-wanneer hy liep tot aen de poorten der stadt Taulis onder Piatinns Coninck van Fez, alwaer d'in-woonderen (hun selven in den uytersten noot siende) ontallijcken hoop bie-corven aen-brochten, die sy in't brandt staken, in sulcker voegen dat den vyandt daer door moest vluchten. En oversulcx en is inden dringenden noot niet soo cleyn oft het dient somwyl om de gewichtichste aen-slagen te verdelgen. Den Coninck Prusias van Bithanien maeckte sich overwinner van Eumenes, wanneer hy alderley Serpenten hadde doen sluyten in aerde cruyken, de welcke hy dede worpen (als den zee-slach begost te comen in sijn grootste ghewelt) op de schepen van sijne vyanden, die het eerste daer mede loeghen, maer daer naer dese Serpenten raekende in hun furie, ende een ieghelijck seer quetsende en den grootsten schrick des werelts aen-jagende, quam Prusias daer door sijn vyanden te slagen. Aldus wert Sapores Coninck van Persen van eenen hoop hurselen, wespen en muggen verdreven, wesende een on-verwachte hulp van sijn vyanden, gelijck onsen Heer ende Salichmaeker Christus ghebenedydt al menichmael gethoont heeft, tot bewarenisse van sijn geloovige kinderen van Israel, niet altyt willende seyn-den blixems en donders, oft ander vervaerlijck Hemels vier, oft Engelen om de vyanden te verjagen, maer heeft dickwils met cleyn beestjens, gelijck Sprinc-hanen, Vliegen en vorslen, als Pharo en ander vervolgers van sijn vrinden Exodi cap. 7. 8. & 10. Tulitque Aaron virgam coram pharaone quae verso est in colubrum & extendit Aaron manum super Aquas aegipti & ascenderunt ranae operneruntque terram aegipti * omnis pulvis terrae versus est in sciniphes per totam terram aegypti * & venit musca gravissina in domos Pharaonis & servorum ejus & in omnem terram aegypti, corruptaque est terra ab hujuscemodi muscis * extenditque Moyses virgam in caelum & dominus dedit tonintrua & grandinem ac discurrentia fulgura super terram * & dominus induxit ventum urantem tota die illa & nocte: & mane facto ventus urems levavis locustas, quae ascenderunt super universam tertam AEgypti. vernieticht en getemt, om door sulcken verachtelijcke hulp-middelen te thoonen sijn cracht en mogentheyt. Daer en is geen dier op de werelt soo cleyn, oft het thoont sijn cracht, als het geperst wordt om sich te vreken, tot de Mier toe sy heeft haer gramschap, de Luysen hebben Coninghen verovert en doen sterven, Plinius seyt dat de Conynen een stadt in Spanien ondergraven hebbende deden vergaen, de Mollen hebben van gelijck een stadt in Thessalien doen te neer vallen, en meer andere steden zyn uytgheroeyt en bedorven, door vorssen, Muysen, Ratten en Serpenten. Sulcx dat ick daer door wil te verstaen geven dat cleyne dinghen dickwils groote hulp en schade doen, gelijck de tonge die een cleyn litmaet is waer door groote deught en noch grooter schade can uyt-gewerckt worden. Seker Edel-man in Spanien, zynde in een treffelijck geselschap van groote Heeren, gaf de tonge soo langhen toom, dat hy bestont te seg-gen seer veel quaet en achter-clap van seker bekende Princersse, waer over al den Edeldom verwondert was, en 't selve tot haer groote schande en nae-deel van haer faem alsoo geseyt hebbende, en cost van sijnen Bicht-vader gheen voldoeninge oft absolutie crygen, seggende opentlijck uyt dat hy verdoemt was, waer over desen Edel-man soo bevreest en beancxt werdt, dat hy trock naer de Universiteyt van Salamanca, 't selve te kennen gevende aen den Bicht-vader by naem Dominicus à villegas, den welcken hem over de voor-gaende antwoordt verwonderende, seyde datter geen soo grooten sonde was oft cost vergeven worden, hem raedende te gaen by 't selve geselschap daer hy desen achter-clap geseyt hadde, ende al-daer 't selve te her-roepen en sijn selven van logentael te ontschuldighen, het welck hy weygerende te doen, werdt daer naer van den helschen vyandt den hals gebroken en is alsoo in de sonde ghestorven, sulcx dat de tonge het schadelijckste is voor de siel, en haer quaet en can niet vergeven worden als met restitutie. Uyt alle de welcke gedenckweerdighe geschiedenissen gespeurt can worden wat cracht dat het grootste en cleynste gediert heeft, en hoe den mensch door het gediert en het sweert dickwils ghestraft is, en daer door heeft moeten vergaen, maer niet te gelijcken by de wreetheyt van een menschen tonghe, die soo crachtich en quaet is, dat sy alle cracht en quaet te boven gaet, een cleyn lit-maet maer groot en sterck van macht.
Ingentes pecudes atque effera monstra domanturExiguum membrum nemo domare potest.Den Baesliscus, slangh, en pad sijn quaet fenyn Men vindt noch tongen die hatelijcker sijn. Hadden Cicero en Demostenes, stom gheweest, sy hadden langer connen leven, en lichter sterven, die syn tonge verloren heeft en can geen quaet seggen van sijnen evennaesten en niemant met sijn tonge quetsen, die heeft verloren de gewoonte van liegen en bedriegen, die heeft verloren het instrument van veel vyanden, crakeelen van naem en faem te schenden, want daer sijn veele menschen door de tonge infaem gemaeckt en onteert, en oversulcx en isser geen litmaet aen het lichaem bequamer om te beschadighen, en moyelijcker om te toomen als de tongh, t'is beter sijn hert te bewaren als sijn tongh; moyelijck alle bey, maer beter een als twee. Hoe menigen eerlijcken man, om sijn goede fortuyn Godt vreesende deught, ende rechtveerdighen handel en wordt van de tonghe niet gesteken en onteert, hoe menich devote siel en wordt door de tongh niet verleydt, hoe menich goedt houwelijck door de tonghe gescheyden, hoe menich mensch door de tonghe vermoort; de tonghe heeft sulcken cracht dat sy haer derft verstouten om te comen in Keysers, Koningen en Princen hoven, en aldaer tussen de eendrachtige hovelingen nydt en twist te roecken, om van hun meesters verstooten te worden, de tonghe heeft sulcken gewelt datse derft comen onder de oogen van de velt Overste inde leghers, om de cloeckste Capiteynen, Officieren, ende andere soldaten te doen vernederen, bannen ende doo-den, de tonghe is soo stout datse derft comen in het paleys vanden Paus om hem ende alle sijn gheestelijcke ondersaten en leeraerts van de H. Kerck te blameren, berispen, verachten, ende te bespotten, de tonge heeft sulcken macht datse derft comen inde Kercke voor den Autaer Godts om aldaer d'een en dander in syn devotie, oft draght van cleederen te berispen, en te schenden, de tonge heeft sulcken boosheyt datse derft comen in besloten en ontsloten Cloosters, jae op de cellen der Religieusen, om aldaer de devote herten en ghedachten te verstroyen en te doen gelooven haer valse achterclappen, en fenynighe inblasingh, eyndelijck de tonge heeft sulcken cracht, datse haer derft verstouten om met de justitie selfs te gecken en de rechters te blameren, en alle de werelt te doen vallen, soo datter door de tonghe alleen meer steden, en menschen zijn vernieticht en bedorven als door alle de oorlogen, oft het sweert als door het gewelt, en straff der beesten, soo cleyn en groot gelijck hier voor is aenghewesen, overmidts de tonge het grootste quaet datter can bepeyst worden, door haer liegen en bedriegen weet uyt te wercken en voor den dach te brengen. Als aen Esopus bevolen was van Santus sijnen Meester dat hy het beste en quaetste op de merckt sou coopen en koken om te eten, had' niet anders gecocht als tongen en daer van gemaeckt verscheyde gerechten, seggende dat hy niet beter en arger als een tonghe en wist aen te wysen, goet om haer wel-sprekentheyt, en quaet om haer boosheyt van achterclap, ende spyticheyt.
Cookies on Poetry Cove