Leste furie. TIs te verwonderen wat grooten overlast van cryghs volck, de inwoonderen van Lyer, sedert den jaere 1567. tot op den dach van heden altyt hebben moeten uytstaen, hoe menichmael dat sy de soldaten hebben moeten logeren, in hun eygen huysen, en de selve boven den cost en dranck, noch moeten geven wekelijck gelt inde borsse, en laten slapen op hun eygen bedden, sonder allen de vechteryen, dieveryen, kerckbrekeryen, ende muytmakeryen, die sy geleden hebben, in het jaer 1580. wederom in't jaer 1582. daer-naer sijn door de Spaense furie soo afgeperst, en tot de uyterste miserie gebrocht dat schier onmogelijck is te gelooven, hoe aldaer noch eenen borger heeft blyven woonen, midts sy in gedurige allenden sonder neringhe, oft rust hebben moeten leven, gelijck in het jaer 1595. weder-om is ghesien inde leste furie als-wanneer dese stadt ydel was van garnisoen inde maent Octobris uyt reden den Grave van Fuentes doen tertydt, uyt den naem van sijn Conincklijcke Majesteyt van Spanien, t'selve garnisoen daer uyt ghelicht hadde, tot versterckinghe van sijnen legher, teghen de Croon van Vranckeryck. De Hollanders hier van verwitticht sijnde, doch hun daer-op noch niet al te vast betrouwende, hebben eenighe gheapposteerde sielen in Lasarus cleederen naer dese stadt ghesonden om te bespieden, en naer het getal van het guarnisoen te vernemen, ghelijck geschiet is. Waerover de selve Hollanders uyt Bergen op Soom, Willem-stadt, en Hulst hebben gelicht, tot ontrent acht-hondert mannen te voet, en hondert twintich te peerdt, onder het ontsach van N. Haranguier alsdoen Gouverneur van Breda, wesende vergeselschapt met noch veel andere Capiteynen, en Overste, om de voorseyde stadt Lyer (gelegen tussen Antwerpen ende Mechelen in Brabant) alsoo met den nacht veraderlijck te bespringhen, ende in hun ketters ghewelt te brengen, niet alleen om dat sy de omligghende plaetsen souden belasten met swaere contributien, maer oock om de coopmanschappen te bederven de Schip-vaert door de Schelde van alle cant te beletten, en d'inwoonderen der steden, ende het plat-landt als muysen inde val te houden, soo is't gebeurt dat dese voorschreven ghecommandeerde volckeren op den 13. October inden voornoemden jaere des morghens vroegh, ontrent de vyf uren, dese stadt Lyer hebben overvallen, waer van eenige met een stille trommel en sonder gerucht waeren door de vest geswommen by de Mechelsche poort, ende de schildtwacht vermoort hebbende, wisten met eenighe subtyle ende geweldige instrumenten (die binnen Lyer op den Raedthuyse tot eeuwighe ghedachtenisse noch bewaert worden) de sloten vande poorten te breken, ende alsoo dese stadt door de voorseyde Mechelse poort in te nemen, te moorden, branden, en te spolieren. Ick laet den leser eens bemercken wat een groote droefheyt, beroerte, en schroom onder de inghesetene, soo onvoorsints door dese onverwachte furie moest opstaen, die meest noch altemael in hun rust laeghen, ende door het gerucht van't geroep en geschreeuw wacker gheworden synde, hun ghenootsaeckt vonden de wapenen inde handt te nemen, om hun leven met vrou en kinderen te beschermen, en dese vyanden te helpen keeren, tot welcken eynde hunnen Gouverneur by naem Alonso de Luna (dese veraderlijcke uytwerckinge gewaer wordende) heeft met weynige Spaignaerden en Waelen, die hy in guarnisoen hadde, ende oock met hulp der getrouwe borghers deser stadt, sijn uyterste macht gethoont om den vyandt te keeren, ende daer teghen tot ontrent acht uren voor noen te schermutseren, in sulcker voegen dat dese Hollanders gedwongen waeren in't eerste tweemael den rugh te keeren, en sijn door de borgers soo dapper ingevolght dat des vyants ruytery met de peerden haer eygen voet-volck heeft verstroyt, niet tegenstaende de cleyne macht der selve borgers, ende voorschreven guarnisoen, die alsdoen onghelijck minder was als van den vyandt, doch alsoo den slach op de merckt wederom seer furieuselijck heervat wert, alwaer vyf Spagniaerden, vyf borgers ende vier walen den hals ghebroken, en meer andere ghequetst werden, in vuegen dat den vyandt de overhandt behiel. Maer den voorschreven Gouverneur Alonso de Luna met sijn volck geretireert synde, ende de Lisper poorte van dese stadt inghenomen hebbende, heeft met sijn eyghen handen den molen aldaer (staende op de vest) beneffens eenige huysen gestaen, op het nieuw landt by de selve poort in't brandt gesteken, om den vyandt alsoo des te beter te moghen wederstaen, ende hier-over terstont twee expresse boden te post naer Antwerpen, en Mechelen gesonden hebbende, om hulp in desen uytersten noodt, soo is't gheschiet dat boven twee-hondert cloecke Spagniaerden uyt het Casteel van Antwerpen alnoch veel borghers uyt de stadt, ende eenen goeden hoop borgers van Mechelen, naer Lyer sijn gecomen, om de stadt te ontsetten, ter-wylen den vyandt besich was met rooven, stelen, schrossen en brossen, meynende dat hen niemant meer en cost overvallen. Ende ter wylen den Gouverneur Alonso de Luna besich was met sijn volck, om de voorseyde Lisper poort wel beset te houden, ende te bewaren, ende dat (segh ick) den vyandt niet anders uyt en werckte als schelmery, brekende inde kercke veel belden ontwydende de autaeren, geckende met de reliquien die hy verstroyde, en ander helse furien die den goeden Godt niet lan-ger en cost verdragen, sonder daer-over wraeck te doen nemen, ende dese beldtstormers, kerck-schenders en verraeders te dempen, want naer dyen dat den voorseyden Heroguerius Gouverneur van Breda, ende aenleyder der vyandts, hadde gesonden eenen trompetter by Alonso de Luna oft hy dese poorte verstont te verlaten, ende alsoo de stadt over te geven oft niet, maer vernomen hebbende de hertneckighe weygeringh, heeft het wyt vermaert Clooster vande Cathuysers terstont doen innemen, ende Barbaerelijck doen mishandelen, lachende en spottende met de stantvasticheydt, en vrome wackerheydt van Alonso, het welck nochtans van desen Heroguerius seer onvoorsichtelijck tot syn groot naerberouw gedaen was, aengesien niemant sijnen vyandt en mach te cleyn kennen, ghelijck Curtius verhaelt lib. 6. hoe dat den grooten Alexander van Macedonien eertyts placht te segghen: Parva saepe scintilla contempta, magnum excitavit incendium: nil tuto in hoste despicitur, quem spreveris, valentiorem negligentiâ facies. Een cleyn vonxken datmen niet en acht can eenen grooten brandt verwecken: daer en wordt niet veracht in eenen vyandt die vry en uyt peryckel is, oft men sal den selven veel cloecker maecken door onachtsaemheyt, jae dat meer is, te grooten betrouwen, en jaeght den overwinner (die besich is met rooven) niet alleen inden vlucht maer dicwils vermoort, ende is oorsaeck dat hy vanden verslagen vyandt wort om hals gebrocht. Victor timere quid potest? quod non timet. Seneca. Hoe sou eenen overwinner connen vreesendat hy niet en vreest. Allen het welck ick in dese Lyerse furie ooghschynelijck can doen blycken. want soo haest aen de Magistraet der stadt Mechelen dese droeve tydingh over het innemen van Lyer, geboodtschapt was, is terstont seer veel volck, op de merckt voor den Raedthuyse vergadert, seer ieverich om lyf en goedt te waegen, tot bystandt der selver stadt Lyer, ende is alsoo eenen grooten hoop Mechels volck, onder de comande van d'edele Heeren Nicolaes ende Ioannes vander Laen, ghebroederen seer ervaren inden oorloogh, uyt de stadt naer Lyer, ghetrocken, beneffens den Heere Capiteyn Sebastiaen Cuyser ingesetene van Mechelen, doch geboren van Duytslandt, Carolus van Boevekercken, Ladislaus van Gottignies, Iacobus van Cranendonck, Ioannes van wachtendonck, uytstekende soo seer in vroomheyt als Edeldom, oock vergheselschapt met d'Heer Joannes van Lathem Schouteth, Henrick van VVachtendonck oudt Borgemeester Philippus Schofio Schepene, d'Heer Martinus Roelants Edelman, den edelen Heer Baron van Bassigny, Geraerd de Horne, alsdoen Borgemeester, ende meer andere die hun uyterste gewelt sochten te thoonen, om ten dienst van den Coninck van Spagnien, hunnen wettigen Heer ende meester de voorseyde stadt Lyer te verlossen, gelijck oock de borgers van Antwerpen, met hulpe van de voorschreve Spagniaerden, seer dapper ghethoont hebben onder het bevel van Iaspar Mondragon, seer ervaren inden Cryghshandel, Anthonius van Berchem, Iacobus Daßa, Egidius de Mera, Melchior vanden Cruyce, Schepenen der selver stadt Antwerpen, de welcke altemael door de voorschreven behouden Lisper-poort ingelaten sijnde, den vyandt soo wacker ende cloeckmoedich sijn Aenghevallen dat sy met de cracht en hulpe van Godt, en door het voorbidden van den heylighen Gommarus patroon vande stadt Lyer, dese vyanden en gebroedtsel der Calvinisten, niet alleen en hebben inden vlucht gejaeght; maer altemael om-hals ghebracht, in voeghen datter seer weynich sijn overgebleven, ten deele verdroncken inde Reviere de Nethe, ende over de vyf-hondert doodt geslagen, waer-over tot een eeuwige gedachtenisse alle jaeren op den 14. October, binnen de selve stadt Lyer wordt gehouden een generale processie, ende biddach, tot danckbaerheydt vande geluckige victorie, waer-van oock het af-beldtsel in schildry, op den Raedt-huyse van Lyer alnoch te sien is, waer-onder staen dese volgende regels. En decimo quarto Octobris quod fata tuleruntHostibus expulsis capta recepta Lyra est.Ende al-soo is de Stadt Lier op den 14. October verlost, ende vande clouwen der boose ketters bevrydt gheweest, om dat de schelmery vande vyanden al te groot was, die den oppersten Godt niet langer en cost verdraghen oft dees eer van dese verraedelijcke victorie moest als roock vergaen. Impii decidentes erunt sine honore & in contumelia inter mortuos in perpetuum, quoniam disrumpet illos Dominus inflatos & sine voce, & commovebit illos à fundamentis, & usque ad supremum desolabuntur, & erunt gementes, & memoria illorum peribit, tamquam pulvis qui dispergitur a procella, tanquam arena vento disjecta, tanquam ictus contritui, tanquam corruscatio persringens. contra verò: quam pulchra est casta generatio cum claritate! immortalis est enim memoria illius, quoniam & apud Deum nota est, & apud Homines cum praesens est immitantur illam & desiderant eam cum se eduxerit, & in perpetuum corronata triumphat, incoinquinatorum certaminum praemium vincens. Dat is: De goddeloose sullen naer desen af-vallende sonder eere zijn, ende in versmaetheydt onder die dooden inder eeuwicheydt, want den Heer salse van een scheuren die opgeblasen zijn sonder stemme, ende hy salse beroeren vande fondamenten, ende sy sullen tot den oppersten toe verwoest worden, ende sy sullen suchtende zijn, ende hun gedenckenisse sal vergaen gelijck het stof vanden stormenden windt wordt verdreven, gelijck den donderslach en onverwachte daveringh ons over-valt, ende in teghen-deel: hoe schoon is een suyver generatie met claerheyt, want haer gedenckenisse is onsterffelijck, want sy is by Godt bekent ende by die menschen. Als sy tegenwoordich is soo volgen sy haer naer, ende sy begeren haer als sy haer selven ontrocken heeft, ende hy triumpheert gecroont inder eeuwicheydt winnende den loon der onbesmetter stryden. Het welck altemael niet en is te verwonderen, aengesien dat Godt sijn geloovige kinderen, op hem betrouwende, bemindt en by-staet in den noodt, en die hem loochenen, haeten en verachten, verdoemt en vermaledyt, naer de doodt en in dit tydelijck leven beschaemt laet. Als in de voorseyde Liersche furie gebleken heeft, hoe dat de grouwelijcke Beldt-stormers en dwalen-de ketters inde selve furie hadden van Godts tempels binnen Lier gemaeckt hun peerts-stallen, tuys-scholen, bordeelen en lombaerse borssen, datmen de roem-rycke Hooft-kercke van S. Gommaer (de welcke aen geen kercken vande heel werelt in netticheyt, suyverheyt en lochticheyt van bouw en moet wycken) ont-eert, ont-wyt en gevioleert heeft, daer den goeden Heer haer ten lesten af verlost heeft, jae niet teghenstaende dat dit ketters fenyn dese stadt seer dicwils heeft beschadicht, en als een heete pest geinfecteert, soo is gedenckweerdich en notabel dat men by menschen memorie tot op den dagh van heden onder de Liersche in-ghesetene Patriotten noyt iemandt van hun en heeft besmet gevonden met eenige ketterye, veel min sal bevonden worden dat dese stadt oynt eenighen persoon van quade gesintheyt (oft naer de ketterye riekende) binnen haer paelen ghedooght heeft, soo lanck als de selve stadt gestaen heeft onder het gebiedt van Spanien, daer sy met reden, jae tot haer glorie, lof en eer mach op roemen, om dat haer inwoonderen soo ryck als arm, hun tot noch toe altyt hebben gedragen voor oprechte kinderen van onse waerachtige Moeder de H. Kercke, en liever souden sterven als daer van te wycken, in der eeuwicheydt. Dan sullen die Rechtveerdighe staen in groote volstandicheyt Sap. 5. tegen die gene die henlieden benouwt hebben, ende die haer arbeyden wegh genomen hebben, dan sullen die goddeloose beweenen hun eygen catyvicheyt, seggende: dit zijnse die wy somtyts in spot hebben gehadt en in gelijckenisse der lasteringen, wy onverstandige achten hun leven te wesen rasernye. ende haerlieder eynde sonder eer, siet hoe sy gerekent zijn onder die kinderen Godts ende onder die Heyligen is hunlieder deel, daerom hebben wy gedoolt van den wech der waerheyt, ende het licht der Rechtveerdigheydt en heeft ons niet geschenen, ende die sonne der verstandicheydt en is ons niet open-ghegaen, wy zijn moede geworden in den wegh der boosheydt ende der verderffenis, ende wy hebben swaer weghen ghewandelt, maer den wegh des Heeren en hebben wy niet geweten. &c. Dit zyn de clachten der goddeloose als hun berou en bekeeringhe te laet comt, ende 't gene hier voor staet, den troost der geloovige, volgens het boeck der wysheyt, ende alsoo eyndende sal sluytende noch seggen. RAmpsalich on-geval dat 't uyt-gemergelt Lier Soo dickwils op een jaer met af-breuck heeft besprongen Met schelmsche kettery, en ander Cryghs getier, Tot vrees der menschen, seer gestraft en soo bedwongen, Dat niemand' rust en vond', jae selfs moest Godes kerck Den haet der ketters, door veel ongelucken lyden, En d'onstuymich gewoel der Secten nam gemerck Op roof, en Maeghde-cracht en op't geloofs benyden. Sulcx dat myn Musa vry mach schryven datse zyn Kerck-brekers, Wichelaers, der Hemelen Bandieten, Eer-schenders, Raven-aes, Rebellen Helsch fenyn En af-geschuymde ras, die nimmer en genieten Den zegen van den Heer, om al de schelmery Daer sy med' zyn vervult, verwoed en on-gebonden, Daer niemandt over heeft, recht, macht, oft heerschappy Als Sathan, die hun acht veel minder als de honden. Dus mogen wy den Heer wel dancken, die ons gaf Rust, vred', geluck en troost, en heeft dit volck verdreven,
Waerdoor de stadt verrees als uyt een doncker graf En schepte door 't geloof weer vreught, en een nieu leven.
Cookies on Poetry Cove