Traegheyt. Jae al te traegh sijn om aen jemand' hulp te bien In sijnen meesten druck, daer sy niet naer en sien. En ondertusschen blijft den armen mensch verlegen In droeven noodt, om dat hy niemand' can bewegen Tot de bermherticheyt, de luye traegheyt wort Te seer bemint, waer door den armen schiet te cort. De traegheyt is geweest t'verlies van veele steden Waer door de toesicht is versuymt, als sy bestreden En vast belegert sijn, de traegheyt is daer by Al menichmael de schult van groote dievery Tot jemants onderganck, want sy weet te verrassen Veel menschen die te traegh sijn om wel op te passen By nachten, als het quaet van dievery gheschiet De traegheyt brenght alsoo veel menschen in't verdriet. Wat medelijden is by traeghe toch te vinden, De minste gheen, daerom en hebben sy geen vrienden Om hun hertneckicheyt, sy kennen niemants leet Als dat hun selver smert, soo sijn sy altijt vreet En ongenadich, wilt ghy eens de reden weten: Om dat sy met ghemack sijn werm by 't vier geseten, En voelen niemants kou, noch hongher inde maegh Van den behoeftighen, sy sijn al wat te traegh Om daer naer om te sien, soos al oock Godt verlaeten De traeghe menschen, om dat sy den armen haeten, Waer med' segh ick noch eens Democritus soo loegh
Als hy op sulcken volck maer eens sijn ooghen sloegh Dat hy sijn selven noyt van lagghen con versaeyen. Heraclitus geween oock niemand' wist te paeyen, Den eenen geckten met des wereldts sotticheyt, Den anderen die heeft beweent haer ydelheyt: De reden is verhaelt, en langh ghenoech beschreven Waer in t'gebreck bestaet van t'heele menschen leven, In een quaetwillicheyt van niet te willen doen Dat goet is, maer in't quaet sy selven op te voen Daer niet als straf naer volght voor die hun niet en mijden Heel quaet te leven, t'quaet brenght med' sijn eygen lijden, Men laght ghedurich in den voorspoet van gheluck, En inden teghenspoet beweent men sijnen druck, Maer t'laggen comt suer op om dat de vrees des Heeren Dan veer te soecken is by die niet en verkeeren Als met de ydelheyt jae t'is onmoghelijck Dat die in wellust leeft peyst op het Hemelrijck. Hier heb ick naer mijn duncken genoeghsaem voorghestelt de reden dat de wereldt om haer sotte ydele dwaesheydt belagghens, en om haer onvoorsichtighe blindtheyt beweenens weerdigh is, toch gheloovende dat veel (met het smettelijck peck der voorschreven ondeughden besmeurt ende daer door ontaert sijnde) mijn schrijven uyt gramschap sullen verfoeyen ende wederlegghen oft uyt haedt mis-achten, jae segghen dat sy hun selven besien die een ander berispen, het welck ick (sulckx my ter ooren comende) minder wil aendraeghen, als ick sal wenschen t'selve noch meer te beschrijven: wetende dat sulck danige ondeughden, bestaende in verfoeyelijcke mis-slaghen en sonden (daer ick self niet vry van en ben) te seer mis-staen om noyt berispt te worden, ick wete oock wel, dat die schorft is ghemeynelijck de cam vreest, en wil hier maer voeghen het latijns spreeckwoordt, Melior est manifesta torreptio, quam amor absconditus: het is beter een openbaere berispinghe als een verborgen liefde, want daer gheen berispinghe en volght over openbaere ontstichtinge en is gheen liefde maer een opstokerije van meerder quaet: en daerom sondicht den mensch soo hooghelijck die het quaet aenhoort als die het voorts brenght. En om dat de gramschap verachtingh baert en ist niet wonder dat mijn schriften veel stormen van teghenstrevers sullen moeten uytstaen, maer bedenckende dat door de gramschap alle oordelen verduystert worden, en sal my niet verwonderen datter quaet oordeel van grammoedighe rechters ghegheven wordt, om dat sy hun macht van een goet oordeel door haestighe gramschap verliesen, en onbequaem sijn om op een goet oordeel uyt te spreken. De gramschap is ghelijck het buscruyt dat haest ontsteckt en inde locht vlieght, t'is een voorbode vande doodt. T 'is een loffelijcke gramschap die door de reden verweckt wort, en dat de voorsichticheydt haer versacht, want de voorsichticheyt is de reghel-maet der deughen om niet te ontaerden door ondeughden, sy heeft haer besit-plaets inde ziel ghelijck de ondeught inde begeerlijckheyt, sy maeckt dryderley gedaenten van staet, te weten: de ghedaente der vereeninghe oft eenhoofdicheyt, een cracht van d'opperhoofdicheyt oft hoocheyt inde heerschappije en een voornaemste ghebiedt des volckx, en daerom is sy oock den ancker van staet en regeringhe, ende het zee compas der wijsheyt, want wijsheyt sonder voorsichticheyt en can geen volmaeckte raetslaeghen uytwercken, als de voorsichticheyt niet en helpt. Soo dat de gramschap tot jemants leet niet schadelijckx en can baeren, als de selve haestich op comt, en niet van de reden oft voorsichticheyt onderschraeght en is, anders is sy ghelijck een uytghebrant bondel stroo-vuur, dat in sijn selven verdoovende te niet gaet, en met de minste stock eens onderruert wordende, een nieuwe toch crachteloose vlamme sal verwecken. Ende gelijck sommighe gramschap opgeweckt door wettighe reden, niet quaet maer rechtveerdigh ende gherechtigh is, soo en ben in't minste niet bevreest dat ick van sulcken gramschap sal overvallen worden ten opsicht van t'ghene ick hier voor van de ondeughden eenichsins beschreven heb, om dat de waerheyt is, schoon datse volghens het spreeckwoordt, nijdt baert, toch en moet om de nijdt niet ghespaert worden als-men de feylen, die jemand' mis-staen berispen can, en behoorden berispt te worden om dat te grooten verdraeghsaemheyt de ghehoorsaemheyt stout maeckt en gheest verlof om te sondighen, ende alsoo de lichtveerdighe hooverdij inde onghelijcke dracht der cleederen, de noyt versaeyde giricheyt om het wereldts goedt, de sotte lust en gheneghentheyt tot d'onkuyse vuylicheydt, de haestighe gramschap om t'berispen van sonden, den gulsighen overdaet in dronckenschap, den ingheboren nijdt om jemants welvaert, en haetelijcke traegheyt vande menschen onverdraeghelijck sijn aen te schouwen, om datse Godt mishaeghen, en de ziel connen brenghen tot d'eeuwighe verdoemenis, en heb de gramschap (die door mijn schrijven eenichsins op-ghehitst sal worden) niet willen vreesen, om uyt sulcken vrees te swijgen, maer voortsgaende in het schrijven heb alle voorghevallen van jemants haestige gramschap daerom vanden hals gheschudt, en als scheut vry diesaengaende noyt ghevreest, veel min de nijdt, wetende dat de selve maer en is een schaduwe van de deught die de deught altijdt vervolght, en geen hinder oft schade en can doen, om dat sy ghewoon is haer eyghen hert te cnaeghen uyt spijt datse niemants deught en can beschaedighen, en daerom vliedt sy altijdt het licht van een anders welvaert, ghelijck den uyl die het licht is hatende en woont inde duysternis: reden dat hy oock benijdt wordt vade vo-ghels als hy den dagh aenschouwt teghen danck, en wordt daerom vervolght en naer ghesteken, gheloovende dat veel (dese mijne leersaeme inbeldinghen lesende) teghen hunnen danck daer van sullen vluchten gelijck uylen, om datse hier en daer sullen ghevoelen eenen steeck van berispingh over hun ghebreken, en de selve daer door niet willende beteren moghen vry blijven in het doncker hol van hun mis-verstandich ongelijck, dan sullen sy thoonen datse sijn ghelijck het deughdeloos oncruyt dat alle goede graenen tracht t'overwassen en te belommeren om de vruchten te beletten, die een jeghelijck (als sy door Godts gratie daer van groot gaen) behoorden voorts te brenghen ende tot meerder eer en glorie van Godt te verbreyden. Het schijnt dat jemand' van goeden aert en uyt liefde gheneghen tot sijnen even-mensch, sou moeten swijghen het ghebreck te berispen dat hy daer in siet, om gheenen haet oft vyantschap daer van te crijghen wetende dat hy sonder het quaet te berispen den quaet-doender daer in noch meer versterckt, jae daer van deelachtich, en mede plichtich wordt als hy dat verswijght. Het schijnt oock dat dat een jeghelijck sou moeten vlieden alle ampten en staeten van eer (die nochtans een jeghelijck welcom sijn en behaeghen) wilt hy de nijdt van andere op den hals niet crijghen, om dat sy het gheluck altijdt behaet. En ohe jemand' spoedigher is gheclommen op den trap van eer, hoe den nijdt minder plaets vint om daer tussen te dringhen en te beschadighen, maer die een officie versoeckt oft andere eer, wordt dickwils door de nijdt belet om daer toe niet te comen. Datmen somwijl soo openhertich niet en was om jet te ontdecken van t'gen' men voor heeft eer het uyt ghewerckt is en sich gheveynst houdende sonder seghen conde volbrenghen, de nijdt en sou soo veel goede wercken niet beletten: het welck niet al te wel en can verantwoordt worden by de gene die een goethertigh voordacht uyt nijdt belet, en die sulcx overcomt moet verduldigh sijn en t'selve aen Godt (die alle herten kent) ghewillich en verduldich opofferen. Eyndende alsoo dit twelfste bewijs sal daer by noch voeghen dat sy altijdt benijdt worden, die den stoel van weerdigheyt besitten, waer om de nijdt oock thoont te wesen een uytsinnighe heeft om dat sy dickwils door de Cloeckmoedicheyt en stantvasticheyt van vredsaeme en verduldighe gheterght wordt, en de cracht van de selve moet uytstaen. Reden dat de nijdt den doorluchtighen roem van de gheluckighe niet en can verdraeghen, en minder vande gene die de selven soecken te verheffen, altijt trachtende dat door haer redeloose cracht goede wercken souden verdonckert blijven. En ghelijck de nijdt uyt haer selven voorts comt sonder jemants schuldt (want niemand en soeckt benijdt te worden die tracht te leven in vrede) soo moetmen my verschoonen, terwijlen mijn schult niet en is dat de nijdt my oock vervolght, want als ick heb soecken te beletten, dat jemandt sich sou vercieren en proncken met mijn eyghen pluymen van rijmconst in een ander werck, dat my valselijck ontdraeghen is, heeft de nijdt verweckt een ghevaerelijck onstuymigh onweer van tweedracht, om de waerheyt van mijn schrijven (die altijt nijdt baert) te verdooven, welcke waerheyt nochtans naeckt sijnde, ghelijck d'olie om haer goede gerechticheyt sal boven drijven alsmen mijn ander wercken, daer de nijdt uyt ghegroyt is, en met dit boeck gheen ghemeynschap hebbende, sal int licht sien comen, bestaende int treurspel van Amurat en Theocrina, oft vercrachte kuysheyt. Hercules heeft alle Monsters getemt maer noyt de nijdt, want sy noyt en sal sterven noch overwonnen worden: daerom is de grootste const van leven die de nijdt can verdraeghen, sy is de suster van de erghwaen, de moeder van de logentael, de voedster van de gheveynstheyt, de moorster van de deught, en het slagnhen-aes der boosheyt, die altijt walght en schroomt voor den lof die een ander verdient, om dat sy geenen lof weerdigh en is en van niemand' lof connende crijghen, tracht den lof van een ander te ontdraeghen.
Wacht u van de Hipocrieten Willende den lof ghenieten Die een ander heeft verdient Want t'sijn blasen vol van windt, Die men niet en moet gelooven Als sy trachten te verdooven, Jemants eer uyt jalousy Want t'is een eer dievery. Sal dan hopen dat dese mijn eenvoudighe wercken van gheen averechtse, belgh-suchtighe, haet-draghende en eereloose, neuswijse lasteraers sullen ghelesen worden, om met de selve daer door in haet te comen, maer wel van onpartijdighe, goetwilighe en weet-lievende verstanden inghesien, verstaen en ghekeurt worden, om daer in hun genoegen scheppende en leerende dat sy noyt en wisten, met de selve te blijven in gemeyn vrientschap. Wat sijn toch anders de haet-dragende benijders (Tot boosheyt opgehitst) als snappers en verbreyders Van alle mans gebreck, die geene winst daer by Maer eygen schaede doen: om dat de jalosy Daer van de voedster is, uyt Hydras buyck ghecropen Het seven-hoofdich dier met muylen altijdt open, Om jeders naem en eer te scheuren heel van een Want trachten jeghelijck te treden op den teen Met hunne loghen-tongh een broedsel vande uylen Ghewoon in Plutes hol by Cerberus te schuylen:
Alwaermen hem met uytgeteerde wanghen siet Ghedurich cnaeghen t'hert en noch verteret niet Maer groyt ghedurich aen soos al het noyt verteren Want sy en weten noyt wat datse self begeren Om dat den wijse man hun laster sucht verdraeght En weet dat beter is benijdt als weert beclaeght Dat sy maer beesten sijn vuyl keffers en geen bijters, Opstokers, guygelaers, crakeelders en gheen smijters, Vuyl vaten, altijdt leck kinders van Isegrim Die vechten sonder slaen teghen hun eyghen schim, Soeckende altijdt jet dat sy noyt connen vinden Jae willen jaegers sijn en hebben brack noch winden. Dat jeder een dan soo sijn inghewant verteert Uyt haet en nijdt, en blijven rekels sonder steert.
Cookies on Poetry Cove