Den sedighen toet-steen

Vande verduldighe Lijdtsaemheyt en hoe nootsaeckelijck dat de verduldicheydt is die in teghenspoet beproeft wordt. Den Heer beproeft den bedroefden en verduldighen in teghenspoet eer hy hem sal verblijden, ghelijck den klockgieter de klock beproeft eer hy de selve laet ghebruycken, die hy eerst met den yseren hamer toetsen sal om te hooren oft den clanck hel en suyver is, eer hy die tot glorie van sijn const om hoogh inden toren laet verheffen. Soo oock sal Godt den mensch met den hamer van druck en lijden proeven, oft hy eenen goeden clanck van stantvasticheyt heeft eer hy hem tot sijn meerder glorie sal salich maecken: daerom seyde Iob seer wel: Manus Domini tetigis me, de handt des Heeren heeft my gheraeckt. Soo ist dan noodich datmen ghequelt, en inde vorm van teghenspoet als een clock ghegoten wordt, om daer uyt comende een schoon geluyt te geven door deught der verduldicheyt, en naer het lijden sich eens te verheughen: daerom is het beter dat Godt ons hier straft met vernederingh, ende hier naer in ghenaede ontfanght en beloonft met de verheffinghe, als dat hy ons hier spaert en daer naer verworpt. Al het quaet van lijden en tegenspoet hier maer alleen en perst, om ons alsoo te dwinghen tot Godt te comen: door den tijdelijcken teghenspoet doet Godt den slapenden sondaer sijn ooghen open, en doende sien sijn cranckheden, maeckt hem wijs, om sijn selven daer door te kennen. De straffe port den mensch om sich van ondeughden te onthouden: niemant en stelt sijn selven in ghevaer als op hope van vergeldinghe, daerom seyt Solon: dat de wereldt twee saecken begrijpt, te weten: oon en straf. Loon voor deught, straf voor quaet, en sonder de selve twee saecken en can de wereldt niet beheerst worden, want sy sijn als twee lichten van staet, en datse oock niet te vinden en waeren, dan souden de menschen al te licht in duysternissen (sonder kennisse van de wetten) verwerren en dolen. Democritus ghelijckt de straf en weldaet by twee Goden die de wereldt in haer ghewicht houden, en seyt: als een ghetrouwe en voorsichtighe Vorst verdiensten erkent soo kent hy oock loon, want sy passen op elck ander, en die den selven niet en gheeft leeft ongherechtich. Soo ist oock dat Godt gheen goet ongheloont en gheen quaet onghestraft en laet, elck op sijnen tijdt als't hem blieft, jae al ist dat de straf op de hielen van het quaet niet en volght soo haest als d'uytwerckinghe van het quaet ghedaen is, men moet peysen dat de bermherticheydt van Godt (grooter sijnde als sijn rechtveerdicheyt) de selve uytstelt op hope van bekeeringhe en be-ternis, maer wee hem die al te laet vertoeft om sich te bekeeren, en sondicht op hope van bermherticheyt, want al ist dat hy (levend in sonden) voorspoet heeft, en daer-en-tussen door de becommernissen van aertse saecken in het quaet leven blijft volherden: hy is ongheluckiger als die ghedurich overvallen wordt van een wederspannighe Fortuyn die hem brenght tot de uyterste armoede, want alsoo ghestraft, en daer door bekeert sijnde, hier naer ghespaert wordt. Daer om seyt Augustinus: Nihil est infeliciùs felicitate peccantium. Daer en is niet ongheluckigher als het gheluck van sondaers op dese werelt. Te verstaen, ist dat den mensch (boos en quaet sijnde) noyt met eenighe straf van quellingh, lijden en tegenspoet besocht en wort, sal quaet en boos blijven sonder te bekeeren, jae noyt vreese hebben om voor sijn boosheydt hier naer voor eeuwich ghestraft te worden, maer wort hy hier gestraft met lijden en teghenspoet, sal tot een beter leven comen om dat de goddelijcke straf is ghelijck eenen spoorslach, om sijn ziel ten Hemel te leyden, want hy sal altijdt hopen dat sijn eeuwighe verdiende straf door teghenspoet en lijden hier naer vermindert sal worden, soo wanneer hy sijn selven daer door bekeert: tot bewijs van dese voorsegghende waerheydt dient ons voor oogen te hebben het voorbeldt der kinden van Israel, de welcke als sy in het besit waeren van overvloet en welde in het landt van beloften, al waer sy uyt Egipten ghecomen waeren, en hebben op Godt niet veel ghepeyst veele min naer behooren ghedient, maer wesende in teghenspoet: Godt gedurich aengeroepen en alle eer bewesen, waer uyt te sien is dat den teghenspoet veel nutter, bequaemer en profijtelijcker is, om daer door bekeert en salich te worden als den voorspoet, want den voorspoet doet de werelt aenhanghen, Godt vergheten, en den mensch blint blijven, om altijdt te dolen, en den teghenspoet roept ons tot het rijck Godts vol eeuwighe glorie, het welck door verduldicheyt in 't lijden te verdienen is, en die daer aen twijfelt mistrouwt sijn verdiensten, en de selve over t'hooft siende, stilswijghens bekent sijn onweerdicheydt. De quellingh opent het verstant, maeckt ons wijs en gheest kennisse van het quaedt daermen de quellingh door lijdt, ghelijck Ieremias gheseyt heeft: Castigasti me Domine, & eruditus sum. Heer ghy hebt my gheplaeght, en ick ben wijs gheworden, al oft hy wilde segghen, ick en sou niet wijs worden ten waer ghy my castijde, om dat ghy castijdt die ghy bemindt. En laet ons dan noyt de straffe des Heeren haeten of verworpen om niet te beswijcken als wy ghestraft worden, want die de quellinghen oft straffen lijden sonder verduldicheyt, missen hier naer den wech ende vreught van hun salicheyt.