Myne eerste zangen

III.

't Is avond! - o gy blauwe hemeltrans, Zyt als een kleed bestikt met sterrenglans. Wat vlot gy droevig langs der blanke wolken kruinen O zilvren maen! - gelyk een banneling, Die voor het laetst den moederkus ontving, Voor 't laetste ronddoolt langs de puinen, Langs eigen strand; om iedre plek, misschien Met tranende oog, voor 't laetste weêr te zien!

My dunkt, dat gy op myn' geboortegrond Veel kalmer licht, veel zoeter stralen zond! Daer, wen ge glansdet op de weiden, Op onze wouden, onze heiden, Als 't zilver op ons kerkje viel - O daer kon ik my zalig droomen!... Hier is die kalmte my ontnomen, Hier, zyt ge een pyniging der ziel.

En toch - mogt de gedachte my begeven, Dat ik de heide van myn oord, Meer lief heb dan den bloemenryken boord, Zoo kwistig langs dien blauwen stroom geweven; - Dat 'k in den druppel van den dauw, Die aen het heidebloempje hangt te wieglen, Gods grootheid meer zie spieglen, Dan in dien vloed, zoo breed, zoo donkerblauw.

Maer neen! de stille zuiderwind, Die dezen brief soms zacht doet kraken; De traen die op de vingren brandt, Moet immer my indachtig maken: Niet hier, maer ginds is 't Vaderland! Ginds, 't land van uw geluk en lyden! Van allen die gy mint en kent!... Waerom 't herdenken afgewend? Lees.... om één traen 't verleden toe te wyden!...

't Was zomeravond - stil en kalm Viel om het dorp den schemerwalm, Toen hy, het hoofd op 't hart gebogen, Traeg, moeilyk van den heuvel trad. 't Scheen dat hy onder 't voortgaen bad. Hol staerden zyn verglazende oogen Op 't slingrend, donker, zwarte pad. Langs de ingezonke bleeke wangen, Zag men zyn zwarte hairen hangen, Als hing de rouwkrep, by het graf, Langs 't droevig witte baerkleed af.

Zyn kleed was ordloos en gescheurd Om 't uitgeteerde lyf getrokken, Alleen zyn glimmend zwarte lokken Had de armoê niet ontkleurd. En aen zyn zwarten gordel, blonk 't Gebroken slagzwaerd zonder schede, Dat bot geslagen aen de snede, Herinring aen 't verleden schonk. ................................ Wie was hy? - Wie, wie kon het weten! Geen enkle dorpling zag nog ooit Een door het lyden zoo geplooid. Waer ging hy heen? - Hy was het zelf vergeten! 't Was onverschillig welk een pad Zyn diep doorwonde voet betrad. 't Was onverschillig of er bloemen bloeiden, Of dat er scherpe distlen groeiden, Zyn naekte voet drukte alles plat. 't Was onverschillig wen hy ging, Of aen de doorne soms de bloeddrop bigglend hing, Of dat de wonde 't sap der bloeme dronk (Die hy in 't voortgaen soms verplette) En koelheid aen de heete bloedvlek schonk. Het was gelyk waer hy zyn schreden zette. Hy had geen doelwit - had geen daer! 't Was altyd voorwaerts! voorwaerts maer! ................................ Hy treedt de stille wooning nader, Daer zit de lang vergrysde vader Te toeven in den kalmen avondgloed. Hy nadert - staet - geen enklen groet Laet hy aen zyn verblauwde lippen, By 't sombre naderen ontglippen: 'k heb honger.... zegt hy hol of 't graf

Die schrikbre woorden wedergaf. 'k Heb honger! - o dat laetste woord Had nooit de grysaerd zóó gehoord. Nooit klonk het zoo gebiedend; - 't was Als of hy op 't gebroken stael, Hel glinstrend in de purpre zonnestrael, Ten tweeden keer het als bedreiging las. En de arme zag het - leî zyn hand Op het verguld gevest te neder, En sprak zoo hol als vroeger weder: ‘Dat 's de eigendom van 't vaderland! En was het vaek met bloed bepereld, Nooit heeft De onnoosle drop daer aen gebeefd, Al is het, dat de vloek der wereld, Gelyk een adder, in myn boezem leeft.’

‘Wie zyt gy? 'k Heb een' naem Dien duizendmael de schelle faem Op lauwren wieken om deed zweven! Die als een' halm, voor d'ademtogt, deed beven Den hechten koningstroon! Thans is die naem - een hoon, Een vloek op 't voorhoofd my geschreven! Want zoo de vader - zoo de zoon! 'k Ben..... En zacht wyl hy in 't ronde blikte, Sprak hy een woord, dat (vreemd genoeg!) Een rilling door zyne eigen leden joeg. De grysaerd ook verbleekte en schrikte. ................................

En 's vreemdlings vuist, zoo paers en blauw, Sloeg voor het hooggewelfde voorhoofd, Alsof zy het vergruizen zou. ‘Vloek! riep hy, 't was my niet geoorloofd ‘Dien naem te murmelen! - Het is Drie jaren, grysaerd! nu geleden, Sinds hy myn' lippen is ontgleden, En thans!.... o dubble doemenis! ............................ Geen doemnis, want de grysaerd opgevlogen, Kust hem de bleeke kaken warm. Zie, vastgestrengeld in zyn' arm, Lekt er een bronwel uit zyne oogen! Wat liefdewoorden in zyn' mond, Wat dankbre blik gewend ten Hoogen, Hoe zalig 't: Dank zy u, o Heer!.... En waerom dat? - Hy zag, hy vond Den zoon zyns vriends in d'arme weêr.

Daer zyn er wien de tegenspoed Het trotsche harte lyden doet, En 't hoofd mismoedig neêr doet hangen. Die in de zwakheid hunner ziel, Door 't wee, dat op hen nederviel, Met bange schrik zyn als bevangen; Zich siddrend buigen, voor hetgeen Hun vroeger niets dan dweepzucht scheen. Maer nauwlyks licht de heilzon weêr Op hun verdonkerd pad ter neêr, Of even als in vroeger dagen, Verbryzelen zy 't beeld, dat schrik In een wanhopig oogenblik,

Tot troost in 't hart deed ommedragen. De lafaerds! Zoo was hy, Die 't brood der weldaed had gegeten; Zoo heeft hy 't masker afgesmeten, Toen 't dreigende onweêr was voorby; Toen 't rozige op de wangen steeg, Toen 't oog zyn gloed, zyn schoon herkreeg. ................................ O vaek is hier een schoon gelaet, Het masker dat een' booze ziel, 't Bedorven hart ten deele viel; Opdat de trek die er gegriffeld staet, Getemperd door dat schoon zou wezen. Neen, de ydelheid zal dan niet lezen Wat in dat hart steeds ommegaet; Wat boosheid daer zich heeft geankerd, Wat deugden het daer heeft versmacht, En hoe het eenmael zelf verkankerd, Verkankring by den vromen tracht! O schreit voor haer, de jonge vrouwe, Wier maegdenboezem bonzend schokt, By 't zien van zulk een' ongetrouwe; Wier starend oog als 't waer' hem lokt... Wil dit geen trek van wulpschheid noemen! Neen, 't is de vrouwlyke ydelheid, Die in de maegdelykste bloemen, Haer gif (o jammer!) heeft gespreid. - O! vloek haer nimmer... schrei Voor haer - heb medelyden!... Ach! wist gy hoeveel zwakke zyden Het vrouwelyke harte heeft! Hoe vaek zy 't weêrneemt en weêr geeft; Hoe vaek zy, even als een kind,

Nu dezen dan weêr genen mint! En toch, toch schuilt geen boosheid daer... O zyt gy man - vergeef dan haer! ................................ En zoo had zy - het arme kind! - Heur blik den jongeling geschonken, Hem eerst met heure lange lonken, Daerna - ook met heur hart bemint. ................................ ................................

‘Ach! zoudt ge nu dit oord begeven! Heb ik u niet genoeg bemind?... 'k Ben u gestadig trouw gebleven, Helaes! nog dwazer dan een kind! Neen! zeg dat ik my heb bedrogen, Dat ik dat woord - dat schriklyk woord, Niet van uw' lippen heb gehoord! Wil door een kus myn' tranen droogen! Wil door een pranging aen uw hart Myn zware boezemschokken stillen! Ik ook, ik troostte dus uw smart! En gy - zoudt gy myn lyden willen!... Neen, zeg my, neen!... Als men bemint, Bemint men immers meer dan 't leven Het hart dat zich aen 't onze bindt! Meer dan de moeder 't eigen kind!

En zoudt ge my - my dan begeven?.... ................................ ‘Waerom dien lach! - Lach zoo toch niet! Ach, wen die lach een hoon bediedt, Genade dan! o wees genadig! Speel met myn hart niet zoo baldadig, Myn hart dat steeds - en nog, nog nu, - Een liefdewereld was voor u....’

- ‘Vaerwel!’ zoo sprak hy langzaem, koel. ‘Keer naer de hut uws vaders weder. Vaerwel! Neen! riep ze in uitgestroomd gevoel, En wierp zich aen zyn' voeten neder. Neen, neen! ik blyf - het zal - het moet! Wy zyn elkaêr te nauw verbonden! Hier,... hier,... aen 't harte stroomt uw bloed! Hier snikt de vrucht der liefdezonden, U “vader! vader!” te gemoet! 't Is niet een zwakke vrouw, die nu Haer smeeking aen uw voet laet hooren - Uw kind, myn kind! nog ongeboren, Roept, weent en smeekt tot u!.... Ik bid als minnares u niet, Die naem klinke ydel in uwe ooren! Die naem die slechts “boelin” bediedt, Kan u, mag u, niet meer bekoren. Ik bid als moeder van ons kind! Als moeder! o dat voere u weder! Gy hebt uw moeder ook gewis bemind, Niet waer?... Een moeder mint men immer teeder!...’

‘Ik ken geen moeder, en daer blonk Een woeste blik in beî zyne oogen. 'k Heb nooit een moederborst gezogen. Ik vloek haer die my 't leven schonk! Rampzaelge!....’

- ‘O God! verhoor niet zyne stem!... Wil nooit hier rekenschap voor vragen! En moet er iemand straf voor dragen, Straf my - my dan, in plaets van hem!....’

Hy stiet haer woest ter zyde weder; Hy sloeg een hand om zynen zwaerdknop neder, En staerde dreigend neêr op haer. Die slag was voor haer hart te zwaer. - ‘O! riep zy, o gy wilt my moorden! Sla toe! nog dat van uwe hand! Maer - drenkt myn hartebloed het zand, O zy het laetste van uw woorden, De laetste aenraking - o dat zy Een kus - een liefdewoord voor my!’

Hy lachte weêr, de booze!

‘Ach! laet me u volgen! Zoo ging ze voort, het oog verzwolgen In helder nat. ‘Min my in schyn! Of - min me niet..... Laet my nog wezen Wat ik soms was voor u voordezen, Hoe diep verachtlyk dit mogt zyn! Of - dat myn voet van verre u nader, Als slechts myn tranend oog u ziet! O weiger aen ons kind toch niet, Dat 't soms van verre, u toeroep' “vader!” Hoe zwaer die kruisweg lyden doet, Wil ik naer dat genoegen hygen! Genieten!.... tot ik neêr zou zygen Dáér, waer myn grafkuil wezen moet!....’

Hy ging - en deed een schaterlach, Gelyk een lach des Satans hooren. De wind droeg hem met heur geklag Verbroederd in het woud verloren.

‘Niet zóó - één enkle druk der hand Doe my aen uwe liefde denken!.... Maer neen! wil een herinring schenken, Die eeuwig op myn lippen brandt; Die eeuwig op myn lippen kleve; Opdat ik aen ons kind die geve!.... Maer neen!.... Helaes gy walgt er van!... Ho! ben ik zóó verachtlyk dan?

Zóó laeg, zoo haetlyk in uwe oogen, Dat gy u zelfs bezoedeld meent Zoo gy van my één traen zoudt droogen, Of slechts één vingerdruk verleent!... Veracht my - maer ik zal u zeegnen! hem bidden - hem! die voorspoed geeft - Voor u dien weeldrig te doen reegnen!... Uw voetstap, dien in 't zand hier kleeft, Zal ik in 't avonduer gaen kussen; Myn kind hier in den sluimer sussen, Waer op den wind uw adem zweeft....’ ................................ Helaes! hy hoorde haer niet meer! Vergeefs liet zich zyn naem nog hooren; Die naem ging in het woud verloren, Al galmt hy ook drievoudig weêr. Voor 't laetst had zy de roode mantelslippen Zien wappren; - voor het laetst zyn stael Zien glinstren, in de heldre zonnestrael, Die de avondzon door 't beukenloof liet glippen.

De doodsklok bromde - een rouwsleep stond Op 't kerkhof, om den grafkuil rond Waerin de traen der vriendschap lekte; Terwyl zy snikkend nederzonk, En de aerde, die zyn doodskist dekte, Een milden teug van tranen dronk.

................................ Rust, vader! in den kouden schoot! Het lot, dat u die toekomst bood, Was voor uw gryze en zwakke dagen Te wreed, om 't moedig nog te dragen. Het was een weldaed, toen de dood Uw schreijende oogen zachtjes sloot!... Rust zacht!... uw arme dochter weent Tot boete, naest uw stille groeve! Dank vader! gy hebt aen die droeve Den kus des vredes nog verleend! O door dien vaderlyken zegen Glanst aen uw kind de zielrust tegen! Uw kind! dat thans hier droevig dwaelt, Geschuwd, bespot, veracht, verlaten!... Helaes! waerom dat kind zoo haten? Zelfs de englen hebben eens gefaeld En zyn op 't deugdenpad gestronkeld!... Genade! wen de liefde alleen En niet de boosheid, 't doelwit scheen, Genade, wen de traen der boete vonkelt!

Het was een avond in den zomer: De scheemring beefde rond de beukenkruin; De zongloed zevenkleurde 't dorre duin. Die gloed scheen my een stille droomer, Die leunend op het blauwe watervlak, My droeve mymering in 't harte sprak. Die gloed viel purperend, maer droever Dan in dat onbewogen meer,

Op den met mos begroeiden oever, Zoo treurig als een doodslicht neêr.

Daer treedt een tweetal moeilyk voort... Het is als zoekt het in dit uitgestorven oord Een rustplaets..... Arme moeder! al uw leed, Treft ook het kind, dat naest u treedt! Uw wangen zyn ontkleurd, zyn dor - de traen Houdt er zyn lynen op geschreven; Het leed heeft er zyn groeven in gedreven!

En ziet het kind zyn droeve moeder aen, Dan laten beiden diepe zuchten hooren!

Wat draegt ze droef dié bussel onryp koren, Waeruit het rood en blauw gebloemte kranst, En langs haer doodschbleek aenzigt henen danst Zoo frisch, zoo geurig, (ach! zal 't lang zoo blyven!) Als of het met die kleur den spot woû dryven..... Zy vroeg een aelmoes..... God! ik zag haer weêr!....

Toen ik by 't vaerwel haer aenschouwde, Viel heimelyk een traen langs myne wangen neêr! Ik zag haer oog, dat als een hemel blauwde, Waeruit het zilvren droppen dauwde, En 'k vroeg geen andren hemel meer!.... Het was omdat ik u beminde, Clorinde.