Derde Handelinghe. Mars, Onrust, Eygen-vvijs vernuft, Tvvedracht.
Mars TSA Onrust, Eygen-zin, tsa Twedracht, uyter muyten, Voord' an, nu komt den tijdt om moorden, roven, ruyten, Nu komt de uur en stond', om dit Gemeene Lant met inlants onvre, krijch, en al vernielschen brant
'tVerderven inden gront; Ha Sweert, hoe sult ghy snyden! Nu armen, wacker, tsa, bereyt u tot het stryden; Flucx breeckt de banden los van desen halven vree, Woed't, raest, tiert, tsa, 'tis tijt, stampt, plast in't bloedt nu mee. Twedracht Wee eyrd', wee Zee, wee Mensch, wee, wilt altsamen beven. Onrust Nu sal 'tGemeene Landt onrustich moeten leven. Mars Nu werdt de vreed' geheel ter aerden neer getreen. Twedracht Ha, nu ist blijdschap, nu is d'oproer algemeen. Goe Regeerder, Trou Leeraer, Wacker Toesicht, Wantrouwich gevoelen. Goe Regeerder. Van wegen des Manhaft en treffelijcke staten des kloecken Ridderschaps, en die voor hun Voorzaten den Adelijcken naem noch houden tot hun eer, En t'saem-gevoechd' gebou, int kort geseyt (ons Heer) Die hun vertonen Goe Regeerders deser Landen, Beveel ick u op straf, met mondt, met lijf noch handen, Met raet noch metter daet tot nadeel niets te doen. Onrust Hoort Mars, wat daer geschiet, dat is een vreemt sermoen. Mars Ick ben den Oorlogs Godt, ick pas op niemants dwingen. Onrust Ick vrees, Hoog' Ov'righeyt die sal u daer toe dringen. Eygen-wijs vernuft Kom, wesen wij wat stil, en slaen eens heym'lijck raet. Sy gaen aen d'een zyde Goe Regeerder Wat dunckt (Trou Leeraer) u van dees bedroefde staet? Hoe heeft den Eygen zin de Tweedracht gaen verwecken? Hoe weet de Onrust Mars aen hare zyd' te trecken; 'tIs waer, daer is geen krijch, maer in dees radery staet Mars (die altijt loert) sulck oproermakers by: Wat raet doch in dit stuck, om alles we'er te stillen? Trou Leeraer My deert dat ick mijn tijdt dus moet onrustich spillen, Niet besich in Gods Woort. Nu wel, het moet doch zijn: Als Mars verzekert waer, waer 'tquaetst' gedaen dunckt mijn, De Onrust, Eygen-zin, en Twedracht sou wel vlieden: Sent Wacker Toesicht dan by hem, om hem t'bedieden dat hy hem stille hout, tot datt't hem wort belast.
Goe Regeerder Gaet Wack're Toesicht, Vrient, doch op de zaeck wel past. Wantrouwich gevoelen Met oorlof Heer, Ick meen dat Mars daer sal staen wachten tot datmen't hem ontbiet, hy salder wat op achten, Spreeckt maer een heftig woort, 'kwedd' dat hy staet en beeft, En dat hy dan terstont sijn wapens over geeft: Ik heb betrouwen niet, dat sulcken oorlogs minder met woorden wordt gestilt, gelijck de kleene kinder: Doch, houwet my ten goe dat ick't dus vrylick segh, Het komt daer door dat ick't wantrouwich overlegh. Wacker Toesicht Wat, ghy heb kranck geloof, ick hoop 'tsal beter lucken. Hy gaet by Mars. Hooch-roemich oorlogs-Godt, en wilt niet onderdrucken met onwe'erstaense macht, een Landt dat u erkent voor vrient, 'twelck oock gelooft dat ghy haer welstant bent. In dien bedroefden tijt, doen't lach geheel bedolven door macht en tyranny van d'al-vernielse wolven, Doen waert ghy het een stut: doen wierd' door u gewelt den groot Roof-siecken guyt met al sijn hulp gevelt: Ick roep daer van tot tuygh de grijs-beschuymde baren, Met haren Godt Neptun', hoe 'svyants bloed'ge aren de groene golven de'en veranderen in root, Hoe menich trots Marraen sich berchd' in haren schoot. Ick roep daer van tot tuych de vel geveruwde weyden, Met Flora Bloem-Goddin, die menich reysen schreyden, Dat haer vrucht-rijck cieraet so dick verderving leet, Van bloet, gebeent en vleesch dat g'op haer ciering smeet, Tot 'sLants verlossing, vrient, waert ghy haer doen verblyding, Gond' my dat ick haer breng wed'rom gelijcke tyding: Gebruyckt u wap'nen vry tot welstant, niet tot quaet, Dees Onrust, Eygen-zin en Twedracht van u laet. Mars O Wacker Toesicht! ha! hoe vleyt ghy my! dijn Heeren (Alzo ghy selfs bekent) behoorden my te eeren. Was ick die inden noot hen kloeck heb voorgestaen, Waer door dan hebben sy dees schand' my aengedaen? O schand'! ô grote schand'! Ick raes! my nu verlaten? Die Hoer, die halve vreed', wat sal haer die dan baten? Ick zweer by Iovis macht, 'kvernielt al met dees hant, Dat die vervloeckte Hoer voor my regeert in't Lant. Wacker Toesicht Nu moedich Godt, ick ben dijn vrient, dat moet ghy weten. Mars 'kHeb (Wacker Toesicht) u oock altijt vrient geheten. Wacker Toesicht
Wel, om mijn vriendschap dan, verlaet dees rasery. Mars Geen vrientschap acht ick so, als 'therde staels gesny. Wacker Toesicht So wilt ghy dan om my die boeven niet begeven? Mars O neen, by Onrust wil ick sterven ende leven. Wacker Toesicht Wel, ziet dan wat ghy doet, op datt't u niet berout. Mars Voort, voort, 'kben ongewoon dat jematn spreeckt so stout. Mars gaet by sijn geselschap, VVacker Toesicht by 'tsijn. Wacker Toesicht Het schijnt, genadich Vorst, hy wil na 'tgoet niet horen, Wat ick hem voren hou, 'tis allegaer verloren. Goe Regeerder. 'tIs d'oorlogs-Gods natuyr, 'tis volck van eenen aert: Het vuylste helsch gespoock heeft hen altsaem gebaert. Kan geen gebodt hun dan tot stilligheyt bewegen, So zet ick dan de macht 'sHoog Ov'righeyts daer tegen; Gaet Wacker Toesicht, vrient, 'kbid haelt die hier terstont. VVacker Toesicht gaet binnen. Is oock wel boser volck op't water-driftich ront, Dan dese vier? 'kdenck neen, hoe kanmen arger vinnen, Dan die, die slechts alleen doen na hun Eygen sinnen? Waer is een quader plaegh dan Onrust, 'sDuyvels vrucht? En Twedracht, die met haer fenijn besmet de lucht? O valschen Eygen-zin! wat kond' ghy Onvre bouwen; Men mach 'tout spreeck-woort wel in sijn memory houwen, Door eendracht die macht maeckt is een landt sterck en krachtich, Maer door Inlandsch' onvre winnelick en onmachtich. Den staet daer Tweedracht is die kan niet blyven staen. Daer komt d'Hoogh Overigheyt, nu doe ick die 'tvermaen. VVacker Toesicht komt met Hoogh Overigheydt Ende 'tGemeene Landt. 'kHeb, volgens u gebodt, versocht dees vier personen, Dat sy met stilligheyt haer souden g'hoorsaem tonen. 'kHeb Mars belast dat hy niet reypen sou 'tgeweyr, Om het gemeene landt te doen verdriet of deyr: Maer ziet, wat ist? hy is te hooch in toorn verbolgen, Hy seyt hy wil 'tgeluck den tijt en stond' vervolgen. Daer is nu genen raet, dan dat met straf gewelt, Dees Mars met sijn gesind' ter neder word' gevelt. Hoge Overigheyt
Wel, moetet so geschien, so neemt dan 'tzweert in handen dat u gegeven is tot voorstant vande Landen, Bestrijdt den wreden Mars, maeckt dat g'hem overwint; Ghy sult het licht'lick doen, hy is nu maer een kint, Mits sijn gevanckenis, en zeven-jarich sluyten: Men sal hem ketenen, so sal hem t'ooren tuyten, Van dit vuyl helsch gespuys niet meer verwoedt doen zijn, En brengen hem in't jock, dat's d'besten raet dunckt mijn. Goe Regeerder Seer wel, Groot-machtigh Heer, ghy die doet d'eyrde beven, En brengt 'twoest meyr in schrick, voort, wilt u dadelick geven in mijn gewelt, of 'kzweyr met dit scherpsnydend' stael, (Dat menich Ruyter heeft doen ruymen uyt den za'el, Dat menich vroom Soldaet ter eyrden heeft geslagen) Sal ick u dwingen, en dat vuyl gespuys verjagen: Soeckt ghy 'tGemeene Landt, dat door 'tbestandt nu rust, Te brengen int verderf? en maeckent wilt en wust? Neen, ghy hebt geuen wil: maer alsm' u wil gebieden, Dan moet ghy veerdich zijn, en doen 'tgebodt geschieden. Mars Help Iupijn, wat een smaet, sal uwen Broeder, laes! Dus vanden snoden Mensch zijn als verwonnen aes? Cretenser Godt, hoe nu? sal ick dan moeten lyden dat yemant hem beroemt om tegen my te stryden? Wel aen, vat Schilt en Sweert, bereyt u tot den kamp, 'kVerniel u als het stof, of als een smokich damp, Die door 'tlicht wints geruys gaet schielijcken verdwynen: V Tong, meer als 'tgeweyr, doet my wel duysent pynen. Hoe, waen komt u dees trots? braveert ghy op u kracht? Kent my (den Oorlogs-Godt) die't al heeft t'onder bracht, De duyzenden die zijn onmog'lijck om t'verhalen. Den Phoebe moet door schrick voor myne wreetheyt dalen. Vertrout ghy op u recht? ick heb een rechte saeck; Ick soeck van't ongelijck, my aengedaen, nu wraeck. 'kHeb twe-en-veertig jaer 'tGemeene Landt beseten, Is dat niet lang genoech? Ick word' daer uyt gebeten: Maer drie-en-dertig ist, na rechten, 'tLandt hoort mijn; Ick ben den Eygenaer, en wil den Eyg'naer zijn: Wijckt, wijckt aen d'eenen kant. Hoe nu? wat nu? bevechten? O schand'! dat ick moet slaen met een van myne knechten. Goe Regeerder Braveert so dapper niet, maer toont u kloecke daet. Mars Ick bid dat ghy my doch met al u macht niet slaet. Goe Regeerder So ghy doet tegenstant, sal ick u 'tlijf doorkerven.
Mars O wicht! daer's geen genaed', nu moet ghy dad'lick sterven. Sy kampen tsamen, mars werdt verwonnen. Goe Regeerder Leght daer nu sterck Gigant, tsa, peyst nu om u ziel. Mars Daer was geen man so sterck die nimmermeer en viel. Goe Regeerder Wat redenen zijn dat? wat wilt ghy daer meed' seggen? Mars Dat 'tg'luck onstadich is, dat moet ghy overleggen. Hoge Overigheyt Nu Bloethont, nu Tyran, nu zijt ghy in ons hant, Nu zult ghy niet meer vrees aendoen t'gemeene Landt: Met Onrust, Eygen-sin, en Twedracht gaet g'u paren, En laet ons goe Gemeent (u voor'ge vrienden) varen. Neemt hem sijn Wap'nen af, en bijndt hem dan wel vast, So doet den Schelm het Landt geen meerder overlast. Mars O Hoge Ov'righeyt! Ha! ben ick nu verstoten? Bedenckt wat voordeel 'tLandt door my wel heeft genoten; Waen komt u prats gebou? waen komt u groten schat? Waen komt u mogentheydt? ghy hadt die niet gehadt, Ten waer door mynen dienst. Ach deucht! men moet u lonen, Ick word' vernielt, men hoord' my alderhoogst te kronen. Hoge Overigheyt Waerom verlaet ghy ons! en hangt aen dit gedrocht? Wacker Toesicht Hooch-machtigh Heer, hy heeft hem qualijcken bedocht: Wel aen, ick bid voor hem, laet 'tzijd-geweyr hem houwen, En d'eenen arrem los, dan machm' hem wel vertrouwen, Dat hy kan tegenstaen tot voorstant onser lie'en: Wanneer den vyandt 'thooft ons haestelijck quam bien. Een vast eendrachtigheyt, in God en Menschen saken is 'tbeste middel: of men daer al aen kon raken, So kant niet schaden datmen Wacker Toesicht heeft. Trou Leeraer Dat's goeden raet, mijn Heer, die Wacker Toesicht geeft. Wantrouwigh gevoelen Ick sorgh dat hy't wel haest dan t'samen los sal breken. Hoge Overigheyt Ick wil, 'tsal so geschien, laet voorder twist-re'en steken. Sy nemen Mars de vvapenen af, behalven 'tzijdt-ghevveyr, ende binden hem den eenen arm. Sy omringen d'andere, ende vatten Eygen-sin aen.
Hoge Overigheyt Tast aen dees Eygen-sin; Hoe komt dat ghy verwert 'tgeheel gemeene Lant door Eygen-zinn'ge pert? Hoe komt dat g'u vernuft meer dan schriftuer gaet achten? Hoe komet dat ghy wilt door Eygen wijsheyt smachten de Goddelijcke Leer? Hoe komet dat ghy doet meer dan te hogen stuck, en twist en Twedracht voet? Hoe komet dat ghy wilt in Godts verborgentheden, En in sijn nausten raet door Eygen-wijsheyt treden? 'tIs schade kloecken Man, 'tis jammer en verdriet dat ghy u doling niet wat beter aen en ziet: Door u komt al den twist; door u ist aengeheven, Dat Vader, Kint en Broers te saem twedrachtich leven. Verlaet dees doling noch, bruyckt recht u kloeck verstant. Eygen-wijs vernuft O botheyt by de mest! ô dwaling! fy, 'tis schant. Hoe duyster is 'tgezicht, hoe weynich is de kennis? Men geeft my al de schult van dese twedrachts schennis: Men ziet niet 'talderplompst, men oordeelt na het woort, En niet met kloeck Vernuft; waer ist oyt meer gehoort? Om dat ick neyrstich let op veel verborgen zaken, So heet ick Eygen-wijs, so moet ick oproer maken: Men seyt, laet Godt begaen, doorsnuffelt niet sijn raet: Waerom? (ô Godt hoe slecht!) om datmen't niet verstaet. Ick acht geen blote woort, de Letter die kan doden: Den geest maeckt levendich: ô botheyt van dees snoden! Hoge Overigheyt Genoech, genoech hier van, sluyt toe sijn laster mont. Goe Regeerder Dat hy niet meerder werckt; bindt hem de handt terstont: Dit doen bediet dat hy voortaen niet meer kan spreken, Trou Leeraer Noch schryven, om alzo te stroyen sijn gebreken. Sy tasten Onrust aen Hoge Overigheyt Wat doet ghy in ons Landt vervloeckte Onrust? voort, Geeft u in ons gewelt. Swijcht, datm' u niet en hoort. Onrust Wat overlast is dit? ha! wat moet my gebeuren? Heb ick al me de schult van 'tlant te gaen versteuren? Ben ick dan d'Onrust, (Ach!) om dat ick 'tkloeck verstant van desen Leeraer prijs? Breng ick den twist in't Landt, Om dat ick raed' dat hy sijn leering aen sou houwen, En treffelijck vernuft? so ga ick Twedracht bouwen. O grote bottigheyt! ô plompe Ov'righeyt! Die gantsch geen kennis hebt, noch 'tgoet uyt 'tquaet en scheyt. Hoge Overigheyt.
Werpt neder d'Onrust, so, vertreet hem met de voeten. Sy werpen Onrust onder de voet. Tast nu de Twedracht aen, en wilt die me so groeten. Goe Regeerder Vervloeckte Duyvelin, die berst van quaet fenijn, De Son wert bleeck voor u: de Maen verlaet haer schijn: De aerde splijt van angst: de harde steenen bersten. Wat helsch gespoock of u doch uyt den afgront persten? Springt we'er in't stinckend' gat, flucx, springt we'er inden kuyl. Ha! ziet dus schrick'lick niet, treckt niet so wreet den muyl. Twedracht Wijckt van my, ras, vertreckt, wijckt af, laet my gewerden, En raeckt my niet, wijckt af, sta gins, 'ksegh sta van verden, My komt de heerschappy, my komt het hoogst gebiet, My segh ick, ick segh my, ick acht u gantsch'lijck niet: Om Twedracht is gewerckt, de Twedracht is gekomen; De Twedracht heeft sijn plaets al vast in't Landt genomen. Hoge Overigheyt Voort Helhont, ick segh voort, springt haestigh in dit gat. Twedracht Neen, neen, ick heb mijn rust daer lang genoech gehadt. Goe Regeerder Nu, nu, ghy boos gedrocht, en blijft niet lang staen kaken. Twedracht Ick moet voor dees tijt wel, doch 'khoop de tijt sal naken, Dat mijn beminders my weer brengen voor den dach. Wee, wee, wee zy Mensch, zy weerld', 'kvertreck weer, ach! Tvvedracht gaet vveder inden kuyl met Solffer rokich damp. Hoge Overigheydt Vuyl Twedracht, blijft daer in. So moetmen 'tLandt ontlasten van sijn vyanden, die het schandelijck aentasten. Trou Leeraer, hoort mijn vrient, 'kbegeer doch suyver leert, Oprecht en sonder twist, en van dwael-punckten keert, Gevoed' door Eygen-zin, die't waer geloof niet treffen, Noch onse zaligheydt, want daer door twist-re'en heffen, En d'Eendracht in Gods Leer is nodighst voor 'tGemeent. Ghy Goe Regeerder, hoort, het zweert is u verleent, Doe goe rechtveerdigheyt, den armen als den rijcken, Dat's Eendracht in het Weerlts: daer uyt sal klaerlick blijcken, Dat Sulcken Eendracht, is het vorderlickst voor 'tLandt; En Wacker Toesicht, hout ghy d'Oorlogs-Godt aen bandt. 'tGemeene Landt O Gulde vreed'! my dunckt ick zie u neder dalen met vollen overvloet uyt d'alderhoochste Salen. Pax
'kVerkondich u de Vreed' ghy menschelijck geslacht, De Vrede komt van boven af dalen. De Hoge Ov'righeyt heeft die in't Lant gebracht, En Goe Redeerder mee, door treffelijcke wetten, Die sy (ô vreuchd'!) in Godt en Menschen saken setten. Dit's 'teenich middel dat u diende best gedaen, 'tGemeene nodichst en 'tLant vorderlickst verstaen. Door eendracht die macht maeckt is een Lant sterck en krachtich, Maer door Inlantsch' onvre winnelick en onmachtich.
3 Pavsa.
Cookies on Poetry Cove