Tvvede Handelinghe. 'tGemeene Landt, Trou Leeraer, VVacker Toesicht, Wantrouwich ghevoelen.
Wacker Toesicht HElaest! bedroefde Vrou, wat hangt'u over 'thooft, Hoe werdt dy inde weeld' dus alle vreughd berooft? Hoe perst-men uwen staet? hoe grypend' zijn de wolven? Hoe leyt de Trouwigheyt, en vreed' in d'aerd' gedolven? Den valschen Eygen-zin, de bose Onrust snoot, Den bloet-Godt, Mars, helaes! die dreygen u den doot: De Tweedracht, Duyvels kint, uyt d'alderdiepst' Afgronden, Heeft Satan door haer beed' hier by u op gezonden: De Gulde Son wierd' bleeck, de Silv're Maen kreech schrick door't zien van dit gedrocht, op eenen oogenblick. 'tLandt is rondom in roer, de Twedracht sal't vernielen. O Godt, behoet voor't quaet u woorts-geloov'ge zielen. Wantrouwich gevoelen Mars, Twedracht, Eygen-zin en Onrust zijn verwoet, Sy willen 'tLandt met roof, met brant, met moort, met bloet geheel uyt teyren, (hoort) sy hebben't t'saem gezworen: Sent Godt geen hulp, so gaet 'tgehele Landt verloren, Want Twedracht in Gods leer, doet dat 'tGemeente scheurt: Men schrijft met schemp en spot: Godts Woort dat wordt besmeurt met vuyl partydigheyt, men gaet den heylpat missen. D'een schrijft van vryen wil, 'tis 'tbeste na sijn gissen, En d'ander die verwerpt 'teen deel volcht dees met lust, En d'ander t'tegendeel, ach! dat's de vuyl Onrust. Het recht gaet niet in zwang, dit's inlandts weerlick stryden, O Godt, na datmen merckt, so zijnt de laetste tyden. 'tGemeen landt. Een arm bedroefde Maecht, laes! wert die dus gequelt van hare Burgery? ô bitterlijck gewelt! Ten is geen vyant, neent, die my dus komt verdrucken, Maer 'tzijn die daeg'lijx noch van myne vruchten plucken:
'tZijn die ick rijck'lijck loon met eerlick onderhout, Dat die ondanckbaer zijn, wie had zulx oyt betrout? Dit's recht gelijckenis: Gelijck een vroedich Vader Met wel te doen op-queeckt sijn kind'ren allegader, So queeck ick heerlick op dees Onrust-voeders staech, Maer 'twerdt my niet gheloont: die ick Trou Leeraer vraech; Die sijn kind'ren op-queeckt met wel te doen sorgvuldich, wat zijn sy (zijnde groot) hem daer voor weder schuldigh? Ick bid u seght my dit? ô 'thert is so benout! 'tGezicht my draeyt, den pols die slaet, ô Godt, wat stout? Trou Leeraer Mijn Kint, betrout op God, die slaet en zalft oock weder: Grijpt nieuwen moet en kracht, al werptmen u dus neder door Eygen-wysen raet, Godt ziet u jammer aen, En sal u hulper zijn, dus wilt u niet verslaen; Ick antwoord' op u vraech, en sal voorts doen betoning, Godlick' gehoorsaemheyt, eer, danck, en weer-beloning, Godlick' gehoorsaemheyt,op dat die wert bepaelt reed'lick, en datmen door qua g'hoorsaemheyt niet dwaelt. Eer hoort sulck' Ouders toe, en dat met meerder rede, Als Lacedemon oyt al d'oude lieden dede. Danck, Voort wel op te voe'n: d'opvoeding is een plicht van d'Ouders, maer d'een doet't sorgvuldig, d'ander licht: Oock weer-beloning, want d'een deucht is d'ander weerdich. Hier in zijn oock verplicht, om sulx te doen volheerdigh, Dees Eygen-wyse lie'n: maer 'tschijnt hun trotsen moet, En grote hoveerdy, werpt reden onder voet. 'tGemeen Landt O Vader, hoe verquickt ghy 'thert met soete reden! 'tIs wel geantwoort, jae't: u wert nu voorts gebeden, Mits Eygen-wijs vernuft dees grote Onrust baert, En Tweedracht heeft verweckt, dat d'Oorloghs-Godt sich paert by dit geselschap: dies ick sorgh voor groter quaden, Dat 'tLandt niet heel bederft, so bid ick wilt my raden Wat middel dat best dient genomen byder hant, Die 'tgemeen nodichst is en vorderlickst voor 'tLant? Trou Leeraer bedenckt hem een vveynich, ende antvvoort: Trou Leeraer Een vast' Eendrachtigheyt, in Godt en Menschen zaken. 'tGemeen landt Geeft re'en daer van, en seght, hoe salmen daer aen raken. Trou Leeraer Mijn reden, Kint, ick meen, ick hebs' in overvloet, 'tGemeen landt
'kVraech int bezonder dan, want zulx 'tverstant meer voet, 'tSou geyrn 'tNodigst en het vorderlickste zoecken. Trou Leeraer Het Nodigst is de Vreed' of Eendracht, in wat boecken ick oyt gelesen heb, vond ick (na mijn onthout) Dat Vreed' in Godes Kerck de goe Gemeent op-bout: Daer Vreed' is daer is Godt, wordt dan geleert Eendrachtich, Door ijveraers tot Godt, en Dienaers trou waerachtich, Oprecht Gods suyver woort, is dat niet 'thoogste goet dat yeder wenschen kan? 'tmaeckt rust in elcx gemoet: D'Gemeent is nederich, Naest-liefdigh en Godtvruchtigh, Niet dan Godts waren roem en maeckt sy sta'ich loffruchtigh: Hier op der eyrden daelt den zegen tot hun neer: Hun ziel krijcht d'eeuw'ge vreucht: dies seg ick dat niet meer d'gemeente nodigst is, dan Eendracht in Gods leer. 'Tgemeene Landt Trou Leeraer, wel geseyt, met hulp van Godt den Heer So openbaert my door u Goddelick verstant Het ander poinct, dat is het vorderlickst voor 'tLant. Trou Leeraer 'tIs meed' d'Eendrachtigheyt in Menschelicke zaken. D'Eendracht kan van een arm een weeldich Landschap maken. Door Eendracht maeckt 'tkleen tot groot: Men seyt, Eendracht maeckt macht. O treffelijcke spreuck! met gulde letters klaerlijck behoort ghy wel te staen voor ijder openbaerlijck. Daer Eendracht is, daer komt den vollen overvloet, In neyring, koopmanschap, en alderhande goet: Het gaet een ijder wel. Den Ackerman bouwt vredigh. Den Schipman reyst en keert: den Koopman is niet ledigh. Den Arbeyts-man die komt sijn handen-werck tot nut: En voorts 'tgehele Landt de Vrede onderstut; Elck leeft in zoete weeld': dies seg ick u waerachtigh, 'tIs voorderlijckst voor 'tLandt, als 'tvollick leeft Eendrachtigh. Wacker Toesicht O Goddelick verstant, daer hebt ghy 'twit geraeckt, 'kSeg dat 'tLandt treffelijckst de lieve Eendracht maeckt; Dit's 'tmiddel dat best dient genomen byder handen, Die 'tgemeen nodigst is, en vorderlijckst de Landen: Maer seght, Trou Leeraer, hoemen daer toe raken sal? Trou Leeraer Een middel isser, hoort, ick segh dit's een en al: Godt heeft de Ov'righeyt de hoogste macht gegeven, Om yeder recht te doen int tydelijcke leven, Die heeft het blote zweert tot voorstant vande goe'n, En om daer mede straf den quaden Mensch te doen.
Dees Hoge Ov'righeydt en Goe Regeerder t'samen, Die salmen bidden dat sy willen nae't betamen, Tot voorstant van Gods Kerck, heel ernstelijck toezien, De Leeraers van Gods Woort wel scherp'lick te gebien, Gants zuyver en oprecht, oock sonder twist te leeren, Dat sy van Eygen-zin en meer dwael-puncten keeren, So doende sal d'Eendracht en liefd' weer nemen voet. Wantrouwich gevoelen Trou Leeraer, met verlof; Is desen raet oock goet? Wacker Toesicht. Maer d'Hoge Ov'righeyt, heeft die hier in yet t'seggen? Trou Leeraer Wel ja, wie kan den twist, dan die, ter neder leggen? Wacker Toesicht. Die weerelts is, sal die yet richten in Gods Woort? Trou Leeraer Wie isser anders die het hoogst gebiet behoort? Wacker Toesicht De Leeraers onder een, die moeten 'tvonnis strijcken. Trou Leeraer Wel, sy zijn strydigh t'saem, wie sal den and'ren wijcken? Wantrouwich gevoelen Hoe weet d'Hoogh Ov'righeyt wie recht of onrecht heeft? Trou Leeraer De eygentlijcke daet daer van goe kennis geeft. De dryvers van yet nieus, die neus-wijs willen sorgen op zaken die de Heer heeft voor den Mensch verborgen, Die Gods verholentheyt door Eygen-wijs verstant uytleggen willen, en die nemen byder handt, Die't duysterste verschil, dat gants niet kan vertrecken aen 'sMenschen zaligheyt, tot nodigheyt wil trecken, Dat Eygen-sinnich drijft, en openbaerlijck leert, Siet d'Ov'righeyt dan niet dat sulcken leert verkeert? Mach d'Ov'righeyt dan niet de Leeraers t'saem doen komen? Doen neerstigh ondersoeck, dat door hun wert vernomen of sulcken Leeraer dwaelt? bevint hy't, mach hy niet verbot doen, dat daer naer alzulx niet meer geschiet? O ja, 'tis Godes woort, ghy sult het zo bevinden. Wacker Toesicht 'kBeken, 'tis zo, 'kwil niet voorder onderwinden t'woort stryden, maer 'ksal gaen by Hoge Ov'righeyt en Goe Regeerder, die'k sal vinden bey bereyt, Om u Gemene Landt in desen noot te styven, Vertoeft een weynich, 'ksal niet lange van u blyven. wacker toesicht gaet binnen. Wantrouwich Gevoelen Ick zorch 'tis al te laet, dien raet en zal niet zijn,
Daer zijnder al te veel die met een goeden schijn, een schijn van heyligheyt haer Eygen wijsheyt prysen, De meeste van het Landt, wie sal haer fout dan wysen? Tis al verloren moeyt, Hoog' Ov'righeyts gebiet en grijpt geen plaets hier in, de meest' en achtent niet, Wat sal't t'beduyden zijn? malkand'ren 'thooft te breken? Een groten op-heef doen, en dan te laten steken? VVacker Toesicht komt met Hoghe Overigheydt ende Goe Regeerder. 'tGemeen Landt. Hoogmogend' Ov'righeyt, die zijt van Godt gestelt om my Gemeene Landt t'beschermen met gewelt, Erbermlijck klaeg ick u, dat 'tEygen-wijs vermeten mijn rust en vor'ge lust geheel heeft neer gesmeten, Hy brenget onvre in het Goddelijcke woort: Dees twe van quaet tot quaet sta'ich meerder varen voort; Sy hebben op geweckt de Twedracht uyt d'afgronden, En hebben hun te saem met d'Oorlogs Godt verbonden. Men dreycht my met verderf, ô Godt, my doch versterckt, O Hoge Ov'righeyt, 'kbid ijv'rich voor my werckt. Hoge Overigheyt Vermaerd' Gemeene Landt, hoe tranen dyne oogen, Dijns diepste harts-gezucht verweckt my tot medogen: Versterckt dy schone Maecht, herhaelt dijns adems kracht, Vertroost dijn zwack gemoet, vertrout op Godes macht. ô schone, dencket aen dijn vor'ge groot ellenden, Godt zal u wederom, als voormaels, bystant zenden. Heb ick u trou geweest, doen dien Maraenschen Vorst u Maegdelijck cieraet geheel ontbloten dorst, Doen synen Roofgier dorst u erref-brieven scheuren, V Vryers doden, en u kost'lijckheyt besmeuren met sijn al-grijpsche handt, doen u lief Speel-genoot, De rijckst' van uwen staet, dick wenschten om de doot, Doen uwen Herder, laes! door Duyvels raet moordadig (ô kreaturen weent) wierd' neer-gevelt verradig, Heb ick doe trou geweest, hoe veel te meerder t'hans nu uyt diens Herders stam, de kloeckst' van alle mans, De peyrel vande deucht, de bloem van Ridderschappen, Den schrick van't grote rond betredet syne stappen, Van daer de Sonne rijst tot daer sy weder daelt, Werdt met verwondering sijn lof en roem verhaelt, Nu, nu ghy overheert de Kroon-beheerste Staten, Sou'ck u om inlandts twist en Onrust nu verlaten? Neen, Goe Regeerder, hoort, ick weet ghy zult voldoen mijn ernstelick verzoeck, en u gewillich spoen.
Goe Regeerder. Godt neem ick tot getuyc (die kennet hert en nieren) Hoe willich ick my heb naer u gebodt gaen stieren: Tsint ick (onweerdigh) heb geweest in't groot gebiet, Heb ick in arbeyt, pijn, noch moeyt gehadt verdriet. Hoe dickwils heb ick in het vreesselick slach-oorden, Voor, achter, neffens my het vollick zien vermoorden! Hoe dickwils heb ick in het glinst'ren vande Maen aen mijn bolwercken moeyt, en arbeyt selfs gedaen! Hoe dickwils (als d'gemeent sacht-rustich lach op pluymen) Heb ick noch half gekleet onrustich leggen sluymen, En dacht 'tgemeene nut, en 'svyants tegenstant! Hoe dick stiet ick daerom de kostel' spijs van d'hant! Hoe menich droppel bloet heb strydend' ick gelaten, Als ick bedocht den moord van myne vroom voorsaten! Hoe dick heb ick geweent om 'sLandts verdriet en noot, En dacht (O Godt) kon ick haer helpen door mijn doot, Hoe haest zou ick voor 'tzweert ter eyrden neder buygen! Onnodich is den roem, de daedt kont selfs betuygen. Heb ick altijt geweest gereet tot dijn gebodt, So sal ick nu oock zijn wil d'alderhoogsten Godt. Hoge Overigheyt Danck hebt Manhaftigh Prins, ghy hebt verstaen de klachten, Dat Onrust, Eygen-sin, ons Voedster willen smachten: Ick bid u, metter daedt, gebruyckt u e'el vernuft, En d'Eygen wijsheyt dempt, die yeder dus verbluft: Dempt d'Onrust, Twedracht, Mars, doet sulx met zoete woorden door Trouwe Leeraers hulp: Dan of sy niet en hoorden, Hy geeft goe regeerder 'tsweert bloot inde handt. Daer is het blote zweert, bruyckt dat, 'tzy met gevecht, Of met een dreyging slechts tot voorstant van het recht. Goe Regeerder 'kAenveerd' dit zweert met eer, tot vord'ring vanden goeden, Die zijn bedroeft, benout, sal ick daer mee behoeden: Maer ghy, ghy wordt gedreycht Oproerders tot het quaet, Die meerder dan de rust sta'ick zoecken eygen baet. Ghy geestlijck Eygen-sin, ghy Inlants Onrust-baerders, Ghy weerelts Twedracht sno, en oorlogs-lust-verklaerders, Ghy wort hier mee gedreycht, ten zy ghy't quaet bekent, Het selfd' geheel verlaet, en u tot deugden went. Trou Leeraer, komt met my, ghy moet my onderstutten, En Wacker Toesicht, ghy, ghy moet de loosheyt schutten: Wantrouwich van gevoel, ghy dient oock meed' by mijn, Want door te veel betrouw'ns daer veel bedrogen zijn. Trou Leeraer Seer geyren (Prins en Heer) wil ick my laten bruycken, 'tVerstant dat Godt ons geeft men hoort tot vreed' t'ontluycken.
Wacker Toesicht Ick meed' met allen vlijt. Nu is den tijt en stont om sluyten met goe re'en dees Eygen-wijsheyts mont. De helsche poorten zijn al lang genoech ontsloten, 'tHeeft inden hoogsten troon 'tBegin en Eynd' verdroten. Nu wordt de Twedracht weer gedrift in haren kuyl, Pax daelt van't blaeuw gewelft om stoppen haren muyl. Doorluchtigh Prins, 'tsal u gelieven my t'gebieden, Met Wacker Toesicht sal het op der daet geschieden. Wantrouwich Gevoelen Ick volch meed' geyrn 'tgebodt van onsen Overheer, Doch, 'ktwijffel of dit stuck ons strecken sal tot eer, Daer isser al te veel die Eygen-wijsheyt minnen; Daer isser al te veel onrustelijck van zinnen; Daer isser al te veel die Twedracht liever zien, En oorlog dan de vreed'; In plaets van een wel tien: Men sal niet vorderen, 'tLandt is te zeer in roeren, De meest' in't aenzien, nu de meeste twist-re'en voeren. Goe Regeerder Wantrou, weest ghy gerust. Wel aen, om doen mijn plicht stel ick mijn last int werck, so ick ben onderricht. Ick hoop in alles my so redelijck te voegen, Dat ghy Eer-gastich Heer, daer van krijcht goet genoegen. Hooge Overigheyt Doet so Doorluchtigh Prins, in't Geestelijck betracht, Dat yeder Leeraer leert Godtvruchtich met Eendracht, En laet dwael-puncten af, die aen't geloof niet raken, Maer slechts sijn Eygen-sin: wilt voorders dan oock maken, Dat 'sRechters vonnis recht als Rechters hun vereert, Aenziende rijck noch arm, al t'quaet ten besten keert.
Hoge Overigheyt ende 'tGemeen Landt aen d'een zyde, ende d'ander altsamen aen d'ander zyde, gaen binnen.
Cookies on Poetry Cove