Vlaerdings redenrijck-bergh

Vierde vvtcomen.

Wijsheyt IST Dat ghy u vermaeckt in schepters ende troone, Die hier heerst over 'tvolck, bemint Wijsheyt ydoone, Op dat u heerschappy in eeuwigheyt mach blyven. Soeckt int gemeen de deucht. Laet Religy beklyven: Verstyven doet sy 'Rijck, hoedanich 'tsy ter werelt. Omhelst Justicy. Sijt met wetenheyt beperelt. Staet u gegeven woort. Draecht u kleyn en heel goedich. Sijt aenzichlijck en milt aen alleman. Groot-moedich Sijt int grimmich gemoet van u zelf te bedwingen. Soeckt eerst Godt: Soeckt daer na 'svolcx welvaert sonderlingen.

Tracht haer, en haer natuer te kennen. Sorcht voor haer. V ontfangen geloof belijt int openbaer; Beschermt, en vermeert dat. Ongeloof dat doet dwalen. Sluyt met voorzichtigheyt uyt u gezonde palen. Stralen, u werltlijck zwaert laet tot nu van Gods Kercke Op haer, en dat haer hoort neemt getrouwelijck mercke. Met eerbieding ontmoet die gheen die voor haer waken. Gebiedende Mensch. Stichtige Wijsheyt die bekent zijn alle zaken, Die raken 'tGodlijck, en 'tmenschlijck sonder geschil: Sijt uyt medogen mijn doch een luttel te wil, Pelt de schil van de keern die ick begeer hertgrondich. V reeden zijn zo kort, so hooch, so diep, so bondich, Dat ickse niet begrijp sonder nader verclaring. Wijsheyt Mijn goe wil is voor u heel, en zonder bezwaring: Mits ghy Wijsheyt aenroept sal u Wijsheyt genaken. En neffens Wijsheyt sal u Waerheyt oock bedaken, Met spraken, daer niet een tittelken aen gebreckt. Gebiedende Mensch Wat is dan van die deucht die ghy eerst hebt ontdeckt? Hoe streckt sy tot behoef van't nut en wel regeren? Wijsheyt Mitsdien sy dat recht is, en eerlijck, doet begeeren, Sonder te keeren, tot misbruyck, is sy nootwendich. Voor een Goddin heeft haer het Roomsche volck ellendich Eertijts erkent: en nu bekent haer Roomen weer Voor een wonderen gaef van d'almogenden Heer. Na mijn leer, is sy dan van noot alle Rijcken. Waerheyt An Cyry voorbeeldt mach dit geloofwaerdich blijcken, Wiens reyne mening was, dat niemant sou gebien, Die al d'ander niet kon in deuchden overvlien: En dat het volck mitsdien, om hem beter sou werden. Een opgetogen muer hoog en dick, kan niet herden Jegens den vyant, als wel 'tvolck met deucht verciert. Die staet is wenschbaer en vast, daer heen elck een stiert Wt deucht, en niet uyt dwang onbesproken te leven. Om u Vaderlandt dan een stercke stut te geven, Ruymt die deucht in; deelt haer ghy en u burgers t'saem 'Tgebiet over de goe'en is licht en aengenaem, Sijt ghy goet en vroom maeckt oock sulcke Onderzaten. Gebiedende Mensch Hier in ben ick vernoecht. Wat valter nu te praten Van de Religy, daer ghy naest de deucht om docht? Wijsheyt

Dat sy 'teerst is dat oyt menschen vergaringe wrocht, Het zy dan dat het zy Godt, of valsche Goden eerden, En dat ick om haer wel een bee aen u begeerden, Sonder dat ghy my die eenichsins sout ontzeggen. Gebiedende Mensch. Wtt' u gelieven, ick salt garen onderleggen, Dat ghy by u versoeck mijn meer als tienmael hiet. Wijsheyt Als opperhoofd wil ick dan dat ghy na haer ziet, En weet dat het betaemt, die beste 'tbest bedienen. Waerheyt Tot een denckweerdigheyt moet ick u hier verlienen Cambysem; tot sijn soon sprekend' op dees' manier: Weest Godes vrient, draecht u jegens Godt goedertier. Onderstaet niet te doen zonder sijn naem t'aenbidden. 'sMenschen begrip is dom. 'tLeven is nau te midden, Oft flaeuwt, hy is by haer die hem met herten vieren. Gebiedende Mensch. Ick volch u. Maer oft dient? Wijsheyt 'tDient en 'tsal 'tlandt vercieren, Ja Godt bewegen om u palen te vergroten. Waerheyt Voet haer dan by u op. Laet haer niet van u stoten. Bloten, sout ghy u volck anders van alle zegen. An haer alleen is meer dan al de rest gelegen, Te degen, moet ghy haer met ziel en lijf beschermen. Gebiedende Mensch En dan? Wijsheyt Moet Justicy in u vergaring zwermen, Tot meer voorzekerheyt die menschen Goden maeckt. Waerheyt 'tRijck daermen haer uyt schuyft is een moortkuyl gelaeckt, Bevesticht wert de troon om haer bywesen crachtich. Gebiedende Mensch. Wat is van wetentheyt? Wijsheyt Die maeckt een Rijck oock machtich. Aendachtich, wert vereyscht aen een Prins huys en fijn, Thuys heylich, stout int velt, wijs over al te zijn. Als Cyclops sonder ooch is hy so wie haer derft. Gewelt zonder raet in haer zelfs zwaerte versterft, Wijsheyt doet dickwijl, dat een strijtbare vuyst laet. Waerheyt

Salomon die om haer macht, Eer, Rijckdom, versmaet Om haer by Godt wel staet, en krijcht haer tot sijn deel. Gebiedende Mensch. Maer het gegeven woort wat wil dat? Wijsheyt Dat ghy heel Nakomt 'tgeen ghy belooft, en 'tzelfd' acht als u zegel. Waerheyt Dit is 'theylichste goet na der Romeynen regel; Dit is 'tgoet daer in haer alle volcken verblyen, Dat 'smenschen borst gebaert heeft tot eenige tyen. Dit is 'tgoet dat 'tgemeen geweldichst by een hout, Namentlijck, datmen sich meer op u woort vertrout, Als onderpandich gout, of bezwaerlijcke eeden. Gebiedende Mensch Datmen kleyn en goet zy, hoe kunt ghy dat besteden Behoorlijck tot dees zaeck? Wijsheyt. Dat, als het aldermeest: Overmits datmen byden Coninck Davidt leest, Dat elck die leeft, bevreest dienen zal Godt den Heer. Waerheyt Nabuchodonosor is na Daniels leer Verandert in gedaent van een onreed'lijck dier; Seven jaren heeft hy zonder mensch'lijck bestier Gezwurven over 'tvelt, En dat mits hy sijn macht Die tijtlijck was, boven Godes hant heeft geacht. Bedacht dan denckt dat ghy gebiet en gehoorzaemt. Gebiedende Mensch Ick doet. Maer hoe hebt ghy aenzichlicheyt geraemt? Miltheyt met haer verzaemt? mijn dunckt dees' alle staten Krencken, en datmen haer daerom hoort te verlaten, Ja haten als fenijn. Wijsheyt. Ghy mist. 'Tis lang gelooft, Hoe dat de Mayesteyt is alder standen hooft. Of daer moet ontzich zijn, of het rijck moet vervallen. Waerheyt. Die Cotym heeft berispt, wiens ontzich over allen uytmunten; raserny is dit zeyd' hy, geen rijck: Hy weer, dees' raserny geneest zonder bezwijck, Mijn onderworpen volck. Een lit moetmen ofzetten Daer't vier in is, om't vier van't geheel te verletten. Ter ander zy is nut miltheyt te met te plegen: Want vrient en vyant is sy machtich te bewegen,

Waer door 'tgemen best meer als door wapens wint. Gebiedende Mensch Maer wat is van de dwang des moets? Wijsheyt Dat elck begint T'regeren an zich, om wel geregeert te werden. Gebiedende Mensch Wat was van Godt? Wijsheyt Dat geen Rijck zonder hem mach herden, Dies hy te zoeken is, te kennen, en t'ankleven. Gebiedende Mensch Wat vant volck? Waerheyt Datmen met haer gemeenzaem moet leven, Sorch voor haer dragen, en haer natuer leeren kennen. Gelijck een Herder 'tooch op sijn Kudde gaet wennen, Moet het ooch op haer zijn; Dit doet een Lant wel varen. Gebiedende Mensch Wat vant geloof? Wijsheyt Datmen dat niet alleen bewaren, Maer openbaren moet: Voort hoeden, en belyen. Waerheydt 'Tsal de Landen wel gaen, en haer volck zal bedyen, Die stryen voor Godts wet, Godts eer, en Christi naem. Gebiedende Mensch En ongeloof? Wijsheyt Die pest die't Godlijck slaet met blaem, Van haer vergifte mont, en vals beradich hert, Sult ghy met Constantijn, en Gratiano vert uytheffen van u boom, en bannen uyt u palen. Waerheyt Arcadium sult ghy navolgen; en niet falen Gaynae te ontslaen sijn afgodisch verzoeck. Met Martiano sult ghy gebien straf en kloeck, Haer vloeck, om 'tgemeen best vastelijck t'onderstutten. Met Valentiniaen zult ghy haer opgang schutten; De Putten die sy snachts opwerpt, by daech toedempen. Gebiedende Mensch Waer mee? Wijsheyt Met 'twerltlijck zwaert daer't hert mee valt te schempen Dat ghy van Godts wegh' draecht, wiens dienaer ghy oock zijt.

Gebiedende Mensch Waer toe? Waerheyt. Op dat sijn Kerck en volck dies zy bevrijt Van valsche waan en leer. Theylich Levi bevolen Raeckt met Osia niet. Mijt met Saul te doolen. Bevolen wert u om Balzezar te gedencken, En sijn Heervader trots. Noch moet ick u hier schencken Heliodorum en Antiochum verwoet, Herodem en Crassum die Josephus ontdoet, Met Amania en Saphira; en besluyten Dat uyt ijder eens hert Godes vrees hoort te spruyten, Om sijn Stadthouwers so geest'lijck als waerlijck t'eeren. Gebiedende Mensch. En by dien? Wijsheyt Dat het Landt bloeyen moet en vermeeren; Elck Stadt, elck Dorp, elck Huys, elck Hof, groeyend' verrijcken. Gebiedende Mensch. Wanneer? Waerheyt Ick seg als ghy dit in u staet doet blijcken, Sonder bezwijcken. Gebiedende Mensch. Eerst danck ick u om't vermaen, Dat ghy met goet betooch om mijn hier hebt gedaen: Beraen sal ick my een luttel, en dan weer keeren, Op hoop dat ghy mijn 'tbest en 'tnutst van al sult leeren.