'tGheestelijck Bloem-hofken

Op de wijse van den 19. Psalm. De Hemelen seer klaer, Verkonden openbaer Des Heeren macht seer groot, ‘t Firmament vast ghesteldt, Ons daghelijcks vertelt ‘t Werck zyner handen bloot: Aensiet dat wijt ghespand’,

Van d’een tot d’ander kant, Hoe Gods Lof daer in schijnet, Onmetelijcken hoogh Is ‘s Hemels ronden boogh, ‘t Verstant daer in verdwijnet. Na de metinge Philippi Lansbergi. Willem Iansz. ende andere.Men seyt dat d’hooghste sterr’ Ses hondert mael soo verr’, En tneghentigh daer by, Van de hooghste Planeet, Die men Saturnus heet, In zijnen om-loop zy: Den welcken tweemael meer Schier is in d’ommekeer, Dan Iupiter verheven; Die vijf mael hoogher gaet, Dan in haer ronde straet De Sonne werdt ghedreven. Mars anderhalf mael

Klimt op in zijne Saek, Boven der Sonnen kaers, Nu de Son is ontrent, Hooch in het firmament, Vijftien hondert mael schaers, Als d’halve dickten is, Des Aerden ronden Dis, ‘t Welck is acht hondert mijlen, En tsestich, nu hier uyt Maeckt rekeninghs besluyt, Na dees ghestelde stylen. Aenmerckt dat schoon gebouw En siet eens hoe ghetrouw Elck synen loop voldoet, d’Zodiaak in een Iaer Loopt de Son, en met haer Mercurius seer soet: Venus haer wegen baend’,

‘s Gelijcks in twaelf maend’, S’is d’avont sterr’, by vlaghen, De Maen, een schoon cieraet, Den Zodiaak deur gaet, In min dan dertigh daghen. Mars met zijn root koleur, Loopt dien in twee jaer deur: Iupiter schoon in ‘t oogh, Heeft twaelf jaer van doen: En Saturnu saysoen Wel dertigh jaer vertoogh: Al dese Circkels rond, Draeyen tot alder stond, Schoon door malkander henen, Menigh conjunckt, afpeckt, Werd hier door opgeweckt, En d’Eclipsen verschenen. Het vast Hemel-ghewelf,

Met al zijn Sterren self Daghelijcks tot ons spreeckt: Menich vergulden oogh, Wanneer de lucht is droogh, Tot ons het licht ontsteeckt: d’Een boven d’ander klaer, Nochtans onwandelbaer In zijn percken, oft Beelden, Van Oosten tot in ‘t West, Tusschen Poolen ghevest, Cierlijck Gods Lof sy speelden. Hier tusschen hanght den Cloot Der Aerden, welcken groot, Vijf duysent mylen is, En noch vier hondert, breet, Met blauw’ en groen bekleed, Met licht en duysternis, Een onghestelde som,

Daer loopen al rontom, Van menschen, en van dieren, Het welck vermids de hoochd’ Van verren hem vertoocht, Ghelijck een nest vol Mieren. Nochtans dit zwaer Lichaem, Van Aerd’ en Water tsaem, Blijft recht in zijn balans, Sonder dat ergens wickt, Of uyt zijn Poolen schrickt, ‘t Welck wonder is nochtans: Want niet als licht en wint Sijn rontom dit ghezwind’, Geen handen het bevaten, Doch syne Centrums kracht, Door wonderlijcke macht, En kan het niet verlaten. Al is der Aerden boll’

Soo wonder groot en vol In synen ronden loop, Nochtans het kleynste licht Dat men heeft in ‘t ghesicht, En geeft geen minder koop; Saturnus die Planeet, Soo men te segghen weet Is grooter driemael seven; Iupiter veertien mael, Mars, zijnd’ in leeger zael, Werd minder toegheschreven. Vdenus niet zijnde bard’, Houd men het seste part Te zijn, van ‘t Aertrijck heel: De Maen het aldernaest, Rekentmen met der haest Het twee en veertichst’ deel: Maer d’hooge gulden Sonn’,

Niemant recht meten kon, De minste houden: hondert En veertighmael soo groot, Al d’ganschen Aerden kloot: ‘t Is om te zijn verwondert. Men moet weten dat dit gestelt is met een stil staenden Aerd-kloot.Dit schoon vergulden hooft (Soo men te recht ghelooft) Schrickt wel drie hondert duyst, Noch dertigh duysent vijf, En seven hondert stijf Mijl’, in een uere juyst: Dit doet de groote wijd’ Diet in sijn Circkel schrijt, Soo voorheen is bewesen: O groote heerlijckheyt! Van ‘s Hemels Majesteyt, Die hier door werdt ghepresen. Alst op de lyni gaet,

Maeckt het ghelijcken draet, Al-om in dach en nacht; Maer als het hoogher klimt, Den Noorder-pool beglimt, Den Somer het ons bracht: ‘t Ontsluyt der Aerden gront,Dese na ghenoemde Sterren komen op den aengeteyckenden tijt des nachts ten 12 ueren in ‘t Zuyden.En maeckt de Velden bont, Met witt’, en geele Bloemen: En door een rijp koleur, Vervullet onse Schuer, Meer dan men kan benoemen. Dan gaet het weder uyt, En wentelt om de zuyd’, Ons latende de koud’: Dan vintmen Sneeu, en Ys, En alle Velden grijs, Mids dat het jaer ver-oud: Dan blinckt het Hemels-heyr,

En wandelt heen en weer, Om zijn Schepper te loven: 28 Decem.Canis en Orion 12 Decem.(In plaetse van de Son) Krijghen wy weder boven. 27 Nove.Het ooghe van den Stier, 4 Decemb.Capella helder vier, 5 IanuarijMet de Tvveelingen bey, 13 Februa.’t Hert van den Leeu, en Slangh, 3 Februar.Volbrenghen haren gangh In desen schoonen Mey: 20 April.Arcturus wonder klaer, 6 April.En oock de Kooren-aer, Den Hemel schoon vercieren: 27 Iulij.Die Svvaen, en Scorpioen, 25 Mey.Haer wandelinghen doen 28 Iunij.Neffens gheluyd der Lieren. 19 Sept.Noch komt Andromeda,

Perseus, Medusa,8 Novem. Vercieren ‘s Hemels troon:5 Novem. De seven sterren ront,14 Nove. En oock den kleynen Hont,8 Ianuar. Doen hier by haer vertoon: Den Arent hoogh van vlucht,13 Iulij. ‘t Vliegende Peert door lucht,1 Sept. Hercules, met de Schalen,8 Iunij. Als oock den Fomahant,9 Mey. Lichten den Zuyder kant,30 August. Met haer vergulde stralen. Siet hoe den Waghen ment, Die om den Polus rent, Met die Ley-sterre soet: De wachters daer ontrent,5 Mey. Maecken het uyr bekent, Als een Horloge doet. Gassiopea schoon,30 Septe.

12 Mey.En oock de Noorder-kroon Haer orden onderhouwen: De voorseyde Sterren komen alle weeck ontrent een half uyr vroegher in ‘t Zuyden, nae de aengeteyckende dagen, soo datse alle veerthien dagen ontrent een uyr verlopen.Wie sou vertellen al Der wonderen ghetal, Die hier in zijn t’aenschouwen? Dan komt die schoone Maen Als een Princes ghegaen, Aensiende al d’heyrkracht, Haer aensicht sy om-went, Van ‘t een tot ‘t ander endt, Als een die houdt de wacht; Sy wandelt ‘t al voor by, Planeten aen haer ly, Ghelijck de groote Heeren, Met haeren Edeldom Spanceren om en om, En alles visiteeren. Recht voor den dagheraet

De Morghensterr’ op-staet, Die Venus werd ghenaemt, Oock wel des avonds laet, Nae dats’ in orden gaet, En voor of nae versaemt; Sy wandelt om de Son, Ghelijck een ronde ton, Met klaer blinckende stralen, Op datse door haer licht, Voor yeghelijcks gesicht Gods Lof soude verhalen. Noch een wonder ghemerck Is in dit groote werck Der vaste Sterren jent: S’hebben een stillen ganck, In vele tyden lanck, Boven aen ‘t Firmament: Want in tseventigh jaer

Een graedt schrickense maer, Den omm’loop sy bekomen, In vijf en twintigh duyst, Sijnd’ overal verhuyst, Werd d’eerste plaets vernomen. Door al dit om ghedraey, En schoone orden fraey Veel wonder men aenschout: Den swars-hoep Zodiaak Is Somers hitt’ oorsaeck, En maeckt den Winter kout, De daghen kort en langh, Vijf Circkels door dien gangh Sijn van de Son beschreven, Waer door ghetempert werdt, De wereld wijd en verd’, Datmense kan beleven. Als hy in Canver zweeft,

Sijn hitt’ in ‘t Noorden gheeft, En maeckt Artici krans: Daer nae hy weder keert, d’Equinoctum passeert, Tot Capricornum gansch: Den Zuyd-pool hy omschrijft, Nergens hy stille blijft, Maer warmt aen allen enden, Waer door Wijn, Kooren, Most, En kleed’ren wel ghedost, Hy overal gaet senden. Soo de Son altijdt bleef, En eenen Circkel schreef, d’Een helft van ‘t aerderijck Gantsch onbewoonlijck waer, Nu door den Evenaer Maecklt hy sijn hitt’ ghelijck: De hitt’ van ‘t Zuyder deel

Krijghen wy somtijds heel, En sy de koele winden, Soo dat door hitt’ en koud’, De Werelt wert ghebout, Dat men ghenoegh kan vinden. De schoone Ordinantie des Hemels moet ons dienen om den Schepper te leeren kennen, want het is een overtuyginghe voor alle menschen datter eenen Godt is die het alles ghemaeckt heeft, want gheen ding en maect hem selven, maer wordt van yemandt ghemaeckt.O wijsheyd overschoon; Die van den hooghen Troon Dit alles ordineert; Soo wie u niet en kent, Als hy hem hier toe went, Hy kan worden gheleert; V wijsheyt werdt ghesien, V moghentheydt, midtsdien, Door openbaer’ ghetuyghen, Het is een eeuwigh Boeck, Dat men in gheenen hoeck Kan stoppen, noch om buyghen. Hoewel den Atheist

Te dempen soeckt, met list, De kennisse van Godt: Nochtans ‘t gheen datmen siet, Kan hy ontkennen niet. Of is moetwillens bot. ‘t Werck synen Meester prijst, Ghelijck de reden wijst, Het eeuwigh God’lijck wesen Dat werdt hier door bekent, Tot een vast Fondament, Voor die dit boeck doorlesen. Looft al ghy Hemels-heyr: Looft uwen God en Heer, Looft den Schepper van al, Die hem dus openbaert, Maeckt synen Naem vermaert Met een vrolijck gheschal. Ghy menschen al te saem,

Prijst desen grooten Naem, Met alle Creatueren: Looft, en niet af en laet, Nae eysch van zynen staet, Sijn Lof moet eeuwigh dueren.