't Geestelijck kruydt-hofken

Op de wijse: Van den 19. Psalm. DE Hemelen seer klaer, Verkonden openbaer Des Heeren macht seer groot, 't Firmament vast gestelt,

Ons dagelijcks vertelt 't Werck sijner handen bloot, Aensiet dat wijdt gespand' Van d' een tot d' ander kant, Hoe Gods lof daer in schijnet, Onmetelijcken hoogh Is 's Hemels ronden boogh, 't Verstand daer in verdwijnet.

Men seyd dat d' hooghste sterr' Ses hondert mael soo verr', En tnegentigh daer by, Dan de hooghste Planeet Die men Saturnus heet, In sijnen omloop zy: Den welcken twee mael meer Schier is in d' ommekeer, Dan Iupiter verheven: Die vijf mael hooger gaet Dan in haer ronde straet, De Sonne wert gedreven.

Mars anderhalf mael Klimt op in sijne zael, Boven der Sonnen kaers: Nu de Son is ontrent Hoogh in het Firmament, Vijfthien hondert mael schaers, Als d' halve dickte is, Des Aerden ronden dis, 't Welck is acht hondert mijlen En tsestigh, nu hier uyt Maeckt reeckeninghs besluyt Na dees gestelde stijlen.

Aenmerckt dat schoon gebou, En siet eens hoe getrou Elck sijnen loop voldoet,

d' Zodiaak in een Iaer Loopt de Son, en met haer Mercurius seer soet: Venus haer wegen baend', 's Gelijcks in twaelf maend': S' is d' Avond-ster by vlagen, De Maen een schoon cieraet, Den Zodiaak deur-gaet In min dan dertigh dagen.

Mars met sijn root coleur Loopt dien in twee Iaer deur: Iupiter schoon in 't oogh Heeft twaelf Iaer van doen; En Saturni saysoen Wel dertigh Iaer vertoogh: Al dese Circkels rondt Drayen tot alder stondt, Schoon door malkander henen, Menigh conjunckt aspeckt Wert hier door opgeweckt, En d' Eclipsen verschenen.

Het vast Hemel-gewelf, Met al sijn Sterren self Dagelijcks tot ons spreeckt: Menigh vergulden oogh, Wanneer de Lucht is droogh, Tot ons het Licht onsteeckt: d' Een boven d' ander klaer, Nochtans onwandelbaer In sijn percken of Beelden, Van Oosten tot in 't West, Tusschen Poolen gevest, Cierlijck Gods lof sy speelden.

Hier tusschen hanght den Cloot Der Aerden, welcken groot

Vijfduysent mijlen is, En noch vier hondert, breet, Met blaeuw' en groen bekleedt, Met licht en duysternis: Een ongetelde som, Daer loopen al rontom, Van menschen en van dieren, Het welck vermidts de hooghd' Van verren hem vertooght, Gelijck een nest vol Mieren.

Nochtans dit zwaer Lichaem, Van Aerd' en Water t' saem Blijft recht in sijn balans, Sonder dat ergens wickt, Of uyt sijn Poolen schrickt, 't Welck wonder is nochtans, Want niet als licht en wint Zijn rontom dit gezwind', Geen handen het bevaten, Doch sijne Centruins kracht Door wonderlijcke macht En kan het niet verlaten.

Al is der Aerden boll', Soo wonder groot en vol In sijnen ronden loop, Nochtans het kleynste licht Datmen heeft in 't gesicht, En geeft geen minder koop; Saturnus die Planeet, Soo men te seggen weet Is grooter driemael seven; Iupiter veerthien mael; Mars zijnd' in leeger zael, Weer minder toegeschreven.

Venus niet zijnde vard',

Houd men het seste part Te zijn van 't Aerdrijck heel: De Maen het aldernaest, Rekent men met der haest Het twee en veertighst' deel: Maer d' hooge gulden Sonn', Niemandt recht meten kon, De minste houden, hondert En veertighmael soo groot Als d' ganschen Aerden-kloot: 't Is om te zijn verwondert.

Dit schoon vergulden hooft (Soo men te recht gelooft) Schrickt wel drie hondert duyst, Noch dertigh duysent vijf, En seven hondert stijf Mijl', in een ure juyst: Dit doet de groote wijd', Die 't in sijn Circkel schrijt, Soo voor heen is bewesen: O groote heerlijckheydt! Van 's Hemels Majesteyt, Die hier door wert gepresen.

Alst op de lyni gaet Maeckt het gelijcken draet: Al-om in dagh en nacht: Maer als het hooger klimt, Den Noorder-pool beglimt, Den Somer het ons bracht: 't Ontsluyt der Aerden gront, En maeckt de Velden bont, Met witt' en geele Boemen: En door een rijp coleur Vervullet onse Scheur, Meer dan men kan genoemen.

Dan gaet het weder uyt En wentelt om de zuyd, Ons latende de koud': Dan vindmen Sneeu en Ys, En alle velden grijs, Midts dat het Iaer veroud: Dan blinckt het Hemels heyr, En wandelt heen en weer, Om sijn Schepper te loven; Canis en Orion (In plaetse van de Son) Krijgen wy weder boven.

Het ooge van den Stier, Capella helder vyer, Met de Tweelingen bey, 't Hert van den Leeu en Slangh Volbrengen haren gangh In desen schoonen Mey: Arcturus wonder klaer, En oock de Cooren-aer Den Hemel schoon vercieren: Die Swaen en Scorpioen Daer wandelingen doen Neffens geluyd der Lieren.

Noch komt Andromeda, Perseus, Medusa. Vercieren 's Hemels Troon: De seven Sterren rondt, En oock den kleynen Hond Doen hier by haer vertoon: Den Arent hoogh van vlucht, 't Vliegende Peerdt door lucht, Hercules met de Schalen, Als oock den Fomahant, Lichten den Zuyder-kant,

Met haer vergulde stralen.

Siet hoe den Wagen ment Die om den Polus rent, Met die Ley-sterre soet: De Wachters daer ontrent Maecken het uyr bekent, Als een Horloge doet: Cassiopea schoon, En oock de Noorder-kroon Haer orden onderhouwen: Wie sou vertellen al Der wonderen getal Die hier in zijn t' aenschouwen?

Dan komt die schoone Maen Als een Princes gegaen, Aensiende al d' Heyrkracht, Haer aensicht sy om-wendt, Van 't een tot 't ander endt, Als een die houdt de wacht; Sy wandeld 't al voorby, Planeten aen haer zy, Gelijck de groote Heeren, Met haren Edeldom Spanceren om en om, En alles visiteren.

Recht voor den dageraet De Morgen-sterr' op-staet, Die Venus wert genaemt, Oock wel des avonts laet, Na dats' in orden gaet, En voor of na versaemt: Sy wandelt om de Son, Gelijck een ronde ton, Met klaer-blinckende stralen, Op datse door haer licht

Voor yegelijcks gesicht Gods lof soude verhalen.

Noch een wonder gemerck Is in dit groote werck Der vaste Sterren jent, S' hebben een stillen ganck In vele tijden lanck, Boven aen 't Firmament: Want in tseventigh jaer Een graed schrickense maer, Den omm'loop sy bekomen, In vijf-en-twintigh duyst, Zijnd' over al verhuyst, Wert d' eerste plaets vernomen.

Door al dit om-gedraey, En schoone orden fraey Veel wonder men aenschout: Den dwars-hoep Zodiaak Is Somers hitt' oorsaeck, En maeckt den Winter kout, De dagen kort en langh, Vijf Circkels door den gangh Zijn van de Son beschreven, Waer door getempert wert De Wereldt wijd en verd', Dat mense kan beleven.

Als hy in Cancer zweeft, Sijn hitt' in 't Noorden geeft, En maeckt Artici krans: Daer na hy weder keert, d' Equinoctum passeert, Tot Capricornum gantsch: Den Zuyd-pool hy omschrijft, Nergens hy stille blijft, Maer warmt aen allen enden,

Waer door Wijn, Kooren, Most, En Kleed'ren wel gedost Hy over al gaet senden.

Soo de Son altijd bleef En eenen Cirkel schreef, d' Eene helft van 't aerdrijck Gantsch onbewoonlijck waer, Nu door den Evenaer Maeckt hy sijn hitt' gelijck: De hitt' van 't Zuyder deel Krijgen wy somtijdts heel, En sy de koele winden, Soo dat door hitt' en koud' De Wereldt wert gebout, Datmen genoegh kan vinden.

O wijsheyt overschoon! Die van den hoogen Troon Dit alles ordineert: Soo wie u niet en kent, Als hy hem hier toe went, Hy kan worden geleert: V wijsheyt wert gesien, V mogentheyt mitsdien, Door openbaer' getuygen, Het is een eeuwigh Boeck, Datmen in geenen hoeck Kan stoppen noch om buygen.

Hoewel den Atheist Te dempen soeckt met list, De kennisse van Godt: Nochtans 't geen datmen siet Kan hy ontkennen niet, Of is moetwillens bot. 't Werck sijnen Meester prijst, Gelijck de reden wijst,

Het eeuwigh God'lijck wesen Dat wert hier door bekent Tot een vast Fondament, Voor die dit Boeck doorlesen.

Looft al ghy Hemels-heyr, Looft uwen God en Heer, Looft den Schepper van al, Die hem dus openbaert, Maeckt sijnen Naem vermaert Met een vrolijck geschal: Ghy menschen al te saem Prijst desen grooten Naem, Met alle Creaturen: Looft en niet af en laet, Na eysch van sijnen staet, Sijn lof moet eeuwigh duren.