Renout van Montalbaen

Fragment II

‘Ic vlo mi liever uter noot, Dan ic dus soude bliven doot.’ Renout andworde mettesen: ‘Broeder, dan mach niet wesen,’ Seide die rudder onvervaerde. Si reiden echt in met Beijarde, Ende vochten so lange wile, Dat men gaen soude .i. mile. Si maecten so menigen doden, Dat men there sach verbloden. Die sterke ruddren entie goede Braken dore met overmoede. Doe reitsi, waer si wilden, Maer sine hadden niet van haren scilden, No van helmen niet geheel Behouden trechte derden deel. Doe seide die marcgrave Adelaert: ‘Nu ne wetic, warewaert Wi mogen varen omme onthout.’ ‘Sone doeic ooc,’ seide Renout. Doe seide Writsaert, die degen snel: ‘Ic weet utermaten wel, Bi Gode van Nazarene! Dattie werlt ons es te clene.’ Ridsaert seide: ‘broeder Renout, Ic weet noch harde goet onthout.’ ‘Waer eist?’ seide die rudder coene. ‘Tote Yewen van Dordoene: Saforet, die wigant, Was oit sijn meeste viant, Bedi hi slouch Yewes vader Ende sine broeder bede gader, Ende hi hadde .iij. castele gevest In Yewes lande, daert was best.’ Ridsaert sprac: ‘degen vrome, Wi sullen hem sijn willecome, Ende wi sullen hebben goet onthout.’ ‘So varewi daer!’ seide Renout. ‘So doewi dan!’ seide Ridsaert. Do so voersi daerwaert So verre bin .iij. dagen, Dat si Yewes borch sagen, Die rikelijc was ende goet. Nu willic u maken vroet: Binden castele van Vaucoloene Wonde Yewe up die Dordoene. Als Ridsaert die borch sach, Mogedi horen, wes hi plach. Hi seide: ‘ic bem sonder sorgen, Ic zie sconinx Yewen borgen.’ ‘Welc essoe?’ seide Renout. ‘Neven der rootsen an dat wout, Gene hoge castel, die ginder staet, Daer gone muur al omme gaet, Met gonen [diepen] groten grachten, Dads daer wi te ridene achten.’ Doe seide Adelaert, die rudder goede: ‘Wi rusten ons bat, wi sijn moede, Mallijc verbinde andren sine wonde.’ Si beetten ten selven stonden, Die rudders stout ende milde Leiden haer hooft in hare scilde, Ende sliepen toten stonden, Datsi verbonden hare wonden Mallijc andren met gemake. Si hadden menigertiere sprake. Si ombeiten .i. lettel, ende reden Wech met groter haesticheiden. Daer ne was gene lette. Si namen thooft van Saforette Met hoverden met alre macht, Ende stakent boven up .i. scacht Boven der banieren scone. Renout banter an de crone. Aldus reden si sonder sorgen Vor sconinx Yewes borgen. Yewe stont ten tinne, Ende wert der rudders in inne, Ende seide: ‘ic sie vremthede Ende wonder hier vor de stede: .iiij. ruddren van snellen leden Gomen gewapent hier gereden Ende hebben maer .i. ors bescreden, Si scinen ooc van sconen seiden: Bi Gode, die mi geboot, Tors es bagel ende groot.’ Doe liepen rudders ende vrouwen Ende joncfrouwen, die bescouwen Wilden tors van sconen leiden, Entie rudders diere quamen gereden. Yewe die coninc streec te dale, Hem behages harde wale, Dat hi de rudders comen sach Te sire herbergen up dien dach. Si beetten vorden coninc goet, Ende gingen in sijn gemoet, Ende groeten alsi best mochten. Thooft dat si vor hem brochten, Ende .i. crone daerup gebonden, Ende knielden vor hem tien stonden, Ende boden hem utermaten scone. Hi nam thooft al metter crone, Ende si seiden: ‘coninc rike, Ende helpen u met onser cracht.’ Doe seide Yewe, die coninc vrome: ‘Gi sijt mi harde willecome Hier ter herbergen mijn: Ic geve u broot ende wijn.’ Renout sprac: ‘dat lone u God! Ic wille doen al u gebod.’ Doe seide Yewe: ‘waert u bequame, Ic wiste gaerne uwe name.’ Renout seide: ‘wi willen allegader Seggea onse namen. Onse vader Es Haymijn, die rudder namecont, Dat seggic u te deser stont; Man oudste broeder heet Ridsaert, Dander die heet Writsaert, Adelaert heet die derde mede, Dits gerechte waerhede! Ic heete Renout, .i. rudder snel, Nu wetti onse name wel.’ Yewe onthaletse of hi hare vader Hadde geweist allegader. Hem allen dedi cleder maken, Groene samijt jegen root scarlaken. Ende Renout donvervaerde Dede wel achterwaren Beijarde. Yewe dede hem ten selven stonden Meesters hebben te haren wonden, Hi deitse hem helen met dranke. Aldus diendi hem te danke, Dattie rudders namecont In .vij. weken waren gesont Ende geheeIt al hare leide Ende hare goede orse mede. Doe dede hem Yewe, die coninc milde, Maken scone nuwe scilde, Hare orse maerscalken ende dagen, Ende hare zwaerde vervagen, Hare ijsere dade men verscuren, Si daden maken coverturen, Alle gader van enen sticke Met enen tekene wel gemicke. Dat hadden si [gedaen] in corten tiden. Die Yewen sullen helpen striden Si gereedden hem ter vaert, Ende hare ors Beijaert Dede men uutleden met gewelt. Ende men sadelet ant velt, Het was verdect, entie ruddren goede Saten up met overmoede. Yewe vergaderde haestelike In sijns selves conincrike .I. groot here, die wigant, Ende voer in sijn Iant, Daer hi die casteIe vant Si daden hem groten pant Die Saforet hadde doen maken. Sie vulden de gracht ende braken De mure, die daer stonden, Ende slougen doot dat sire vonden, Dat binden castele was ginder, Sonder wijf ende kinder. Doe voersi haestelike In Saforeten conincrike, Ende lagen in sijn lant, Ende stichten roof ende brant Ende oorlogeden, dat es waer, .I. lettel min dan .iij. jaer. Doe dede Yewe, die coninc milde, Castele maken, waer hi wilde. Hi lach int lant, oft hem algader Comen ware van sinen vader. Die .iiij. ruddren streden met nide, Ende Yewe wasser harde blide, In wat wige si quamen, Dat si altoos den zege namen, Ende si waren hem van herten hout, Hi gaf hem cierhede menichfout, Dit seit men ons overwaer. Die heren waren daer .iiij. jaer. Binnendien vereesscet up .i. tijt, Des willic dat gi seker sijt, Karel, die coninc van Vrancrike, Ende was hem geseit sekerlike Van .i. spiere, die daer quam, Entie heren daer vernam. Doe sende Karel in corter stont Enen bode namecont, Ende omboot Yewen bi brieve, Dat hi hem dor sine lieve Sende die mordadige liede. Also alsict u bediede, Waest gescreven daer ict las. Ghi moget mi geloven das, Dat Karel dies bat genadelike, Dat hi hem sende se[ker]like Den gonen die hem in Vrancrike Doot slouch sinen sone Lodewike. Alstie bode vernam Dathi in Gasscoengen quam, Doe vragedi haestelike Om den coninc van den rike. Men wijsdene hem in corten stonden. So heifti [Yewen] den coninc vonden. Hi boech neder over sine knie, Ende sede: ‘coninc, God houde di! U doet groeten vriendelike Karel, die coninc van Vrankerike.’ Die bode was een coene wigant, Den brief gaf hi hem in de hant, Ende seide: ‘here, eist u lief, So doet lesen desen brief. Dats waerlike dinc, U sentene Carel die coninc.’ Die coninc was .i. degen coene, Ende nam den brief van den garsoene, Ende in corten stonden Heifti den brief ontwonden, Ende lasen selve te hant, Dat hire in gescreven vant Karels bodscap ende sine niemare, Dathi hem sonde den mordenare, Die hem hadde in Vrankerike Verslegen sinen sone Lodewike. Als Yewe de bodscap verstoet, Wert hi drouve in sinen moet, Ende riep te rade sonder sparen Alle sine man, die daer waren, Met also groter listen, Dats de heren niet ne w[isten]. ‘Gi heren!’ sprac Yewe die coninc, ‘ Wat radet gi [tot dese] d[inc]? Hier heift geeist KareI die coene Om Aymijns kinder van Dordoene. Ne sendicse niet den coninc goet, So hebbic sinen evelmoet. Ghi heren, sprac die coninc doe, Wat rade gevedi mi hier toe, Dat ic blive in mine[r ere]? Van Renout he[bbic grote w]ere Ende grote[n zege] ontfaen In der hedine lant sonder waen.’ Doe sprac Anceel van Ribemont, Daer hi bi den rade stont: ‘Wi hebben gehort te meniger stonden, Dat wi de waerheit bebben vonden, Dat si groten lachter daden Den coninc in sire kemenaden, Daer si slougen jamerlike Doot den coninc Lodewike. [Om] behouden goet ende leven, Seldise bi minen rade geven. Si dat sake dat gijs oec niet Ne doet, u es evele gesciet: Karel sal comen in u lant Ende stichten roof ende brant, Mach hi u selven bevangen, Hi doet u bider kelen hangen. Huge dAvernaes sprac te desen: ‘Dese raet moete verm[alediet] wesen. Her coninc’, sprac Huge te waren, ‘Geifdi [aldus] up dese ridtaren, Men sal u heten verrader hiernaer, Dat weit wel, over .M. jaer. So menigen dienst si u daden: Soudise also sere verraden? So menigen hedene hebsi verslegen, So menigen [...] uten [sad]ele gedregen. U vaendrager es Adelaert, .I. goet ridder es Ridsaert, Ende Writsart u drossate: Verradise, het ware onmate, Dit sprac die Avernaes, Men soudu houden over dwaes, Gevedi up aldus dese heren, Ghi sout uwen lachter meren.’ Doe sprac die hertoge Ysoreit: ‘Her Huge, ghi hebt wel geseit.’ Doe sprac van Gascoengen Renier, .I. coene ridder ende .i. fier: ‘Verloesdi dese heren .iiij., Gi wert onteert, coninc fiere. Wildise oec, sem mijn leven! Met verranessen upgeven, Si sijn van so hogen magen, Si souden uwen lachter jagen. Quamedi in Poelien of [in Toscanen], Of in Calabren, u [stonde tontfane] Groten lachter, dat weit wel, Daer es so menich ridder fel, Die hem wel na sijn belanc, Ende in Cecilien sonder wanc Sone mogedi dan niet comen, U ne quamer af grote onvromen. Quamedi in Grieken ofte in Ongerie, In Ingelant of in Normendie, Of comedi in Vrancrike, U haten die hogeste van den rike: Jegen hare hoge magen Ne mogedi gene veete dragen. Ne dordise jegen Karel niet houden, En wildi niet sijn bescouden Van haren magen, sonder waen, So moeti minen raet bestaen: So laetse varen haestelike In .i. ander conincrike, Daer si Karel niet ontsien.’ Mijn here Lambert sprac mettien: ‘Here, also moet ic met eren Ieven! Ic horde Anceline heden geven Goeden raet, ende vroescap seggen. Wildise den coninc wederseggen, Ende gise wilt houden iegen hem, Ic segge u wies ic seker bem, Dat ghire dan sult winnen an, Als dede van Lacviden Jan, Die hier voren maecte strijt Jegen Karel in ontijt.’ Als Lambert sprac die wort, Ysoreit balch ende tart vort, Ende seide: ‘die desen raet u gaf, Hine gave niet om u ere .i. caf: Want ic seggu’, sprac die heilt fijn: ‘Geen coninc mag verrader sijn. Dat gi Renout entie broedre sine Upgavet daer men hem dade pine Doen ende nemen tleven, So haddise qualike upgegeven. Maer doedi minen raet te waren, Here, gi sultse laten varen In Poelien of in ander lant, Daer si in bliven ongescant.’ Yewe ginc vort mettesen rade, Ende seide dat hijt gerne dade, Maer hem jamerde sere Om Renout den jonchere, Ende om sine broedre, die met hem waren, Dat si hem souden ontfaren, Ende so menigen dienst hebben gedaen: ‘Ende in mach hem niet te hulpen staen, Develmoet van Kaerle den coninc Ware mi al te zware dinc.’ Die Avernaes andworde zaen, Die bi den rade was gestaen: ‘Here coninc, ic seit u wel te voren, Geen goet man soude horen Na den raet, die si geven. Anceel ende Lambert, die .ii. neven, Si sijn beede van den geslachte, Dat nie goeden raet vortbrachte Vor genen goeden man, Also helpe mi sente Jan! Maer coninc! suldi houden u ere, So suldi Renout den jonchere Clarissien uwer dochter geven, [So moeti vrolike leven] Emmermeer na dese stonde; Entie roche up die Geronde, Die geift hem, hi salre saen .I. vaste borch up doen staen, Bi den here van paradise! Mach Renout, die helt van prise, Kinder hebben, als hi sal, Bi uwer dochter, heift hijs geval, Renout es van so hogen magen, Die veete suldi wel gedragen Jegen Kaerl geweldelike, Puppins sone van Vrancrike.’ Yewe was der talen snel: ‘Avernaes, gi segt wel, Des waric int herte vro, Mocht mi comen noch also, Dat Renout, die wigant, Met mi bleve in mijn lant.’ Mettien omboot die coninc fijn Renout entie broedren sijn, Dat si vor hem quamen zaen. Doe ginc die grave wel gedaen Ende sine broedre tien stonden Daer si den coninc Yewe vonden. Doe sprac Renout, .i. helt vri: ‘Coninc, wat gebiedi?’ Yewe antworde nu: ‘Renout, dat seggic u, Hier heift omboden sekerlike Kaerl, die coninc van Vrancrike, Beede met zegele ende met brieve, Dat ic u [va] dor sine lieve Ende al u broedre met, Dat seggic u bi mire wet! Ende ic u allen haestelike Gevaen sende in Vrancrike.’ Vort sprac Yewe mettesen: ‘Geen verrader willic wesen, Maer des sijt seker ende vroet: Te zwaer es mi sijn evelmoet. Maer, Renout, wildi te waren In Poelien of in Calabre varen, Ofte over die zuutzee, In begeve u nemmermee No met scatte, no met goede. Doedijt, so doedi alstie vroede. Nu segt mi ende doet verstaen: Soudijt willen anegaen?’ Renout antworde te hant: ‘Edel here, hets ons bewant Te sorgen jamerlike: Jegen Kaerl van Vrancrike Ne mogen wi striden min no mee, No in dit lant noch over zee.’ Vort sprac Renout ter stonde: ‘.I. roche steet up die Geronde, Wildi mi de roche geven ic wils verdienen al mijn leven, Want ic souder up doen werken .I. huus van al sulker sterken, Datic Kaerl ende sine mage Van .i. baste niet ontsage, Dat seggic u ende doe verstaen.’ Yewe andworde vele zaen: Gavic u de roche, coene wigant, Ghi dwoncter met al mijn lant, Ende van Gascoengen alle die steden.’ In dade, here, bi waerheden, Des willic u geven mine trouwe, Also helpe mi onse Vrouwe! En wont so hoge man in dit lant, Mesdoet hi u, ic bem sijn viant, Ende hine sal niet met sinen cnapen Nachts met gemake slapen, No smorgens met rusten upstaen, No eten no drinken, sonder waen. Wildi mi de roche geven, Ic sal u dienen al mijn leven, Ende mine broedre alle gader, Gelijc gi waert onse vader.’ Yewe andworde met staden: ‘Hierup willic mi beraden.’ Doe ginc hi te rade tehant Met al den hogesten, die hi vant. Doe sprac Yewe, die coninc stout: ‘Heren,’ seiti, ‘hiers Renout, Ende bit mi te derre stonde Om die roche up die Geronde, Want in Gasscoengen mach hi niet Hem onthouden, wats gesciet, Jegen den coninc Kaerl vri. Gi heren, bedi wille hi .I. huus maken also vast, Dat hi niet gave .i. bast, Al quamer die coninc selve voren, Hine soude wel sinen toren Daerin onthouden sekerlike Jegen de man van Vrancrike. Nu heift Kaerl, die coninc vri, Enen boden gesent te mi Met zegele ende met brieve Dat ic hem sende dor sine lieve Renout ende sine broedre coene. Nu raet, ghi heren, gi baroene, Wat mag ic nu anegaen?’ Ysoreit andworde zaen: ‘Ghi sult Renout, den wigant Die vaste roche geven tehant. Vor ons alIen, bi mire wet. Ende uwer dochter Clarissen met. So sal men u in corter tijt Ontsien over de marken wijt, Waer ment vernemet, seggic u.’ Lambert andwordem nu: ‘So sulwi Yewe, den coninc wijs, Doen setten iegen Kaerl van Parijs, So salne Kaerl comen vangen Ende hier in sinen lande hangen, Ende Renout, den grave fijn, Ende daertoe alIe die broedren sijn. Dat es onser alre scande, Hanget men Yewen in sinen lande, Ende Renout, den coenen here.’ Des balch hem dAvernaes sere, Lamberte bet na streec, Bi den hare hine greep, Sine hant hi verdrouch, In den hals hine slouch, Dat nes logene ne geen: Den hals slouch hi hem ontween, So dat hi doot al met allen Vor sine voete quam gevallen.’ ‘Vrient,’ sprac Huge dAvernaes: ‘Nemmeer sprec als .i. dwaes! Dor dat gi beriet onsen here Alsulke scande, alsulke onnere, Als dat men hangen soude Ende den iongen Renoude, [U] verga alsoot vergangen mach, Ghi hebter omme uwen domesdach.’

Doe sprac Yewe te desen: ‘Ghi heren, laet de tale wesen, Also behoude mi God dat leven, Ic saI Renoude mine dochter geven, Entie roche up die Geronde Die gevic hem te desen stonden, So sal hi mi te hulpen staen Ende jegen hem alIen te staden staen.’ Doe riep Yewe Renout zaen, Alsic u mach doen verstaen, Ende sprac: ‘edel grave Renout, Wildi mi sijn van herten houd, Ende alle u broedren met, So gevic u, bi mire wet, Te hant die roche up die Geronde Ende mire dochter, die scone [blo]nde, Tenen wive al u leven. Daertoe so willic u geven Die ene helt van minen goede, So mogedi van overmoede .I. huus doen maken up die Geronde. Al quame Kaerl die nameconde Daer voren met al sinen here, Hine mochtu niet .i. pere Deren binnen .c. jaren.’ Renout andworde te waren: ‘Dat lone u God van paradise! U dochter, die scone mage[t van pr]ise, Die nemic gaerne hier ter stede, Ende daertoe die roche mede. Aldus gaf Yewe die coninc Heme, waerlike dinc, Sire doc[hter] te wive, s[onder w]anc. Wat holpe dat ict updecte lanc Van der brulocht die daar was, Also alsict gescreven sach? So verloric minen tijt. Daer was joie ende delijt, Die brulocht die was groot. Doe gine Renout ende omboot Al die te[mmer]liede, die hi vant, Ende maetsers in dat lant, Alle die have willen winnen. .I. casteel wil hi beginnen Up die roche up die Geronde. Si quamen diet vernemen conden, Entie goede meesters waren Camen ter roche, sonder sparen, Vesten dat huus up die Geronde Up die roche, in corter stonde. Ons seit de bouc, bi sente Jan, Hi hadde wel .M. temmerman Ende .vij.c maetsenaren. Nu sal Renout al sonder sparen .I. casteel sal hi beginnen Met vasten muren, met hogen tinnen. Dat seggic u, in waren dingen, Datter .ij. pare mure ommegingen. Doe omboot Renout, Godweet! Over al dat lantscap breet: ‘So wie dat vername, Dat hi toter roche quame, Renout soude hem huusingen geven Ende houden [vri] al haer leven. Alle die dit vernamen, Wijf ende man ter roche quamen, So dat Renout, die helt nameconde, Vergaderde in corter stonde Hem .xv.c bi getalle, Die van ambachte waren alle. Sulke lieden wonnen wijngaerde, Mersche, bossce ende boomgaerde, Sulke wonnen coren ende lant, Ende stichten gonder altehant .I. utermaten scone stede. Nu hort wat Renout doe deede: Hi omboot, waerlike dinc, Sinen zweer den coninc, Dathi te hem quame zaen. Alst Yewe heift verstaen, Voer hi derwaert, bi sente Jan, Met menigen goeden man. Ende alstie coninc doe vernam, Dat hi toter roche quam, Doe sprac Yewe, sijt des wijs: ‘Renout, bi Gode van paradijs! Ghi hebt gemaect .i. scone huus, [Also] helpe mi Jesus! Ende enen casteIe bequame. Renout, nu segt, hoe es sine name?’ Renout andworde zaen: ‘Hijs up .i. roche gestaen, Die algader es marberijn, Daeromme es die name sijn Montalbaen, dat seggic u.’ Yewe andworde nu: ‘Also moeti heten sonder blame, Ghi hebt .i. goeden name Ende .i. gerechten gegeven.’ Aldus es die tale bleven.