Renout van Montalbaen

Fragment III

‘Wildi noch [lien, here] Ogier, Van der verranesse, di gi daet In Vaucoloene, so ware uwes raet. So moeti dan’, sprac de degen, ‘Van mi bliven onverslegen, Ende wil u helpen versoenen Jegen Kaerl, den coninc coenen. Ende wildi der mordaet lien niet, So es u evele ghesciet, Ic sal u’, sprac die wigant, ‘Dat lijf nemen altehant.’ Doe antworde die grave Ogier: ‘Inne ontsie u niet, Goutier. God hi moete mi verdomen, Of ic gave omme u romen Die quatste botte, die nie wies: Inne ontsie u niet .i. bies. Laet u dregen, doet dat gi moget, So doedi u ere ende u doget.’ Doe balchi hem ende slouch met sporen Ende heeft Ogier vercoren. Goutier was der slage milde, Ende slouch Ogiere op den scilde. Als hi .iii. slage hadde gegeven, Heeft Ogier tsweert verheven, Ende gaf Goutiere .i. slach, Daer hem die doet ane lach. Hi geractene ten scoudren boven, Dat hem thoeft quam afgevlogen. Daer dede Ogier wonder groet, Ten ersten slage slouch hine doet, Des conincs Kaerls campioen, Die Ogiere soude lien doen: Ogier was utermaten starc. Uten gereide hi hem warp: ‘Hebbic ghedaan,’ sprac de heelt coene, ‘Al dat ic sculdech bem te doene?’ ‘Ja gi’, sprac die hertoge Sampsoen, [‘Sit op, God geve u pardoen!’] Aldus sullen die stoute heren Weder voor den coninc keren. Ende als die heren doe vernamen, Datsi vor den coninc quamen, Groeten si omodelike Den coninc van Vrankrike. Doe sprac Kaerl harde saen: ‘Naymes, hoe eist daer vergaen?’ Doe antworde Naymes, .i. hertoge fier: ‘Doet es u kempe Goutier Van Ogiere, den coenen man, So helpe mi God ende sente Jan! [Ogiere geschach die ere groot:] Ten ersten slage slouch hine doet.’ ‘Here,’ sprac Ogier, die heelt vri, ‘Hoe soudi proeven nu op mi Verradenesse? In dede nie gene, Bi den here van Nasarene! Maar Ywe, die u gout nam, Hi sende sorcors, die rike man Hi verriet u, ende niemen el Kaerl, dat weet harde wel!’ ‘Eer Renoude sorcors quam Haddi den riddre lofsam Willen helpen? hi hads te doene.’ ‘Nenic’, sprac die riddre coene, ‘Inne dorste dor u, God weet! Dat was mi utermaten leet.’ Doe swoer Roelant vele saen: ‘Hi soude Ywe varen vaen Constine vinden in enich lant, Hi soudene hangen doen tehant.’ Doe sprac Naijmes te Roelande: ‘Ic vare met u in elken lande Met .xii.c miere man, Die beste, die noeit helt gewan.’ Doe sprac Ogier van Denenmarken: ‘Met stouten riddren ende met starken So willic u te hulpen staen, Met .viii.c riddren saen So salic u volgen, waer gi vaert Die alle sijn wel bewaert.’ Doe sprac Olivier, dat coene diet: ‘Roelant, in begeve u niet, Ic moet emmer met u riden, Ende wesen neven uwer siden.’ Doe sprac die hertoge van Lioen: ‘Ic vare met u, bi sente Simoen! Met .vii.c miere baroene, Die alle stout sijn ende coene.’ Doe sprac Diederijc van Ardan: ‘Ic vare met u, bi sente Jhan, Ic ende .v.c miere man, Daer grote doget leget an.’ Wat holp, dat ict u machte lanc? Die .xij. genoete, sonder wanc, Van Vrankrike seiden dat Aldaer op der selver stat, Si willen alle met varen In Gasscongen, sonder sparen, Ende daer stichten roef ende brant, Ende bernen sconincs Ywes lant, [Ende hangene bi siere kelen saen,] War dat sine mogen bevaen. Aldus gereden si hare vaert Ende voeren te Gasscoingen waert. Ende alsi quamen in tlant Stichten si bede roef ende brant, Ende vrageden omme niemare, Ende waer die coninc Ywe ware. Dat volc antworde gemenelike: ‘Hi heeft opgegeven sijn rike, Te Beverepar es hi begeven, Daer wil hi wesen al sijn leven.’ Doe swoeren die genote dar, Si soudene halen te Beverepar. Ende aldus sulsi varen Beverepaer besitten te waren. Dat doet ons die storie weten: Den cloester heeft Roelant beseten, Ende met Roelant gemenelike Die .xii. genoete van Vrankrike. Alse Ywe die monec dat sach, Dat Roelant vor den closter lach, Ontboet Ywe vele houde Sinen swagelinc Renoude Bi .i. bode sonder blame, Dat [hi] hem te hulpen quame Jegen Roelant den coenen degen: Beverepaer haddi belegen Ende die xii genoete van Vrankrike, Si hadden gesworen gemenelike, Dat sine emmer souden vangen Ende bi sire kelen hangen. Ende bat hem dies omoedelike Dor onsen here van hemelrike, Dat hi hem holpe uter noet, Bi den here, die mi gheboet, Jegen Roelant, den heelt wel gedaen. Hi wildem geven gevaen, So dat men hem in corter stonde Die tonge snede uten monde Ende utestake bede sijn ogen Hi wilt gaerne gedogen; Ende dat hem Renout, die heelt vercoren Of dade sniden bede sijn oren Ende of dade slaen sinen rechten voet: Dit ontboet Ywe, des sijt vroet! Dat men hem die herte utesnede, Daer hi verranesse mede dede, Hi hadde wel verdient die doet; Des hi om Renout sende ter noet. Doe voer die bode vele saen Te Renoude van Montalbaen, Ende heeft den heelt gemeit Die sake al uut ende uut geseit, Also alsem was geladen. Doe antworde Renout bi staden: ‘Mine rouc, hets mi lief, Latene hangen, den vulen dief!’ Alse Clarisse dat verstoet, Wert soe droeve in haren moet. Haer outste kint heeft si genomen Bi der hant, ende es comen Vor Renoude met genint. Wel saen kussise dat kint Vor Renoude den wigant. Daerna sprac soe tehant: ‘Adelaert?’ seit soe, ‘sone min, Desen lachter, dar wi in sijn Dese scande ende dit seer Ne verwinnen wi nembermeer. Want men sal seggen sonder waen, Dat u oudervader was verdaen: Des suldi u, bi onsen heere! Hierna scamen harde sere, Als men u verwiten sal, Waer gi comt overal.’ Daer die vrouwe dese tale sprac, Die trane haer uten ogen hrac. Ende weende utermaten seere Voer Renoude, haren heere. Als Renout, die riddre goet, Wenen sach die vrouwe vroet Ende hare hande te gader slaen, Doe jammerde hem vele saen. Adelaert, sijn scoene kint, Dat hi met al siere herten mint, Gevinc hi in sine arme bede. Daerna sprac hi ende seide: ‘Vrouwe, laet staen u mesbaren! Te Beverepaer salic varen, Alse helpe mi sente Jhan! Te sorcoersene den valscen man Met minen volke gemenelike Jegen die genote van Vrankrike, Ende maickene levende gevaen, Ic bringene te Montalbaen, Bi den here, die mi geboet! Of ic bliver omme doet.’ Die vrouwe was edele ende goet, Ende neech den grave op sinen voet, Ende dankes hem omodelike. Doe riep Renout hastelike Te wapene al sine baroene. Doe wapendem menech heelt coene, .xii. riddren te waren Wapenden hem sonder sparen. Hare orsse sullen si bescriden, Ende met Renoude haren here riden Ten cloester waert op die moude. Ende alsi quamen buten woude, Sprac Renout te hem: ‘nu doet wale, Ende hoert .i. luttel mine tale: Gi moet hier bliven, ic sal varen Te Beverepar sonder sparen, Ende bidden Roelant minen neve, Dat hi mi Ywe gevangen geve. Wil hine mi geven met ghemake, Ic nemene op alselke sake, Dat ic Ywen te Montalbaen In minen carker houde gevaen, Ende berade hem so we, Hine verraet mi nemmermee. Ende wil hine mi oec geven niet,’ Sprac Renout, dat coene diet, ‘Met vrinscepen ende met minnen, So salict u doen bekinnen. Ende alsic blase minen horen, Volget mi dapperlike met sporen.’ Doe antworden die baroene: ‘Dit ne staet ons niet te doene, Wi kennen die fransoyse wel, Si sijn overdadech ende fel, Wat so ons daerna gesciet, Allene vaerdire niet, Het sal met u varen Ritsaert Ende u biriden Adelaert.’ Doe sprac Renout: ‘[nemm]er niet, Dan wille God niet dat ghesciet! Ic sal allene voren riden Te Beverepar sonder biden.’ Doe nopte Renout met gewoude Sijn ors metten sporen van goude, Ende reet vaste ten cloester waert. Stoutelike ende onvervaert. Maer eer hi quam te Beverepaer, Seit ons dat liet overwaer, Dat Roelant, die coene man, Den cloester op die moneke wan, Ende dat Ywe, semmin leven! Hem Roelande heeft opgegeven. Ende Roelant, dedele man, Also helpe mi sente Jhan, Heeft Ywen met .i. bande Gehonden bede sijn hande, Ende dedem al sonder pine Om sinen hals .i. line, Ende leddene te woude waert, Daer hi Yewen metter vaert Sciere soude nemen dleven, Wildem God die stade geven. Maer doe sach Roelant, die heelt goet, Renout comen in sijn gemoet, Ende Renout riep: ‘soete neve, Suldi mi den verradre geven? In minen castel te Montalbaen Voer ickene dan gevaen, Ende berade hem so we, Ons ne verraet hi nemmermee.’ Roelant antworde saen: ‘Renout, dese tale laet staen. Alse geve mi God pardoen! Ic sal den dief hangen doen, Dat segic u, bi siere kele.’ Renout sprac: ‘dat ware te vele, Hets miere kinder oudervader, Si soudens hem scamen al gader. Maer Roelant, wildine mi geven, Ic houdene gevaen al min leven In minen carkerstene, Bi den here van Nasarene! Daerne man nemmee ne siet.’ Doe sprac Roelant, dat coene diet: ‘Renout, wats u ghesciet, Al dat gi bid es al om niet. Vliet varing van minen ogen, Inne caent langer niet gedogen, Ic moet Ywe, den wigant, An desen bom hangen te hant, Dat segic u ende doe verstaen.’ Renout antworde saen: ‘Gine sult niet, here Roelant Ic hebbe Florberge in mine hant: Daer ic eer met soude vechten, Ende Ywen, minen sweer, verrechten, Alse helpe mi sente Simoen! Eer ickene liete aldus verdoen.’ Doe sprac Roelant, die heelt vri: ‘Aerger puten kint, wiltudi Al noch jegen mi hier setten? Werp over den reep sonder letten, Ende hanctene hier an dese ranke, Wien dat si lief ofte te dancke.’ Renout antworde: ‘bi sente Jhan, Inne vinde heden so coenen man, Die minen sweer sal hangen En sal hem te scande vergangen.’ Roelant antworde mettien: ‘Bi miere wet, dat sal ic sien!’ Doe bette Roelant, die degen werde, Van [sinen] orsse op die erde. Den reep werp hi omme saen, Ende wilde Ywen hangen gaen. Als dat Renout sach, Dat hi Roelant niene mach Verbidden, hine wilde te hant Ywe hangen in sijn lant, Slouch hi met sporen Beijarde, Ende vinc hastelike ten swerde. Den reep trac die grave Roelant, Renout onttrackene te hant, Ywe viel neder op die erde. Doe grepene donververde Renout ende leidene saen Vor hem, dat doe ic u verstaen, Ende spranc met hasten op Beijarde, Ende vlore mede siere varde. Als dat sach die grave Roelant, Spranc hi op sijn ors te hant, Ende volgede den heelt vercoren. Hi hads in sijn herte toren, Dattem Renout die jongelinc Ghenomen hadde den coninc. Daeromme riep die degen stout: ‘Ghi sijt verradre, here Renout!’ Doe antwordi hem tehant: ‘Inne ben niet, Roelant.’ ‘Gi sijt, bi Gode! dat willic nu Al tehant proeven op u.’ Doe sprac Renout sonder scamp: ‘Ongedeelt ware dese camp, Want, bi Gode van Nasarene! Inne ben hier maer ollene, Ende gi sijt hier met riddren vele, Het mochte met mi gaen uten spele, Wildensi mi al gader slaen, Hoe mochtic met den live ontgaen? Maer, alse helpe mi sente Amant! Doedi mins ontbiden te hant, So lange wile op desen dach, Dat ic hier totu comen mach? Alse behoude mi God in eren, Gewapent salic wederkeren, [Ende dan al sonder letten Mijn lijf jegen u hier setten, In dien dat gi die heren In Vrancrike doet wederkeren,] Ende daertoe al uwe man.’ ‘Jaic,’ sprak Roelant, ‘bi sente Jhan: Wildi mi doen des sekerhede? Gi sult mi vinden hier ter stede.’ ‘Jaic,’ sprac die jongelinc. Doe setti neder den coninc, Ende kerde weder te Beijarde Tote Roelande op die warde. Alsus sal Renout, sem min leven! Roelande sine trouwe geven, Dat hi kortelike keren sal, Hem ne lette God ende ongeval, Ende vichten jegen hem daer Enen camp overwaer. Aldus sal Roelant met eren Ten genoeten wederkeren. Doe sprac Ogier sonder waen: ‘Roelant, brindi Renout gevaen? Of hebdine doet gheslegen?. Of heeft u die coene degen Ghenade gebeden? Segt ons saen! Of brindi sinen swer gevaen?’ Roelant antworde in fransoies: ‘Swich, God verwate di, Dannoeis! ‘Ghi heren’, sprac Rolant met sinne, ‘Ic sal varen ten cloester inne, Ende gi moet alle gemenelike Wederkeren in Vrankrike.’ Doe antworde Ogier te desen: ‘Roelant, wildi monec wesen? U berouwen n mesdade! Nu vaert, ende bit den abt ghenade.’ Doe sprac Roelant, .i. riddre fier: ‘Swijch, verwaten warstu, Ogier!’ Doe sprac die Dannois lofsam: ‘Nu willic swigen, Roelant es gram.’ Doe sprac die bisscop Tulpin: ‘Roelant, laet dese tale sijn. Twi souwi in Vrankrike Alle keren gemenelike, Ende gi sout bliven te Beverepaer? So segic u overwaer: Teerst dat wi quamen in Vrankrike Vor den coninc [gemenelike, Woude die coninc], onse here, Van u weten niemere, Wat mochten wi laten dan verstaen Kaerle, den coninc wel ghedaen, Als gi achter ons bleeft hier?’ Doe antworde die grave fier Wel hastelike den neve sijn: ‘Ic saelt u seggen, her Tulpijn, Hets mi also comen: Ic hebbe Renouts wedde genomen, Dies mi die here van Montalbaen Die verranesse hevet gedaen, Dat hi mi den dief Ywen nam, Hieromme wasic herde gram, Ende hebbe op den heelt gemeit Die verranesse al opgeleit.’ Doe sprac die bisscop utevercoren: ‘Roelant neve, hebdi ghesworen Renouts doet van Montalbaen, Sone mogedi niet ontgaen, Dat segic u sonder hale. Noch weten wi alle wale,’ Sprac die bisscop, donvervarde, ‘Dat men u met genen swarde Mach ontginnen no met spere: Gi sijt beter dan .i. here. Maer siet hier die trouwe min,’ Sprac die bisscop Tulpijn: ‘Wert Renout van u verslegen Gine sult niet .iii. dage leven, Men sal u, degen werde, Graven onder die coude erde.’ Daer dit sprac her Tulpijn, Wert blide Ogier, die heelt fijn, Ende sprac hastelike: ‘Ay God van hemelrike! Geven moeti tehant, Dat vichten moete Roelant Jegen Renout van Montalbaen, So sal [hi] proeven harde saen, Wat groter cracht die jonge man In elken wige geleesten can.’ Doe sprac Rolant, .i. helt fier: ‘Bi Gode, ic seggu, her Ogier, Dat ic niet geve omme sijn doen Alse goet als .i. bottoen.’ Doe sprac Ritsaert van Normendie: ‘Ghenade, Vrouwe, sente Marie! Roelant, grave utevercoren, Hebdi Renouts doet ghesworen?. Siet hier onse trouwe, sprac die degen Wert van u Renout verslegen, Roelant, gine doet nemmermere In Vrankrike wederkeren.’ Als dit sprac die rike Norman, Doe seide die hertoge van Ardan: ‘Edel neve Roelant! Hebdi die doet van den wigant, Eer gi keert in Vrankrike, Ember ghesworen sekerlike, Sone mogedi niet ontgangen, Wine sullen u alle hangen.’ Dus dregendem gemenelike Ol die genoete van Vrankrike Omme Renouts wille van Montalbaen, Dien hi met campe wilde bestaen. Doe antworde die grave Roelant: ‘Nu eist mi ten sorgen bewant, Wildi mi algader dregen, Inne macht niet verweren.’ Doe sprac Naijmes, die wigant, ‘Hoert na minen raet, Roelant!’ ‘Na wat rade salic horen?’ Sprac Roelant, die grave vercoren, ‘Ic hebbe Renoude, den wigant, Mine trouwe [gegeven] al te hant, Dat ic jegen hem vichten sal, Mine lette God ende ongeval. Also helpe mi God van paradise, Inne logem niet om al Parise, lnne ware van den eede quite Jegen Renout in den crite.’ Echt sprac Naymes, .i. heelt fijn: ‘Roelant, laet dese tale sijn, Ne wildi na ons horen niet, Gine moet vichten, wats gesciet, Endelike jegen Renoude, Onsen neve van Merewoude, So willic dat gijs seker sijt: Taleerst dat gi sijt int crit, So sullen comen gemenelike Die .xii. genoete van Vrankrike Met haren swerden, bi sente Jhan, Op Renout den coenen man, Ende wille ons wiken dan Renout, So sidi quite, riddre stout, Van den gelove, dat seggic u, Daer gi gehonden met sijt nu: Ende wilhi ons oec wiken niet, So es hem evele gesciet: Wi sulne vaen gemenelike, Ende voernen in Vrankrike.’ Doe antworde Roelant, die degen: ‘.I. valsch raet es hier gheslegen

Alse geve mi God pardoen! Das ne sal ic niene doen. ic wille den camp allene vechten Ende mi selven int crijt verrechten.’ Dus bleven die ghenote daer, Dat seggic u al over waer! Dat Renout, die heelt onvervaert, Voer rechte te Montalbaen waert, Ende voerde Ywen den coninc [M]et [hem], waerlike dinc, Ende Renout leverdene sinen wive Dat seggic u bi minen live. Als doe Renout vernam, Dat hi te Montalbaen quam, Sprac hi vor die heren al gader: ‘Vrouwe, nemt hier uwen vader, .I. den alre valsten man, Die nie siele of lijf ghewan. Die vrouwe antworde omoedelike: ‘Dat loen u God van hemelrike!’ Nochtan was soe harde gram Op haren vader, dien quaden man, Ende versprackene harde seere. Soe seide: ‘verradre, groet onnere Hebdi gedaen ende grote scande, Dat gi voert in Vranclande Ende vercocht daer Renoude, Minen here van Merewoude, Ende alle mine swaghelinge, Die u in wel menegen dingen Hebben gedaen groete ere Ende van veele lants gemact here.’ Dit ende noch me sei soe, Ende spracken nidelike toe. Doe riep Renout, dat wet wale, Met luider kele in die sale. Doe swegen die heren al te male, Ende Renout sprac dese tale: ‘Ghi heren,’ sprac die grave fier ‘Ghi moet alle bliven hier, Ende ic sal allene varen Te Beverepaer al sonder sparen.’ Doe sprac sijn broeder Adelaert, Die coenere was dan .i. liebaert. ‘Renout, dat u God beware! Wat suldi doen te Beverpare?’ Doe sprac Renout, die wigant: ‘Adelaert, bi sente Amant! lc hebbe genomen sonder scamp Jegen Roeiant .i. camp Te Beverepaer op die heide.’ Doe sprac Adelaert ende seide Toten riddre wel gheboren: ‘Wat duvel, Renout, hebdi ghesworen Ember die doet van Roelande? Daer mach wel ons af comen scande: Want gi weet wel dat de degen Niet ne mach werden verslegen, Bedi hi es der beste .i., Die die sonne ie bescen. Ende, bi den here die mi gheboet Vichti jegen hem, gi sijt doet, Ende wine versoenen nemmermere Jegen Kaerle onsen here. Renout antworde saen: ‘Entrouwen, ic sal die vaert bestaen, Danne lietic dor negene noet, Al waendicker bliven doet.’ Doe wende vrouwe Claradijs Bitterlike, des sijt wijs! Ende clagede Renout sere. Doe sprac Malegijs, die here, Te Renouts wive, dat seggic u: ‘Vrouwe, laet staen u wenen nu, Dat u God houde ende beware! Want Renout moet te Beverepare Ember varen, sal die here Nember ghecrigen [prijs ende] ere, Ende wilhi sine trouwe quiten Jegen Roelant in den crite. Loge hi hem in dat gemoet, Men sous hem lachter spreken groet, Ic salre varen’, sprac die heelt vri, ‘Ende ember salic hem wesen bi.’ Adelaert sprac: ‘ic sal varen [Met Renoude te Beverepare.’] Ritsaert entie coene Writsaert Ghereden hem ter vaert, Als te varene met Renoude. Doe sprac die grave van Merwoude Te sinen broedren openbare: ‘Inne wille niet dat iemen vare, Want, bi Gode van Nasarene, Roelant beit daer mijns allene. Dus sullen die overcoene recken [Ten cloester waert] op die heide trecken Want elc hadt andren van den wiganden Te voren gesekert wel met handen. Daer voer die riddre met Beijarde Te Beverepare op die warde. Ende alsi tforest es leden.