Gedichten

26.

De poëzie verleent nieuwe aantrek- kelijkheid aan de verouderde voorstel- lingen van het gemoedsleven. Pindarus.

I.

Eer Hellas nog het juk des levens had te dragen, Door burgertwist verdeeld, door vreemden onderdrukt, Heeft, in het vol genot van blijder lentedagen, Haar dichterlijke jeugd een schoone droom verrukt; Een droom, door niets gestoord, vol wond're Godenbeelden, Het kroost der fantasie in de eerste, dart'le kracht: Gestalten, die op aarde als in den hemel speelden, Nu als uit Licht gevormd, dan als gedoopt in Nacht! Zij meldden de'indruk niet, door 'tdenkend brein ontvangen Van de in den band der Wet geknevelde Natuur, Maar wat het vroom gemoed, vol vreezen en verlangen, In 't leven der Natuur kon boeien: 't luchtazuur, In louter lichtgloed; 't kleed der onheilzwang're wolken, Door bliksemen verscheurd; den speelschen morgenwind;

Of de opgejaagde zee, van uit haar diepste kolken Verderf ontboeiend voor 't vermetel menschenkind; Het veld vol bloem en vrucht, Verdorring prijsgegeven; Straks rook-en vuurzuil, plots'ling stijgende uit den grond; Vergramde moederaard, die 't weelderigste leven, Eerst door haar zelf geteeld, in de open kaak verslond; Het vroolijk uit den slaap, den winterslaap ontwaken Der lente, met den lach der onschuld op 't gelaat; Het naad'ren van den storm, doormengd van dreigend kraken, Daar de ademtocht van 't woud al zwaar en zwaarder gaat; Den leeuw'rik, op wiens toon de blozende uchtend wachtte; Den dauw, die 't parelsnoer om bloem en beemde hangt; Den nachtegaal, in wiens van vreugd doortrilde klachte Een teed're menschenziel èn liefheeft èn verlangt: Dat alles vond de Griek in droomgestalten weder, Eer hem gewoonte nog 't gevoelen had verdoofd, Gestalten, als Natuur, bij beurte wreed en teeder, Maar aan den mensch verwant. Toen werd die droom geloofd, Toen uit dien droom den Griek een werk'lijkheid geboren: Het leven tintelde in de schepping van het Dicht. Het volk aanschouwde en bad, in 't diepst gevoel verloren, Op 't ongeziene 't oog, meer dan op de aard, gericht.

II.

o Vruchtb're, o een'ge droom van 't uitgebloeid Verleden! Wij, aan den ijz'ren dienst der wetenschap geboeid, Door need'rig tellen, wegen, meten en ontleden De Toekomst delvende uit de duist're mijn van 't Heden, Staan peinzend bij u stil, - van't werk des daags vermoeid, Als wij gevoelen, dat ons de avondwind de geuren Verlokkend tegenzucht uit dichterlijker oord, - En slaan u gâ, tooneel vol wisselende kleuren, Vol hand'ling en kontrast, waarin we een waarheid speuren, Die, niet door ons ontdekt, toch ons ook toebehoort. Want, wat die droom verhaalt van 't geen Natuur ervaren Of voorgevoelen deed, meldde aan den denker meer! 't Mocht hem uit hooger kring gedachten openbaren, Ja, hem een hooger doel van 't menschenlot verklaren: De mythe der Natuur gaf Geestes waarheid weer. Het beeld dat eerst, Natuur! slechts wat u trof, onthulde, Werd aanstonds voor het hart het zuiverst zinnebeeld, Toen wat eerst niet bewust van 't einddoel werkte en duldde, Van mensch'lijk wezen altijd dieper zich vervulde, In dienst dier schoonheid, die de werk'lijkheid beveelt. De God des winds werd Geest, de trouwe tolk der Goden;

De wijndruif, al wat lijdt en lijdend edelst wordt; Demeter, Wet wier tucht de vrijheid heeft geboden, Persefoné, het zich ontworst'len aan de dooden; Astarté, liefde die in stof haar leven stort!

Een ernstig nageslacht kan van dien droom niet scheiden. Het mint die mythen, 't werkt aan hun volmaking voort. Natuur zal zelf in 't eind den reinsten vorm bereiden Aan dat waarachtig Schoon, de macht die ons blijft leiden, Omdat haar, ongedeeld, èn oog èn hart behoort. Olympia I. Hermes, Windgod, Bode, Logos. - In den dienst van Dionysus of Bacchus bekleedde de lijdensgeschiedenis van dien God een eerste plaats; aan zijne feesten hecht zich het ontstaan van de tragedie. - Demeter of Ceres, godin van den landbouw, wetgeefster. - Persefoné, hare dochter, de jaarlijks door de zomerhitte verschroeide, maar ook telken jare herlevende plantengroei. - Astarté, oude, oostersche naam voor de natuurkracht, later Afrodité of Venus genoemd.